II SA/Rz 1239/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania rozbiórki gołębnika - postanawia - I. przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W piśmie dołączonym do skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku w postaci rozbiórki gołębnika J. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Żądanie to zostało następnie podtrzymane we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF), w którym wnoszący go sprecyzował, że domaga się ustanowienia adwokata. Podniósł, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych. W gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, córką i wnuczką. Zajmują mieszkanie o powierzchni 42 m.kw., stanowiące własność córki. Rodzina utrzymuje się z emerytur skarżącego (1200 zł netto) oraz jego żony (1000 zł netto). Jako wydatki wnioskodawca wskazał: 400 zł (czynsz), 200 zł (prąd), 100 zł (gaz), 50 zł (woda), 200 zł (lekarstwa), 500 zł (wyżywienie). Zwrócił uwagę, że w utrzymaniu pomaga mu rodzina, bowiem w przeciwnym wypadku nie byłby w stanie zapewnić sobie samodzielnie egzystencji. Zaznaczył także, iż jako osoba starsza "nie orientuje się w przepisach", dlatego też nie może sam bronić swoich praw. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wedle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Pierwsze obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast na drugie składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Cel prawa pomocy to umożliwienie dostępu do sądu osobom, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie samodzielnie udźwignąć ciężaru wydatków generowanych przez postępowanie sądowe. Wsparcie to winno następować tylko w przypadkach nie budzących wątpliwości co do jego zasadności. Przedmiotowa instytucja stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 P.p.s.a.). Dlatego też przy rozstrzyganiu w przedmiocie wniosku danego podmiotu należy wyważyć z jednej strony jego interes, z drugiej zaś interes Skarbu Państwa, z którego dochodów jest ono finansowane. Jako przesłankę przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie ustawodawca wskazał niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Natomiast podstawą przyznania częściowego prawa pomocy jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ocena żądania J. S. doprowadziła do konkluzji o jego częściowej zasadności. Wnioskodawca to osoba w podeszłym wieku (80 lat). Wraz z żoną chorują na różnego rodzaju schorzenia, co skutkuje dużymi wydatkami na lekarstwa (200 zł). Ponadto, skarżący wraz z żoną mają na utrzymaniu córkę oraz wnuczkę (15 lat). Wskazana przez stronę wysokość dochodu, którym dysponuje rodzina (2200 zł) w porównaniu do podanych przez nią wydatków (ok. 1200 zł) pozwala na stwierdzenie, że poza zakresem możliwości płatniczych wymienionego pozostaje poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wydatki te bowiem nie obejmują tych przeznaczanych na żywność dla żony wnioskodawcy, jego córki oraz wnuczki. Trudno bowiem przyjąć, że wskazana przez skarżącego kwota 500 zł jest adekwatna do potrzeb żywieniowych czteroosobowej rodziny. Należy także zwrócić uwagę, że wnuczka wnioskodawcy jest w wieku szkolnym, co z pewnością wiąże się z koniecznością ponoszenia określonych wydatków na edukację. W takim wypadku, jako prawdziwe jawi się twierdzenie strony o uzyskiwaniu pomocy od rodziny w celu zaspokojenia wszystkich potrzeb. Jednocześnie jednakże uznano, że brak jest podstaw do udzielenia wnioskodawcy wsparcia w najszerszym przewidzianym przez ustawodawcę wymiarze i odmówiono ustanowienia dla niego adwokata. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy w takich właśnie granicach służyć ma osobom naprawdę ubogim, a zatem takim, które nie posiadają żadnego dochodu lub też jest on bardzo mały tak, że nie wystarcza nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Członkowie wspólnego z J. S. gospodarstwa domowego dysponują stałym dochodem, jak też uzyskują pomoc od dalszej rodziny. Pozwala im to na zapewnienie egzystencji tj. opłacenie wydatków na utrzymanie swoje, w tym niezbędne lekarstwa i utrzymanie mieszkania. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że wskazana przez skarżącego okoliczność w postaci nieznajomości przepisów prawa nie stanowi ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Jest nią bowiem tylko kryterium majątkowe. Ponadto, na obecnym etapie zainicjowanego przez J. S. postępowania, w myśl stosownych regulacji ustawy procesowej (P.p.s.a.), nie jest konieczny udział profesjonalnego zastępcy prawnego. Trzeba także zwrócić skarżącemu uwagę, że wobec brzmienia art. 6 P.p.s.a. Sąd zobowiązany jest do udzielenia stronom występującym bez adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, jak też pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. Z tych względów przyjęto, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie w dostatecznym stopniu zabezpieczy jego interesy. Powyższe otwiera mu bowiem drogę do sądowej obrony swych praw w sytuacji, gdy samodzielne poniesienie przez wymienionego tych kosztów spowodowałoby uszczerbek w tzw. koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Nie ma natomiast podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego w pełnym zakresie, bowiem stanowiłoby to o nadużyciu instytucji prawa pomocy, której zastosowanie w pełnym wymiarze dopuszczalne jest tylko w naprawdę wyjątkowych sytuacjach. Orzeczenie niniejsze znajduje podstawę w art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.