II SA/Rz 1451/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary administracyjnej za zniszczenie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Z. W. kwotę 363 zł /słownie: trzysta sześćdziesiąt trzy złote/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi Z. W. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za zniszczenie drzew. Stan faktyczny i prawny ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. E. W. (dalej w skrócie: "wnioskodawczyni") złożyła do Wójta wniosek o przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie nielegalnego i niezgodnego z prawem obcięcia gałęzi w koronach drzew przez skarżącego bez jej zgody. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Wójt umorzył postępowanie administracyjne w całości. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Wójt ponownie umorzył postępowanie administracyjne w całości. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po rozpoznaniu skargi wnioskodawczyni na ww. decyzję SKO, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 275/17 uchylił zaskarżoną decyzję. Po ponownym rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], SKO decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Wójt wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 9.070 zł za zniszczenie bez zezwolenia 1 szt. drzewa gatunku orzech kaukaski o obwodzie pnia 47 cm i 1 szt. drzewa gatunku brzoza o obwodzie pnia 112 cm, mierzonych na wysokości 130 cm, z nieruchomości położonej w K. Nr [...], należącej do wnioskodawczyni, odroczył termin płatności kary w wysokości 6.349 zł (70% kary) na 5 lat oraz ustalił termin płatności kary w wysokości 2.721 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stanie się ostateczna. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Wójt stwierdził, że nie ma podstaw do wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wójt wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 9.070 zł za zniszczenie bez zezwolenia 1 szt. drzewa gatunku orzech kaukaski o obwodzie pnia 47 cm i 1 szt. drzewa gatunku brzoza o obwodzie pnia 112 cm, mierzonych na wysokości 130 cm, z nieruchomości położonej w K. Nr [...], należącej do wnioskodawczyni, odroczył termin płatności kary w wysokości 6.349 zł (70% kary) na 5 lat oraz ustalił termin płatności kary w wysokości 2.721 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stanie się ostateczna. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2, 3, 4 i 5, art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 142 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.o.p.") w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. poz. 1330) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."): wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 9.070 zł za zniszczenie bez zezwolenia 1 szt. drzewa gatunku orzech kaukaski o obwodzie pnia 47 cm i 1 szt. drzewa gatunku brzoza o obwodzie pnia 112 cm, mierzonych na wysokości 130 cm z nieruchomości położonej w K. Nr [...], należącej do wnioskodawczyni; odroczył termin płatności kary w wysokości 6.349 zł (70% kary) na 5 lat; ustalił termin kary w wysokości 2.721 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że wyniki postępowania dowodowego potwierdziły zredukowanie o ponad 50% przez skarżącego korony drzew, czym wypełniono przesłanki z art. 87a ust. 5 u.o.p. Jak podał organ, w 2015 r. skarżący obcinając gałęzie brzozy w 80% i orzecha kaukaskiego w 100 % dopuścił się czynu kwalifikowanego jako zniszczenie drzewa. Powyższe obliguje organ na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. do wymierzenia kary określonej w art. 89 ust. 1 ustawy. Dla wymierzenia kary nie ma znaczenia fakt, czy drzewo zachowało żywotność. Tego rodzaju okoliczność jest jednak istotna z punktu widzenia możliwości odroczenia terminu płatności kary i jej umorzenia w przypadkach uregulowanych w art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p. Obcinając drzewa w grudniu 2015 r., skarżący nie wziął pod uwagę nowych przepisów zawartych w art. 87a wprowadzonych ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. Wójt wyjaśnił, że zawarte w ww. przepisie pojęcie "korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa" wyjaśnione zostało w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 238/17, gdzie stwierdzono, że użycie przez ustawodawcę w tym przepisie trybu dokonanego "korona, która rozwinęła się...", wskazuje raczej na stan korony, zastany w momencie przystąpienia do częściowego usunięcia (...). Przez pojęcie to należy więc rozumieć stan korony istniejący w momencie cięć w obrębie korony. Dalej Wójt wskazał, że przycinanie drzew przez wnioskodawczynię w 2009 r. miało mniejszy wpływ na żywotność drzew ze względu na młodszy wiek drzew i mniejsze przycięcie, natomiast ogołocenie orzecha kaukaskiego i brzozy przez skarżącego było drastycznym pozbawieniem drzew istniejącej korony. Ponadto Wójt nie zgodził się z zarzutami skarżącego oraz SKO, jakoby obwody drzew dokonane podczas wizji przez pracownika Urzędu Gminy [...] oraz przez biegłego rzeczoznawcę były sprzeczne. Biegły podał wymiar drzew przez określenie średnicy, co po przeliczeniu na obwód daje ten sam wynik. Wójt nie podzielił również wątpliwości skarżącego odnośnie gatunku orzecha kaukaskiego. Biegły dendrolog w swojej opinii nie kwestionował gatunku drzew poddanych analizie, w przypadku orzecha kaukaskiego używał równorzędnej nazwy tego samego drzewa - skrzydłorzech kaukaski. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając Wójtowi naruszenie przepisów postępowania dowodowego oraz nieprawidłową ocenę ustalonych faktów. Skarżący zaznaczył, że nie dokonał zniszczeń drzew w 80% i 50%. W jego ocenie dokonała tego wnioskodawczyni, zlecając J. A. ścięcie brzóz do połowy. Wnioskodawczyni potwierdziła to w swoim piśmie, które zostało złożone w Urzędzie Gminy [...] w dniu 31 sierpnia 2010 r. Gałęzie, które skarżący przyciął zwisały nad jego nieruchomością. Mógł tego dokonać stosownie do art. 150 Kodeksu cywilnego. W konkluzji skarżący stwierdził, że decyzja Wójta zawiera bardzo lakoniczne i zupełnie niezrozumiałe uzasadnienie, w szczególności brak jest opisu stanu faktycznego sprawy odzwierciedlającego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, wskazania, które fakty są udowodnione, a które nie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], SKO uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po rozpoznaniu sprzeciwu wnioskodawczyni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 869/19 uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że SKO przekroczyło swoje uprawnienia określone w art. 138 § 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]. SKO wyjaśniło, że przesłankami wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. są: ustalenie faktu zniszczenia terenów zieleni, zadrzewień, drzew oraz zbadanie, czy zabiegi pielęgnacyjne, na skutek których powstały straty w środowisku, były przeprowadzone zgodnie z zasadami sztuki. Jeżeli bowiem prace te zostały wykonane prawidłowo, ale i tak doszło do zniszczeń, to podmiot wykonujący takie zabiegi nie będzie ponosił odpowiedzialności za straty powstałe w ich wyniku. SKO podkreśliło, że postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia jest postępowaniem, którego jedynym celem jest ukaranie sprawcy nielegalnego czynu za popełnienie deliktu administracyjnego. Kara w tym postępowaniu jest zatem karą nakładaną w związku z naruszeniem interesu publicznego, nie zaś w związku z naruszeniem indywidualnego interesu właściciela. Właściciel może dochodzić od sprawcy odszkodowania za usunięcie drzew z jego nieruchomości na drodze cywilnej. Zdaniem SKO w toku postępowania ustalono, że skarżący bez zezwolenia właściwego organu dokonał obcięcia gałęzi w koronie drzewa orzech kaukaski i 3 gałęzi z drzewa gatunek brzoza. Zabiegi te w postaci nadmiernego usunięcia gałęzi (jak ustalił biegły) doprowadziły do okaleczenia drzew. W ocenie SKO analiza decyzji Wójta nie pozwala zgodzić się ze stwierdzeniem, że decyzja ta ma oczywiste braki w aspekcie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Wiążące dla organu były zeznania skarżącego i opinia biegłego. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 w zw. z art. 75 § 1, art. 77, art. 80, art. 81, art. 84 § 1, art. 85 § 1 k.p.a oraz rażące naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a, gdzie: - nie wiadomo w oparciu o jakie ustalenia organy przyjmują, że skarżący dokonał przycięcia korony brzozy w 80%, a orzecha kaukaskiego w 50%, a w ostateczności w 100%, skoro w trakcie składania wyjaśnień w dniu 6 października 2016 r. skarżący podał, że przyciął, a nie ściął 3 gałęzie z pierwszej brzozy, nie podawał również, że ścinał koronę orzecha kaukaskiego w 100%, lecz jedynie przyciął gałęzie tego drzewa przechodzące na jego posesję, - Wójt nie ustalił czy w 2015 r. drzewa w ogóle miały koronę w rozumieniu budowy drzew, czy też tylko pień, z którego odrastały boczne gałęzie, a jeżeli miały koronę to w jakim zakresie ich zniszczenia dokonała sama wnioskodawczyni, gdyż skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za jej działania w latach 2009-2010, gdzie wnioskodawczyni przyznała, że przy pomocy J. A. dokonała ścięcia koron brzóz, - decyzja zawiera bardzo lakoniczne i zupełnie niezrozumiałe uzasadnienie, w szczególności brak jest w nim opisu faktycznego sprawy odzwierciedlającego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, wskazania, które fakty są udowodnione, a które nie, w szczególności na jakich dowodach organ się oparł oraz podania przyczyn, dlaczego właśnie na tych oraz dlaczego innym odmówił wiarygodności o mocy dowodowej, oparcie się na opinii R. P., który nie posiada kwalifikacji biegłego sądowego ani też doświadczenia w wydawaniu tego typu opinii. II. rażące naruszenie administracyjnego prawa materialnego w postaci błędnej wykładni normy prawnej zawartej w przepisie art. 87a ust. 5 u.o.p. poprzez wadliwe przyjęcie, że przez koronę drzewa, należy rozumieć stan korony istniejący w momencie wykonania cięć przez skarżącego, z bezprawnym pominięciem dalszej części tego przepisu - "która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa". W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ). Skarga podlega uwzględnieniu, co skutkowało eliminacją z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Przyczyną skorzystania przez Sąd z kompetencji kasacyjnej, było naruszenie przepisów prawa procesowego regulującego tryb i zakres gromadzenia i oceny materiału dowodowego w sprawie, co z kolei bezpośrednio przełożyło się na deficytowość poczynionych ustaleń. W procesie stosowania norm rekonstruowanych w oparciu o art. 87a u.o.p. organom umknęła reguła wyartykułowana w ustępie 6 tego artykułu. Stosownie do jego treści "Przepisu ust. 2 nie stosuje się do drzew, o których mowa w art. 83f ust. 1". Właściwe odkodowanie normatywnego znaczenia cytowanego przepisu wymaga uwzględnienia treści dwóch kolejnych przepisów, do których on odsyła. Metodologicznie art. 87a ust. 6 u.o.p. ustanawia warunki wyłączenia odpowiedzialności za ponadnormatywne usunięcie gałęzi korony drzewa (ponad 30%), jeżeli prace redukcyjne dotyczyły drzew, o jakich mowa w art. 83f ust. 1 u.o.p. Wprawdzie treść art. 87a ust. 6 u.o.p. wskazuje na wyłączenie stosowania jedynie ust. 2, jednakże dyrektywy wykładni systemowej wewnętrznej całego art. 87a nakazują przyjąć, iż ustanowiona ekskluzja odnosi się także do ust. 4 i ust. 5. Art. 87a ust. 2 u.o.p. ustanawia podstawy odpowiedzialności za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa, a ust. 4 i ust. 5 art. 87a u.o.p. rozstrzygają jedynie, jaki stopień zredukowania korony drzewa stanowi – odpowiednio - jego uszkodzenie lub zniszczenie. Generalne wyłączenie zastosowania ust. 2 art. 87a u.o.p. w sytuacjach wskazanych w ust. 6 w zw. z art. 83f ust. 1 u.o.p. powoduje, że rozważania w przedmiocie normatywnej kwalifikacji usunięcia gałęzi drzewa w kontekście art. 87a ust. 4 i ust. 5 u.o.p. stają się bezprzedmiotowe. W art. 83f ust. 1 u.o.p. wskazano, w jakich przypadkach nie wymaga się zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu. Ustawodawca dokonał więc swego rodzaju aksjomatyzacji obowiązku uprzedniego uzyskania publicznej autoryzacji usunięcia elementu przyrody w postaci drzewa lub krzewu, jeżeli jego wartość nie jest znaczna (drzewa stosunkowo młode) lub pozostaje w konflikcie z innymi wartościami, które należy uwzględnić w pierwszej kolejności. Zachowując metodologiczna konsekwencję przyjęto, że w analogicznych układach faktycznych należy wyłączyć odpowiedzialność za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa – art. 87a ust. 6 u.o.p. Jedną z okoliczności, które uzasadniają taką koncesję jest usunięcie gałęzi drzewa, które rośnie na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej przy czym, usuwa się je na cel niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej – art. 83f ust. 3a u.o.p. Ujmując art. 87a ust. 6 u.o.p. w związku z art. 83f ust. 3a u.o.p. w formułę zwięzłej zasady należy przyjąć, że odpowiedzialność za ponadnormatywne usunięcie gałęzi drzewa (art. 87a ust. 2 u.o.p.) jest wyłączona, jeżeli znajduje się ono na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej, a cel prac redukcyjnych nie jest związany z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kwerenda akt sprawy wstępnie wskazuje, że taki właśnie układ faktyczny może zachodzić w niniejszej sprawie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został rozważony w ujęciu art. 87a ust. 6 u.p.a. stąd zapadłe rozstrzygnięcie ocenić trzeba jako przedwczesne. Rolą organów w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie ustalenie, czy drzewa, których gałęzie zostały usunięte przez skarżącego znajdują się na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej i czy skarżący usuwał przedmiotowe gałęzie w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Jeżeli poczyniona ustalenia potwierdzą możliwość zastosowania art. 87a ust. 6 u.o.p. postępowanie stanie się bezprzedmiotowe i będzie podlegało umorzeniu. Sąd zaznacza, że w takim układzie faktycznym, skarżący nie będzie mógł odpowiadać za usunięcie gałęzi drzew stanowiących własność uczestniczki E. W. w trybie art. 87a ust. 2 u.o.p. Nie oznacza to jednak, że nie będzie odpowiadał w ogóle. Kwestia odpowiedzialności za nieuprawnione wejście na teren cudzej nieruchomości i usunięcie gałęzi drzewa bez zgody jego właściciela może być rozważana w innym reżimie prawnym. Z wyłożonych względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 i art. 135 P.p.s.a. O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.