II SA/Rz 1419/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...].

Przedmiotem skargi E. S. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej w skrócie: "Burmistrz") z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Burmistrz działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 2, art. 3, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 40 ust. 1 i ust. 3, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.s.") - przyznał skarżącej zasiłek celowy na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w kwocie 500 zł jednorazowo. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podał, że na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że w wyniku intensywnych opadów deszczu została zalana piwnica w budynku mieszkalnym skarżącej, ponadto uszkodzona została stolarka drzwiowa. Zasiłek celowy z tytułu zdarzenia losowego został przyznany na częściowe pokrycie powstałych strat. Burmistrz wyjaśnił, że ustalając wysokość przyznanego zasiłku celowego wziął pod uwagę rozmiar poniesionych strat, wysokość dochodów skarżącej, zasoby, oraz możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że jej sąsiedzi otrzymali zasiłki w znacznie większej wysokości. Skarżąca powołała się również na swoją sytuację materialną i rodzinną. Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, oraz orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące charakteru zasiłku celowego, który ma stanowić pomoc doraźną, ukierunkowaną na konkretny cel - stratę, która musi być przez wnioskodawcę szczegółowo wykazana. Nie ma on natomiast charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane klęską żywiołową, nie stanowi również zadośćuczynienia ze strony państwa, które nie ma obowiązku zapewnić pomocy w remoncie każdej nieruchomości uszkodzonej przez klęskę żywiołową, jak również nie zastępuje świadczenia wypłacanego przez organy ubezpieczeniowe z umowy ubezpieczenia majątkowego, pod warunkiem jej zawarcia. SKO zwróciło również uwagę na brzmienie przepisów u.p.s., wskazujących na pomocniczy charakter pomocy społecznej. Następnie SKO wyjaśniło, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, nie oznacza to jednak zupełnej dowolności w kształtowaniu treści podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Organ wydając decyzję powinien bowiem ocenić całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy. SKO stwierdziło, że ze względu na niskie dochody skarżąca nie jest w stanie samodzielnie usunąć zniszczeń w domu mieszkalnym, powstałych w wyniku ulewy, w oparciu o posiadane zasoby i możliwości. Zatem niezbędne było przyznanie pomocy społecznej w celu przezwyciężenia jej trudnej sytuacji życiowej. W kwestionariuszu rodzinnym wywiadu środowiskowego (część IV) zawnioskowano wprawdzie o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu w wysokości 1.000 zł, SKO zauważyło jednak, że decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] wydaną na ten sam wniosek Burmistrz przyznał skarżącej bezzwrotny zasiłek w kwocie 1.000 zł. SKO stwierdziło, że wbrew twierdzeniom skarżącej w dniu 16 lipca 2020 r. dokonano oszacowania uszkodzeń budynku spowodowanych działaniem zjawisk atmosferycznych. Odnosząc się do zarzutu skarżącej zawartego w odwołaniu, SKO powtórzyło, że zasiłek celowy nie stanowi pełnego odszkodowania za doznane straty, lecz jest pomocą świadczoną ze środków publicznych dla zaspokojenia najpilniejszych potrzeb osób poszkodowanych, świadczoną w rozmiarach posiadanych środków na ten cel. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO, zarzucając jej rażącą dowolność, rozbieżność pomiędzy przesłankami przyznania zasiłku celowego a rozstrzygnięciem organu oraz brak odniesienia się do podniesionych przez nią okoliczności. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej sąsiedzi, znajdujący się w lepszej sytuacji materialnej, otrzymali znacznie większą pomoc przy porównywalnych szkodach. Dalej skarżąca wskazała, że przyznana pomoc jest niewystarczająca dla usunięcia powstałej szkody z uwagi na jej niskie dochody. Skarżąca zwróciła uwagę, że organy nie określiły wysokości szkody, poprzestając na podaniu procentowego wskaźnika zniszczeń, nie wzięły również pod uwagę zniszczeń w budynku przy ul. 31A, który również stanowi własność skarżącej. Zdaniem skarżącej, na wysokość przyznanego zasiłku nie może mieć też wpływu wypłacone odszkodowanie od ubezpieczyciela. Wreszcie skarżąca stwierdziła, że organy nie wzięły pod uwagę jej trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie wszystkie okoliczności faktyczne, istotne w sprawie zostały należycie wyjaśnione i rozważone, co mogło w sposób istotny przełożyć się na treść rozstrzygnięcia. W spawie nie ma sporu, że w wyniku przejścia w dniu [...] czerwca 2020 r. frontu burzowego skarżąca poniosła szkodę. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest właścicielem domu o pow. 160 m2 przy ul. [...] 31A w [...], jest również współwłaścicielem domu o pow. 160m2 przy ul. [...] 31 w [...]. Domy zlokalizowane są w zabudowie bliźniaczej. Skarżąca mieszka w domu przy ul. [...] 31. Zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że wszczęcie przez organ postępowania administracyjnego i następnie wydanie decyzji w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej wymaga stanowczego ustalenia, że strona w istocie zwróciła się o przyznanie świadczenia w konkretnej formie tej pomocy – wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 marca 2014 r., sygn. VIII SA/Wa 952/13. Z treści decyzji organu I instancji wynika, że skarżąca zwróciła się o zasiłek wnioskiem. Z treści decyzji SKO wynika zaś, że ów wniosek został wniesiony w dniu [...] lipca 2020 roku. Kwerenda akt sprawy wskazuje, że nie ma w nich wniosku o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku zdarzenia losowego. Jedynym dokumentem z dnia [...] lipca 2020 roku jest protokół zgłoszonego telefonicznie wniosku o podjęcie działań/złożenie wniosku. Protokół został podpisany wyłącznie przez pracownika socjalnego – A. T.. Zgodnie z art. 14 u.p.s. w zw. z art. 63 § 1 K.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Powołane przepisy nie przewidują telefonicznej formy składania wniosków o przyznanie pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy powstaje niepewność, czy skarżąca faktycznie złożyła wniosek o przyznanie pomocy społecznej w dniu [...] lipca 2020 roku, czy też wadliwie za taki wniosek uznano protokół rozmowy telefonicznej z tej daty. Odnotować trzeba, że w przedmiotowym protokole w ogóle nie wskazano zakresu wniosku, a w rubryce "opis sprawy" wskazano: "zalana piwnica ok. 90 cm, strych". Sąd dopuszczałby przyjęcie, że pisemny wniosek o przyznanie skarżącej pomocy społecznej stanowi podpisany przez nią pisemny kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, jednakże wymagałoby to jednoznacznego zajęcia stanowiska w tej kwestii przez organ. Ponadto w aktach kwestionariusz znajduje się w różnych miejscach, w dwóch częściach: oddzielnie strony 1 i 2 oraz oddzielnie strony 3 i 4. Wyłącznie strona 4 jest podpisana przez skarżącą, brakuje również strony 5, która zgodnie z numeracją druku stanowi jego integralną część. Sąd nie może w sposób pewny zweryfikować, czy znajdujące się w różnych miejscach w aktach elementy druku kwestionariusza składają się na jedną całość, czy są to elementy dwóch rożnych kwestionariuszy i wreszcie, czy kwestionariusz jest kompletny. Reasumując, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy wyjaśnią i ustalą kiedy i w jakiej formie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy społecznej oraz jaka była jego treść i zakres. Z akt sprawy oraz z akt sprawy zarejestrowanej w sądzie pod sygn. II SA/Rz 1418/20 wynika, że organ I instancji poza decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] wydał również decyzję z dnia [...] września 2020 r. nr [...]. Ostatnią z wymienionych decyzji przyznano skarżącej zasiłek celowy na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w kwocie 1000 zł jednorazowo. Treść obu decyzji wskazuje, że zostały one wydane w tej samej sprawie – z wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2020 roku. W aktach brak informacji, że postępowanie administracyjne w jakimś zakresie zostało rozdzielone na dwa odrębne postępowania, brak również innych, dorozumianych przesłanek, które uzasadniałyby wydanie dwóch odrębnych decyzji w tej samej sprawie. Mając jednak na uwadze, że kwestia samego wniosku skarżącej nie została wyjaśniona i ustalona, formułowanie kategorycznych ocen w tej materii, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., Sąd uznaje za przedwczesne. Celowe jest również zwrócenie uwagi na kwestie merytoryczne, albowiem zasadniczo przekładają się one na zakres i kierunek czynionych przez organy ocen prawnych. Sąd podziela stanowisko organów, że zasiłek celowy na pokrycie strat w związku ze zdarzeniem losowym – art. 40 ust. 1 u.p.s. nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane klęską żywiołową – wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 1067/19. Decyzje organu oparte na przepisie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co zasadniczo oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek, przyznania zasiłku celowego osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie wypracowano zasady sądowej kontroli decyzji opartych na uznaniu administracyjnym. Można wskazać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji uznaniowych pod względem: 1) przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym; 2) prawidłowości ustaleń faktycznych w świetle zgromadzonych dowodów; 3) prawidłowości oceny przesłanek załatwienia sprawy; 4) dopuszczalności stosowania danej instytucji prawnej; 5) dokonania wyboru w ramach wyznaczonych przepisami stosowanymi w sprawie; 6) adekwatności zastosowanego środka do okoliczności sprawy indywidualnej (por. J. Orłowski, Uznanie administracyjne w prawie podatkowym, Gdańsk 2005, s. 156 i 157). Ocena przez sądy administracyjne uznania administracyjnego nie polega na ocenie słuszności wybranego przez organ rozwiązania, lecz prawidłowości samego procesu decyzyjnego. Dokonując kontroli decyzji uznaniowych sąd może badać, czy nie zostały przekroczone grancie uznania, czy rozstrzygnięcie nie było dowolne oraz wszelkie te elementy, które w danym akcie nie wiążą się z luzem decyzyjnym pozostawionym organom przez ustawodawcę. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny sprowadza się tym samym w pierwszej kolejności do ustalenia przestrzegania przez organ przepisów K.p.a. oraz prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych w świetle przesłanek wynikających z prawa materialnego. Kontrola wiąże się z oceną, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu daje podstawę do uchylenia decyzji. Sąd nie dokonuje natomiast oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności, czy sprawiedliwości, lecz sprawdza tylko, czy organ w sposób prawidłowy przeprowadził proces wydania decyzji uznaniowej, czy uwzględnił wszystkie przepisy, czy materiał dowodowy został zebrany w całości, czy pojęcia nieostre zostały prawidłowo zinterpretowane, czy nie pominięto istotnych elementów przy ustalania stanu faktycznego oraz czy wybrał rozwiązanie przewidziane przepisem prawa materialnego. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 października 2011 r., sygn. I OSK 474/11 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest kontrolą ograniczoną, nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Przedmiotem oceny sądu jest kwestia, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego". W tak nakreślonym kontekście oceny legalności kwestionowanych decyzji Sąd stwierdza, że zarówno decyzja organu I, jak i II instancji naruszają art. 7, at. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu, aby wydane w sprawie decyzje poddawały się kontroli sądowoadministracyjnej co do właściwego skorzystania z przyznanego treścią art. 40 ust, 1 u.p.s. uznania administracyjnego konieczne jest jednoznaczne ustalenie: 1. Jaką szkodę poniosła skarżąca w związku ze zdarzeniem z dnia [...] lipca 2020 roku; konieczne jest wykazanie, jakie elementy budynku zostały uszkodzone i jaki jest koszt ich naprawy; 2. Naprawienie, których szkód w budynku jest niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącej, umożlwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka; 3. Czy skarżąca posiada środki na pokrycie powstałych strat (o których mowa w pkt 2.), a jeżeli tak, to w jakim zakresie; 4. Czy organ dysponuje środkami, aby udzielić pomocy skarżącej na pokrycie powstałych strat w całości, czy wyłącznie w części, a jeżeli tak, to z jakiego powodu pełna rekompensata strat nie jest możliwa. Z protokołu oceny uszkodzeń budynku zamieszkiwanego przez skarżącą wynika, że uszkodzeniu uległ dach, zalana została posadzka, piwnica, strop parteru przy wejściu, ściany piwnic do wysokości 50 cm., cokół budynku, fundamenty, brama garażowa, drzwi wewnętrzne 2 szt. Komisja nie oszacowała wartości powstałych szkód kwotowo, wskazała natomiast, że procentowy udział uszkodzenia budynku wynosi 9%. Ustalając wysokość przyznanego skarżącej świadczenia organy oparły się o Zasady udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych zatwierdzonych pismem z dnia 17 sierpnia 2017 r. znak: DOZLiK-IV-775-10/2017 z uwzględnieniem zmian do tych zasad zatwierdzonych przy piśmie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 25 maja 2018 roku. Zgodzić się należy, że opracowane przez Ministra w dniu 17 sierpnia 2017 r. "Zasady" stanowią jedynie wytyczne kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego. Nie ulega jednak wątpliwości, że choć nie należą one do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, to organy winny co do zasady respektować je przy podejmowaniu decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych w związku z klęską żywiołową/zdarzeniem losowym jakim jest nawałnica deszczu. Stosownie do postanowień pkt II6. I zał. nr 2 L.p.1 skarżącej przysługiwała pomoc w wysokości do 20 000 zł. Organ przyznał skarżącej pomoc w zakresie znacznie niższym, bo w wysokości 1000 zł. Nie wyjaśniono zatem kwestii kluczowych: jaka jest wysokość poniesionych przez skarżącą strat i z jakich przyczyn skarżącej przyznano pomoc w wysokości 1000 zł., a nie jak się domagała w kwocie wyższej. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynikają sprzeczne wnioski. Z jednej strony organy stwierdzają, że skarżąca z uwagi na swoje niskie dochody – 789,21 zł. – nie jest w stanie pokryć poniesionych strat, z drugiej zaś przyjmują, że skarżąca powinna wykorzystać przede wszystkim własne możliwości i środki na ich usunięcie, a pomoc społeczna ma wyłącznie charakter subsydiarny. Organy nie wyjaśniły, w jakim zakresie i z jakich środków skarżąca powinna usunąć ewentualną resztę powstałych szkód. Sąd nie kwestionuje możliwości limitowania pomocy społecznej, na przykład ze względu na ograniczoność dostępnych na ten cel środków finansowych – umocowanie takiego ograniczenia wynika wprost z art. 3 ust. 4 u.p.s. - zwraca jednak uwagę, że taka argumentacja powinna zostać powołana i wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji pomocowej, adekwatnie do rygorów z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., czego w decyzjach organów obu instancji zabrakło. Formuła podejmowania decyzji uznaniowej wydawanej na podstawie art. 40 ust. 1 u.p.s. powinna uwzględniać zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony – art. 7 § 1 K.p.a. Wydając decyzję uznaniową, której rozstrzygnięcie nie w pełni koreluje z oczekiwaniami strony organy powinny wyjaśnić stronie, z jakich przyczyn jej słuszny interes nie mógł zostać uwzględniony. W niniejszej sprawie takich rozważań zabrakło. Sąd nie odbiera również organom kompetencji do udzielenia pomocy wyłącznie w takim zakresie, jaki jest niezbędny do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącej. Należy wszak uwzględniać, że zakres udzielanej pomocy społecznej nie może wykraczać poza zasadniczy cel, jakim jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka – art. 3 ust. 1 u.p.s. W relacji do pomocy udzielanej na podstawie art. 40 ust. 1 u.p.s. przekłada się to na wniosek, że straty powstałe w wyniku zdarzenia losowego powinny być kompensowane zasiłkiem celowym wyłącznie w granicach nakreślonych art. 3 ust. 1 u.p.s., a więc niezbędnymi potrzebami bytowymi wyznaczającymi próg godnego życia. Organ ma tym samym możliwość limitowania pomocy udzielanej w oparciu o art. 40 ust. 1 u.p.s., jeżeli wykaże, że naprawienie niektórych zniszczeń w budynku zamieszkanym przez skarżącą nie jest niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Nie można wreszcie wykluczać i takich układów, gdy udzielenie pomocy na podstawie art. 40 ust. 1 u.p.s. w ogóle będzie wyłączone, ze względu na fakt, że wnioskujący dysponuje innym lokum (domem, mieszkaniem), w którym może zaspokoić swoje potrzeby bytowe. Poruszone kwestie nie zostały przez organy rozważone. Rozpoznają ponownie sprawę organy uwzględnią poczynione przez Sąd oceny prawne. Wyjaśnieniu będzie podlegać również kwestia ubezpieczenia uszkodzonego budynku. Z akt wynika, że budynek był ubezpieczony. Z oświadczenia skarżącej wynika natomiast, że skarżąca nie uzyskała żadnego odszkodowania. W ocenie Sądu konieczne jest uzyskanie aktualnej informacji w tym zakresie od skarżącej, ewentualnie zwrócenie się do ubezpieczyciela – po uprzednim wskazaniu przez skarżącą jego danych identyfikujących – o podanie, czy skarżącej odszkodowanie zostało wypłacone. Sąd nie odnosił się do zarzutów dotyczących zasiłku na usuniecie strat w budynku przy ul. [...] 31A, albowiem kwestia ta była objęta rozstrzygnięciem innej decyzji administracyjnej – z dnia [...] września 2020 roku, nr [...]. Z wyłożonych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.