II SA/Rz 441/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia SO (del.) Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia radcy prawnego lub adwokata.

II SA/Rz 441/14 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi H. S. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], w sprawie wymeldowania z pobytu stałego. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 441/14 referendarz sądowy WSA zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Od tego postanowienia w dniu 11 czerwca 2014 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym do WSA, sprzeciw domagając się ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w tej bardzo trudnej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Pogląd powyższy odnieść należy także do instytucji adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa z reguły Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy w całości, tak jak tego oczekuje skarżący (tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata) musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z całości kosztów sądowych i odmowy ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący podał, że nie posiada żadnego wartościowego majątku, a jego jedynym dochodem są zasiłki (stały i celowy) z pomocy społecznej w łącznej wysokości 400 zł. miesięcznie, z czego na opłacenie mieszkania przeznacza 370 zł. Nadto w dodatkowym oświadczeniu zwrócił uwagę, że opłata za mieszkanie dotyczy faktycznie wynajmowanego pokoju w K. i obejmuje możliwość korzystania bez dodatkowych opłat z prądu, gazu i wody. Średnia wysokość pobieranych przez niego zasiłków z MOPS w K. za ostatnie 3 m-ce to 471 zł. Z tej kwoty na żywność przeznacza 100 zł., w pozostałym zakresie korzysta z dożywiania w A. Odzież kupuje sporadycznie na wyprzedażach za symboliczną cenę, na środki czystości co kilka miesięcy dostaje zasiłek celowy (jako ostatni 20 zł. w styczniu 2014 r.). Choruje na zwyrodnienie stawów, zażywa leki przeciwbólowe (płatne ok. 9 zł.). Wg załączonego wydruku z rachunku bankowego skarżącego, wszystkie wpływy na niego następują ze strony MOPS w K. i są na bieżąco wydatkowane. W ocenie Sądu za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych przemawia jego sytuacja materialna. Pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a otrzymywane przez niego zasiłki z MOPS przeznacza w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. W tym względzie sam wpis od skargi (100 zł) jest bez wątpienia dla niego kwotą wysoką, której wygospodarowanie w krótkim okresie czasu nie pozostałoby bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Mimo trudnej sytuacji skarżącego, wniosek w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego lub adwokata nie znajduje uzasadnienia zwłaszcza, że jako przyczynę przyznania prawa pomocy w tym zakresie skarżący wskazał potrzebę reprezentowania go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odnosząc się do wskazanej przez skarżącego potrzeby ustanowienia w sprawie pełnomocnika z urzędu wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.