II SA/Rz 468/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Maciej Kobak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi M. G. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej w skrócie: "Burmistrz") z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] SKO przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – M. G. na okres od 1 października 2019 r. do 28 lutego 2022 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. SKO wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej ww. ostateczną decyzją. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] SKO uchyliło decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], a także przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2022 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Burmistrz działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), art. 17, art. 20, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7, ust. 8, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r.") - ustalił, że pobrane na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem M. G. za okres od 30 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. w wysokości 15.976,00 zł zostało pobrane nienależnie (pkt I decyzji), zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 15.976,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień zapłaty w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji (pkt II decyzji). Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że Burmistrz wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo uznał, że pobrane przez skarżącą za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Burmistrz prawidłowo też ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia na kwotę 15.976,00 zł (listopad - grudzień 2019 r. - po 1.583,00 zł miesięcznie, styczeń - lipiec 2020 r. - po 1.830,00 zł miesięcznie). SKO zwróciło uwagę, że w podstawie prawnej decyzji Burmistrz nie wskazał art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., który ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie jednak, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, za podstawę uznania za nienależne pobierane w ww. okresie świadczenie pielęgnacyjne wskazał decyzję SKO z dnia [...] listopada 2020 r. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., decydujące znaczenie ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie, tj. decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Odpowiadając na podnoszoną w odwołaniu kwestię umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, SKO wyjaśniło, że dopiero po wydaniu decyzji dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń, organ właściwy, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, w określonych w przepisach okolicznościach (art. 30 ust. 9 u.ś.r.). W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie była świadoma, że wpływ na prawo do tego świadczenia ma pobieranie zasiłku stałego. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną wskazując, że wraz z mężem utrzymują się wyłącznie z świadczenia pielęgnacyjnego oraz z przysługującego mężowi zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215 zł. Podała również, że występowała bezskutecznie do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie ww. należności. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ). Skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. Organy prawidłowo zebrały i rozważyły materiał dowodowy w sprawie, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Również w warstwie materialnoprawnej kwestionowana skargą decyzja nie wykazuje uchybień. Podstawa prawna decyzji, tak w ujęciu walidacyjnym - prawidłowości zastosowania przepisów – jak i w ujęciu derywacyjnym – prawidłowości wykładni stosowanych przepisów, nie budzi zastrzeżeń. W sprawie niesporne jest, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – M. G. na okres od 1 października 2019 r. do 28 lutego 2022 r. Następnie, postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. SKO wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej ww. decyzją ostateczną. W wyniku wznowienia postępowania SKO decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] SKO uchyliło decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], a także przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2022 r. Zgodnie z systemową regułą obowiązującą na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z treścią art. 30 ust. 2 pkt. 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Powołany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany – organ nie może orzec inaczej, jak przewidują to przepisy prawa. Trzeba podkreślić, że do okoliczności tych nie należy świadomość beneficjenta świadczeń rodzinnych co do pobrania nienależnych świadczeń, ani wina w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia. Przesłanki winy, czy świadomości nienależności pobieranego świadczenia nie zostały bowiem ujęte w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Oznacza to, że obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego powstaje w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, chociażby strona takiego postępowania nie miała świadomości nienależności pobieranego świadczenia, ani nie przyczyniła się do wydania decyzji przyznającej nienależne świadczenie – tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2851/20. Na gruncie niniejszej sprawy decyzja źródłowa, na mocy której skarżąca uzyskała świadczenie pielęgnacyjne – decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] – została uchylona w całości we wznowionym postepowaniu, decyzją SKO z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] SKO. Tą samą decyzją SKO przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2022 r. i jednocześnie odmówiło jej przyznania tego świadczenia za okres od 1 listopada 2019 roku do dnia 31 lipca 2020 roku. Decyzja ta jest prawomocna. W konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne przyznane i pobrane przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2019 roku do dnia 31 lipca 2020 roku stało się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie więc z art. 30 ust. 5 i ust. 8 u.ś.r. organ był zobowiązany do ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz zobowiązania do ich zwrotu. Sąd nie kwestionuje ustaleń organów co do wysokości kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z decyzji SKO skarżąca pobrała świadczenie w następujących wysokościach: XI-XII 2019 – po 1583,00 zł. miesięcznie; I-VII 2020 r. – po 1830,00 zł. miesięcznie. Sumarycznie daje to kwotę 15976,00 zł. Podnoszone tak w skardze, jak i w toku postępowania okoliczności dotyczące trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej nie mogą mieć znaczenia normatywnego dla kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia. Na marginesie i poza granicami sprawy podać trzeba, iż będą one istotne w ewentualnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r. Stosownie do treści powołanego przepisu organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przedmiotowe postępowanie ma charakter niezależny od postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązania do ich zwrotu. Skarżąca ma więc możliwość wnioskować o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, i to w tym postępowaniu eksponować okoliczności dotyczące jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. W ocenie Sądu konieczne jest również należyte podkreślenie okoliczności, w jakich skarżącej przyznano świadczenia rodzinne decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwróciła się w dniu 10 lipca 2020 roku. Decyzja przyznająca prawo do świadczenia została wydana w dniu [...] sierpnia 2020 roku. Co istotne, SKO na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyznało skarżącej świadczenie za okres wsteczny, od października 2020 roku, pomimo iż skarżąca o to nie wnioskowała. Skarżąca miała więc prawo zakładać, że uzyskane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2019 roku do 31 lipca 2020 roku jest świadczeniem należnym; skoro tak przyjęło SKO z urzędu, to skarżąca nie była zobligowana do weryfikowania stanowiska organu pozostając w zaufaniu, iż działa on legalnie. Co więcej, z akt wynika, że skarżąca w dniu 20 lipca 2020 roku złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego, albowiem zamierza ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne (k. 26). Prawo do zasiłku stałego zostało uchylone z dniem [...] sierpnia 2020 roku – decyzja kierownika MOPS w [...] z dnia [...] lipca 2020 roku (k. 23). Skonfigurowanie działań skarżącej dowodzi, iż miała ona świadomość niedopuszczalności jednoczesnego pobierania zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego też składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała jednocześnie z prawa do zasiłku stałego. Przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za okres sprzed złożenia wniosku SKO oczywiście działało – w założeniu – na korzyść skarżącej, jednakże nie uwzględniło okoliczności, iż mogła ona w tym okresie pobierać inne świadczenie, które wyłączało możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli kwestia ta nie została dostrzeżona przez organ administracji publicznej, to trudno wymagać, aby została zweryfikowana przez skarżącą. Z tej perspektywy, ewentualny wniosek skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami – w ocenie Sądu – wydaje się konieczny i uzasadniony. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił – art. 151 P.p.s.a.