II SA/Rz 24/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Łańcucie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 października 2025 r. nr SKO.4120/380/2025 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.

Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "Organ I instancji") decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] zarejestrował pojazd marki [...] o nr VIN: [...] i nr rej. [...] na rzecz IW i firmę A Sp. z o.o. we [...]. W dniu 9 lipca 2025 r. do Prezydenta wpłynął sprzeciw Prokuratora Rejonowego w Łańcucie (dalej: "Prokurator"), w którym wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego, z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm. - dalej: "k.p.a."), z uwagi na brak wiedzy po stronie organu, że numer nadwozia ww. pojazdu znajdujący się na ramie oraz tabliczce znamionowej nie są autentyczne. Do pisma dołączono opinię z przeprowadzonych badań ze specjalności: badania mechanoskopijne, w których biegły wskazał że numer identyfikacyjny VIN, ujawniony na przedmiotowym pojeździe jest nieoryginalny. Prezydent – po wznowieniu postępowania postanowieniem z [...] lipca 2025 r. nr [...] - decyzją z [...] września 2025 r. nr [...] odmówił uchylenia własnej decyzji z 8 września 2017 r. w sprawie rejestracji pojazdu. Jak wyjaśnił, w toku postępowania ustalono, że nr VIN znajdujący się na pojeździe jest numerem nieoryginalnym – wykonanym pozafabrycznie w miejscu niestosowanym przez producenta. Oryginalny nr VIN to: [...]. Niemniej jednak decyzja dotycząca rejestracji pojazdu została doręczona stronie 8 września 2017 r. a zatem od jej doręczenia upłynęło ponad 5 lat. Zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat. Wobec powyższego organ nie ma możliwości uchylenia ani zmiany decyzji ostatecznej, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Prokurator wnioskując o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Prokurator zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotne wpływ na rozstrzygnięcie a mianowicie brak wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy a szczególności brak rozważenia możliwości uchylenia decyzji Prezydenta w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Wyjaśniono, że co prawda organ związany jest wskazanymi przez stronę podstawami wznowienia, ale w doktrynie dopuszcza się możliwość poszerzenia zakresu postępowania rozpoznawczego na inne przyczyny wznowienia, z wyjątkiem tych o które wnioskować może sama strona. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem postępowanie zakończone decyzją z 8 września 2017 r. dotknięte jest także wadą o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. a mianowicie dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe a sfałszowanie dowodu jest oczywiste, zaś wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dokumenty przedłożone do rejestracji pojazdu okazały się fałszywe w takim znaczeniu, że dotyczyły zupełnie innego pojazdu, nie były z nim kompatybilne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 146 § 1 oraz w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., decyzją z 30 października 2025 r. nr SKO.4120/380/2025 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podtrzymało stanowisko Organu I instancji i wskazało, że w sprawie bezsporny pozostaje fakt upływu terminu umożliwiającego wydanie orzeczenia w rozpoznaniu przesłanki wznowienia postępowania w zakresie wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. W odniesieniu do zarzutów odwołania, SKO przyznało rację stronie odwołującej, że obowiązkiem organu administracji jest badanie wystąpienia innych przesłanek do wznowienia postępowania. W ocenie organu odwoławczego wskazywana przesłanka w przedmiocie wydania decyzji w wyniku przestępstwa nie zaistniała. Kierunek analizy zaistnienia rzeczonej przesłanki zmierza do ustalenia okoliczności wydania decyzji i działań realizowanych w ramach wydawania decyzji ukierunkowanych na popełnienie przestępstwa, nie natomiast wadliwości dokumentacji przedłożonej w sprawie. W sprawie takich okoliczności nie ustalono. Na powyższą decyzję Prokurator Rejonowy w Łańcucie złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Organu I instancji. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, m. in. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 146 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta odmawiającej uchylenia własnej decyzji z 8 września 2017 r., w sytuacji gdy decyzja ta obarczona jest błędem. W pierwszej kolejności Prokurator wskazał, że zarówno sprzeciw, jak i odwołanie zostały sporządzone z pewnego rodzaju "niefrasobliwością". Faktem jest, że decyzja, którą Prokurator chciał wzruszyć, została doręczona stronie [...] września 2017 r. Okres pięcioletni minął zatem w 2022 r., zaś okres dziesięcioletni minie dopiero w 2027 r. W sprzeciwie Prokurator powołał się na pojawienie się w sprawie nowych faktów lub dowodów (art. 146 § 1 pkt 5 k.p.a.), co jednak nie zwalniało organu administracyjnego od dokonania analizy pozostałych przesłanek wskazanych w tym przepisie, zwłaszcza przesłanki ujętej w pkt 1, w sytuacji, gdzie dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe - która rzeczywiście w sprawie miała miejsce. Wskazano, że Prokurator niewątpliwie jest fachowym podmiotem, jednak omyłkowe wpisanie innej podstawy wznowieniowej nie jest tożsame z tym, że jej nie ma. Również SKO podeszło analogicznie do sprawy tracąc z pola widzenia, że w uzasadnieniu odwołania Prokurator powołał się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. zaistnienie sytuacji, gdzie dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Jednak pomimo tego organ wskazał tylko na oczywistą rzecz a mianowicie, że zaskarżona decyzja nie została wydana w wyniku przestępstwa. Strona skarżąca podkreśliła, że decyzja Prezydenta z [...] września 2017 r. została wydana w sytuacji, w której dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Takiego stanu rzeczy nie dostrzegło również SKO, co stanowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca wywiodła, że przy wznowieniu postępowania administracyjnego w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. co do zasady konieczne jest, aby sfałszowanie dowodu było stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Ustawa wskazuje jednak, że postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. W przedmiotowej sprawie wszystkie powyższe okoliczności zaistniały. W toku postępowania w sprawie rejestracji pojazdu organ działał w oparciu o przedłożone przez stronę dowody, w tym oświadczenie o prawdziwości numerów identyfikacyjnych pojazdu oraz inne dokumenty, takie jak dowód rejestracyjny czy świadectwa techniczne. Podmiot występujący o zarejestrowanie pojazdu obowiązany przedstawić dowód własności pojazdu, przy czym dowód taki nie może wywołać wątpliwości ani co do przedmiotu własności ani też co do podmiotu, któremu przysługuje to najszersze prawo rzeczowe. Przedłożenie dokumentów, które w rzeczywistości nie dotyczą rejestrowanego pojazdu, jest niczym innym jak fałszerstwem dowodów. Decyzja o rejestracji takiego pojazdu w praktyce sankcjonuje fałsz dowodu, nadaje także jego właścicielom pewne uprawnienia, np. prawo legalnego posługiwania się dowodem rejestracyjnym, tj. dokumentem, który niewątpliwie potwierdza nieprawdziwe dane. W następstwie tego, osoby posługujące się takim dowodem, uchodzą za prawowitych właścicieli pojazdu, co nie jest prawdą. Konieczne jest w takich przypadkach, aby istniała całkowita pewność, że osoby legitymujące się takim dokumentem są rzeczywiście do tego upoważnione i są prawowitymi właścicielami pojazdu. W państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w których po jednoznacznym stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów, organy administracji tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót pojazdem w ten sposób zarejestrowanym. Przedstawione do rejestracji pojazdu dokumenty muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby, ale także zgodnie ze stanem faktycznym. Dane w dowodzie rejestracyjnym, umowie sprzedaży odnośnie numerów identyfikacyjnych przedmiotowego pojazdu muszą odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Prokurator wskazał ponadto, że w sprawie aktualna pozostaje także przesłanka z art. 145 § 2 k.p.a., bowiem Prokuratura Rejonowa w Łańcucie nadzoruje śledztwo (sygn. akt [...]) prowadzone w sprawie m.in. przerabiania numerów identyfikacyjnych różnych pojazdów, w tym pojazdu marki [...] zarejestrowanego pod numerem rejestracyjnym [...]. Aktualnie postępowanie jest zawieszone z uwagi na konieczność uzyskania szeregu dokumentów, w drodze międzynarodowej pomocy prawnej, m. in. z Francji i Hiszpanii. Jednakże z uzyskanej w sprawie opinii mechanoskopijnej jednoznacznie wynika, że naczepa marki [...] w rzeczywistości posiadała inny numer VIN. Ta okoliczność została potwierdzona jeszcze w 2018 r. Sam brak zakończenia postępowania przygotowawczego nie może być przeszkodą, bowiem sfałszowanie dowodu jest oczywiste a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.- dalej; "p.p.s.a."). wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 184 k.p.a.: § 1. Prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy kodeksu lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę. § 2. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany. § 3. Sprzeciw od decyzji wydanej przez ministra wnosi Prokurator Generalny. § 4. Jeżeli podstawą sprzeciwu jest naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 4, wniesienie sprzeciwu wymaga zgody strony. W sprawie Prokurator oparł sprzeciw na podstawie wznowieniowej tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W odwołaniu od decyzji odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej jako podstawę prawną wskazał art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., w uzasadnianiu zaś tego odwołania podał art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ I instancji odmówił uchylenia decyzji przytaczając treść art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Organ II instancji zgodził się ze stanowiskiem Organu co do upływu terminu odnośnie przesłanki określonej art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jednocześnie stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych o jakiej mowa w art. 16 k.p.a. Przesłanki wznowienia postępowania zostały wymienione mi.in w art. 145 § 1 k.p.a., a wśród nich: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe; 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27; 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu; 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu; 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2); 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. § 2. Z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. § 3. Z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Wymienionymi w tym przepisie przesłankami nie można dysponować w sposób dowolny, czy zamienny, na wypadek np. nieuwzględnienia jednej z wymienionych. Podana we wniosku przesłanka uruchamia postępowanie wznowieniowe, co do tej przesłanki zostaje wydane postanowienie o wznowieniu bądź odmowie wznowienia postępowania i ta konkretnie wymieniona przesłanka determinuje dalszy przebieg postępowania. Jak wskazał NSA: "W sytuacji, gdy postępowanie wznowieniowe prowadzone jest na wniosek strony, organ jest związany podstawami wznowieniowymi zawartymi we wniosku inicjującym takie postępowanie i nie może odnosić się do innych podstaw, nie wskazanych przez stronę. Podana przez stronę w podaniu o wznowienie postępowania podstawa tego wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania". (wyrok z 9 listopada 2021 r., II OSK 3335/18 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czytamy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1860/14: "w sytuacji, gdy postępowanie wznowieniowe prowadzone jest na wniosek strony, organ jest związany podstawami wznowieniowymi zawartymi we wniosku inicjującym takie postępowanie i nie może odnosić się do innych podstaw nie wskazanych przez stronę. Podana przez stronę w podaniu o wznowienie postępowania podstawa tego wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania". Z punktu widzenia sprawy istotne znaczenie ma również art. 146 k.p.a., zgodnie z którym: § 1. Uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. § 2. Nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Pamiętać jednak należy, że wystąpienie przesłanki negatywnej upływu terminu do zastosowania sankcji wzruszalności nie zwalnia organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w toku wznowienia postępowania. Wskazuje na to art. 151 § 2 k.p.a. Za takim stanowiskiem przemawia słuszny interes podmiotu wnoszącego o wznowienie postępowania administracyjnego. Decyzja wydana na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. może być bowiem podstawą dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z tytułu szkody spowodowanej przez wydanie ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa, przy czym koniecznym warunkiem dochodzenia takiego odszkodowania jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem decyzji (art. 4171 k.c.). Konieczne jest więc we wznowionym postępowaniu rozstrzygnięcie o wszystkich wadach ostatecznej decyzji, a więc nie tylko o tym, że została ona wydana w wadliwym postępowaniu (np. bez udziału strony postępowania), ale także o tym, czy gdyby nie upływ terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., zostałaby wydana inna decyzja. W tym miejscu zauważyć należy, że w art. 151 § 2 k.p.a. mowa jest o tym, że w przypadku ustalenia wystąpienia każdej z sytuacji wskazanej w art. 146 k.p.a., organ administracji stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Dokonując oceny postępowania na tle przedstawionych przepisów Sąd stwierdza, że Organ II instancji w sposób nieuprawniony rozszerzył podstawę prawną wznowionego postępowania, odnosząc się nie tylko do wymiennej we wniosku podstawy z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ale również art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., a ponadto pomimo wyraźnie postawionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 146 § 1 k.p.a. tj. braku ustaleń i rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia naruszenia prawa o czym mowa w art. 151 § 2 k.p.a., zaniechał tego. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Postępowanie wolne od kosztów – art. 239 §1 pkt 2 p.p.s.a. Zadaniem Organu II instancji będzie ponowne rozpoznanie odwołanie w granicach sprawy i ustosunkowanie się do wszystkich postawionych w nim zarzutów.