II SA/Rz 1273/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 7 maja 2025 r. nr SKO.4161/1/2025 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat R. R. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.

Przedmiotem skargi E. M. (dalej: "Skarżący") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy") z 7 maja 2025 r. nr SKO.4161/1/2025 stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Jak wynika z akt sprawy, Wójt Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 2024 r. nr [...] orzekł o: 1. rozgraniczeniu działek nr: [...] i [...] położonych w Z., stanowiących własność M. i A. P. z działkami sąsiednimi: nr [...] (własność E. M.), nr [...] (własność Gminy [...]), [...] (własność H. D., Pani K. M. i Pana G. P.); 2. umorzeniu jako bezprzedmiotowe postępowania o rozgraniczenie nieruchomości w zakresie spornego odcinka wyznaczonego punktami od 10 przez punkty 1,2,3,4,5 do punktu 6, przebiegającego pomiędzy działkami: nr [...] i [...],[...] i [...]. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, kwestionując zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 1, tj. rozgraniczenia nieruchomości. Skarżący podał, że o wszystkich zarzutach informował Organ prowadzący postępowanie i wniósł o ustosunkowanie się do wymienionych zastrzeżeń oraz podjęcie stosownej decyzji własnej bądź skierowanie jej do ponownego rozpatrzenia. Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisanym na wstępie postanowieniem z 7 maja 2025 r. nr SKO.4161/1/2025, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie wystąpił przypadek niedopuszczalności odwołania z przyczyn natury przedmiotowej, a mianowicie brakiem dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybie odwoławczym przewidzianym w przepisach k.p.a. SKO podało, że zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. stronie służy odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. W rozumieniu art. 104 § 1 i 2 k.p.a. pod pojęciem decyzji należy rozumieć akt indywidualny, który rozstrzyga sprawę co do istoty w całości lub w części, kończąc jednocześnie postępowanie w sprawie w danej instancji. W ocenie Kolegium, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania istotnym jest fakt, że od decyzji w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości nie przysługuje środek zaskarżenia w postaci odwołania administracyjnego. Decyzja została wydana w oparciu o art. 33 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z jego treścią wójt, burmistrz, prezydent miasta wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Niemniej jednak strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi. W sprawie z zakresu rozgraniczenia nieruchomości droga postępowania administracyjnego podlega ograniczeniu wyłącznie do jednej instancji orzeczniczej, zaś żądanie przekazania sprawy do sądu powszechnego jest odpowiednikiem pozwu zawierającego roszczenie procesowe powoda uzasadniające podjęcie postępowania cywilnosądowego. W konsekwencji odwołanie od decyzji w przedmiocie rozgraniczenia nie może stać się przedmiotem rozpoznania organu w toku instancji orzeczniczych. SKO zaznaczyło jednak, że w niniejszej sprawie Organ dokonał błędnego pouczenia w decyzji o wyłącznym prawie strony do odwołania administracyjnego, w warunkach w których z racji dwóch odrębnych rozstrzygnięć w decyzji, które w istocie powinny być również przedmiotem odrębnych decyzji, strona powinna być również pouczona o prawie wniesienia w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, żądania przekazania sprawy sądowi. Jednocześnie Kolegium zastrzegło, że brak prawidłowego pouczenia nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała, w konsekwencji czego Organ I instancji powinien przekazać pismo strony do sądu powszechnego traktując je - zgodnie z treścią żądań w nim zawartych - jako żądanie przekazania sprawy sądowi zgodnie z art. 33 ust. 3 P.g.i.k. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, E. M. wskazał, że zastosował się do pouczenia Organu I instancji i wniósł odwołanie, a następnie otrzymał postanowienie o stwierdzeniu jego niedopuszczalności. Skarżący podniósł, że w sytuacji, gdy prowadzący rozgraniczenie sporządził mapę uzupełniającą z rozgraniczenia zmieniając przebieg granicy ewidencyjnej z pominięciem spisania aktu ugody pozbawiony został prawa do obrony swojej własności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z 20 marca 2026 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika Skarżącego kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Pełnomocnik podniósł, że Skarżący został pouczony o możliwości wniesienia odwołania od decyzji Wójta. Dodatkowo Skarżący jest osobą ze znaczną, trwałą niepełnosprawnością, nieposiadającą wykształcenia prawniczego i występującą w toku postępowania administracyjnego bez fachowego pełnomocnika, natomiast pisma pomagały mu pisać postronne osoby. Zdaniem pełnomocnika w niniejszej sprawie nie tylko wystąpił błąd w pouczeniu decyzji, ale również strona postępowania zastosowała się do tego błędnego pouczenia, a więc podlega ochronie wynikającej z art. 112 k.p.a. Z jednej strony więc SKO w Rzeszowie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyznaje, że dokonano błędnego pouczenia strony o trybie odwołania (termin przez Skarżącego został zachowany) i nie może to szkodzić stronie, wskazując także, iż odwołanie Skarżącego powinno zostać przekazane do właściwego sądu powszechnego, z drugiej jednak strony dokonuje rozpatrzenia ww. odwołania. W ocenie Skarżącego organ nie powinien wydawać zaskarżonego postanowienia, a przekazać przedmiotowe odwołanie do właściwego sądu, mając na uwadze treść skargi, czyli niezadowolenie z rozstrzygnięcia oraz treść błędnego pouczenia w decyzji Wójta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu spawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Zaskarżone postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania odpowiada prawu. W sprawie nie budzi wątpliwości, że po przeprowadzeniu postępowania rozgraniczeniowego przez Wójtem Gminy [...], Organ ten decyzją z [...] grudnia 2024r. orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości na odcinku opisanym w sentencji decyzji, jak również orzekł o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego na opisanym w sentencji decyzji spornym odcinku granicy pomiędzy działkami, podlegającymi rozgraniczeniu. Zgodnie z art. 33 P.g.i.k.: 1. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. 2. Wydanie decyzji poprzedza: 1) dokonanie przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta) oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami; w wypadku stwierdzenia wadliwego wykonania czynności upoważnionemu geodecie zwraca się dokumentację do poprawy i uzupełnienia; 2) włączenie dokumentacji technicznej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. 3. Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi. Stosownie natomiast do art. 34 P.g.i.k.: 1. Jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). 2. Organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. 3. Sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego. 4. Przepisów ust. 1-3 i art. 31 ust. 4 nie stosuje się do sporów wynikłych przy wyznaczaniu granic nowo tworzonych nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów. Z przedstawionych wyżej przepisów wynika więc, że w przypadku orzeczenia o rozgraniczeniu przez Wójta, strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3 P.g.i.k.). W przypadku natomiast decyzji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego organ z urzędu przekazuje sprawę do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 P.g.i.k.). Przepisy P.g.i.k. w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości przewidują model postępowania oparty na przepisach postępowania administracyjnego, wszczynanego i prowadzonego przez organ jednostki samorządu terytorialnego (wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Dzieje się tak, mimo iż sprawy o rozgraniczenie ze swej natury mają charakter cywilnoprawny, a powodem ich wszczynania jest wyznaczenie granic przestrzennych prawa własności nieruchomości (vide: postanowienie SN z dnia 1 czerwca 1964 r., III CR 27/64, OSNCP/1965/45). Pomimo cywilnego charakteru powyższego sporu jego rozstrzygnięcie zastało poddane kognicji organu administracji, w postępowaniu uregulowanym przepisami k.p.a. Postępowanie to może zakończyć się m.in. decyzją o rozgraniczeniu nieruchomości (art. 33 ust. 1 p.g.k.), która - w razie uzyskania przymiotu ostateczności - rozstrzygać będzie o przebiegu granicy między nieruchomościami, a w konsekwencji o zasięgu przestrzennym prawa własności. Jednakże strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy w toku postępowania administracyjnego może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3 p.g.k.). Powyższa regulacja wyłącza dopuszczalność drogi administracyjnego postępowania odwoławczego stanowiąc wyjątek, o którym mowa w art. 78 Konstytucji RP. Oznacza to, że tryb administracyjny, w przypadku decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, kończy się decyzją organu I instancji, a dalsze kwestionowanie ustalenia przebiegu granicy jest możliwe tylko na drodze postępowania przed sądem powszechnym. Powyższe uniemożliwia wniesienie odwołania od decyzji o rozgraniczeniu i rozpoznanie tego środka zaskarżenia w administracyjnym toku instancji (vide wyrok SN z dnia 9 czerwca 1999 r., III RN 15/99, OSNAPiUS 2000/10/378; wyrok NSA z dnia 29 września 1999 r., II SA 1580/99, Lex nr 46210; postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2010 r., I OZ 212/2010, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji Wójta Gminy [...] w piśmie z 24 grudnia 2024r. Mając na względzie wyżej przedstawione przepisy i poglądy orzecznictwa SN i NSA, dotyczące sposobu i trybu prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego należało stwierdzić, że odwołanie Skarżącego nie było dopuszczalne. Stronie nie przysługiwał środek zaskarżenia do Organu II instancji, lecz żądanie przekazania sprawy sądowi. W tej sytuacji SKO miało podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji organu I instancji na podstawie art. 134 k.p.a. w związku z art. 33 ust. 3 P.g.i.k. Jednocześnie SKO prawidłowo dostrzegło, że Skarżący został błędnie pouczony w decyzji Organu I instancji o tym że przysługuje mu odwołanie do SKO w Rzeszowie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Kolegium zaleciło, aby odwołanie to potraktować jako żądanie przekazania sprawy sądowi zgodnie z art. 33 ust. 3 P.g.i.k. i przekazać do sądu powszechnego. Powyższe zalecenie było w pełni prawidłowe, mając na uwadze, że błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała. Jak wynika z akt przedstawionych Sądowi, powyższe zalecenie Kolegium zostało zrealizowane przez Organ I instancji. Pismem z 28 maja 2025r. (k. 317 akt administracyjnych sprawy) Wójt Gminy [...] na podstawie art. 33 ust. 3 P.g.i.k. przekazał ww. sprawę w zakresie rozgraniczenia do Sądu Rejonowego w [...]. W związku z powyższym prawo Skarżącego do obrony zostało zachowane. Z przyczyn przedstawionych powyżej Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 3 w zw. § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 z późn. zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. .