II SA/Rz 163/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Maciej Kobak NSA Małgorzata Wolska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji własnej dotyczącej przyznania świadczenia rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

II SA/Rz 163/20 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi E. W. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej skrócie: "SKO", "Kolegium") z [...] grudnia 2019 r. nr [...] wydana w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 2 k.p.a. Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Burmistrz przyznał E. W. prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci: J. W. ur. 31.08.2001 r. oraz M. W. ur. 13.05.2003 r. na okres zasiłkowy 2018/2019. W związku ponownym przeliczeniem przez organ dochodu i ustaleniem, że przekroczone zostało kryterium dochodowe Burmistrz decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] uchylił w całości z dniem [...]października 2019 r. własną decyzję z [...] listopada 2018 r. Decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja została doręczona Skarżącej [...] października 2019 r. Dnia [...] października 2019 r. E. W. nadała odwołanie wnioskując o uchylenie decyzji Burmistrza i przyznanie świadczeń. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2019 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, a organ odwoławczy nie dopatrzył się sprzeczności kwestionowanej decyzji z przepisami prawa materialnego i k.p.a. SKO wyjaśniło, że dochód rodziny Skarżącej w dacie wydania decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci J. W. i M. W. spełniał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania tych świadczeń. Jednakże od dnia [...] stycznia 2019 r. wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie w Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej i uzyskała z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 892,22 zł w miesiącu lutym 2019 roku tj. w następnym miesiącu od podjęcia zatrudnienia. Fakt ten spowodował wzrost dochodu na osobę w rodzinie i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanych świadczeń. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. W. wnioskując o jej uchylenie, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zawnioskowała także o przeprowadzenie dowodów dołączonych do skargi na okoliczność, że spełnione zostało kryterium dochodowe wnioskowanych świadczeń. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez Kolegium oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wykazania sposobu wyliczenia dochodu oraz poszczególnych jego składników, co doprowadziło do niemożności ustalenia na jakiej podstawie organ przyjął ustalone kryterium dochodowe; naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że Skarżąca uzyskuje jednakowe wynagrodzenie w wysokości z następnego miesiąca po uzyskaniu przez nią dochodu przez cały okres na który weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych, podczas gdy wysokość otrzymywanego przez nią wynagrodzenia jest zmienna. Powyższe przełożyło się na wadliwe wyliczenie dochodu Skarżącej w oderwaniu od wysokości faktycznie pobranej. Skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 1 oraz art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne doliczenie do dochodu rodziny kwoty całej renty wypłaconej wyrównawczo w październiku 2018 r., a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że kryterium dochodowe do przyznania dochodzonych świadczeń nie zostało spełnione. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje; Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U. z 2018 r. Poz. 2017) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie z normami prawnymi – proceduralnymi i materialnymi – a ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2019 r. poz. 2535) zwanej dalej "P.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, co może uczynić, stosownie do regulacji zawartej w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 P.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanie sprawie, niezależnie od żądań i wniosków zawartych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych treścią zaskarżonego aktu. Złożona w niniejszej sprawie skarga na decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Otóż z przepisów art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2 K.p.a. wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, wnosi się je do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od doręczenia decyzji, a gdy ta została ogłoszona ustanie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Pouczenie o treści jak wyżej zostało zawarte w decyzji wydanej w pierwszej instancji, tj. w decyzji z dnia [...] października 2019 r. [...] wydanej przez Burmistrza. Trzeba też wskazać, że wniesienie odwołania po upływie terminu (określonego w art. 129 § 2 K.p.a.) powoduje bezskuteczność odwołania, a w konsekwencji decyzja staje się ostateczna (zob. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 18.11.1994 r., I SA 330/09). Obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Natomiast rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchyleniem terminu, który nie został przywrócony (na podstawie art. 58 i 59 K.p.a. przywrócenie terminu jest dopuszczalne), stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), gdyż oznacza weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. korzysta z ochrony trwałości (zob. wyrok NSA z dnia 14.04.1999 r., I SA 1823/98-ONSA 2000/2/70). Przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji jest kwalifikowanym naruszeniem prawa, wymienionym w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest konsekwentnie pogląd, że dochodzi do niego, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyrażonym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Dla uznania naruszenia prawa za rażące rozstrzygające jest to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (zob. wyrok NSA dnia 29.06.2011 r., II OSK 1046/10 – LexPolonica nr 2581824 i z dnia 28.06.2011 r., II GSK 725/10 – LexPolonica nr 2573445). I tak w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdzono, że doszło do rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy organ odwoławczy rozpoznał odwołanie od decyzji wniesione po terminie, mimo że termin nie został przywrócony (zob. wyrok NSA z dnia 16.02.1998 r., IV SA 727/96 – Lex nr 43307, uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 12.10.1998 r., OPS 11/98 – ONSA 1999/1/4); Sąd w składzie tu orzekającym poglądy przestawione wyżej podziela. Materiał aktowy kontrolowanej sprawy wykazuje, że wydana w pierwszej instancji decyzja z dnia [...] października 2019 r. została doręczona skarżącej w dniu [...] października 2019 r., zaś odwołanie zostało przez nią wniesione w dniu [...] października 2019 r., czyli z uchybieniem (jednodniowym) terminu przewidzianego do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 K.p.a.). Tymczasem SKO rozpoznało to odwołanie i wydało decyzję będącą przedmiotem skargi wniesionej przez E. W.. Jest to więc sytuacja, w której doszło do rażącego naruszenia prawa, bowiem rozpoznane zostało odwołanie od decyzji wniesione po terminie. W konsekwencji wydana w dniu [...] grudnia 2019 r. decyzja [...] dotknięta jest kwalifikowanym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co skutkować musi jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.