II SA/Rz 1171/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na gruncie postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata.

Z. S. wezwana wraz z siostrą M. S. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (z takim samym wnioskiem wystąpiła odrębnie jej siostra). Wg uzasadnienia wniosku, zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych załączników, wnioskodawczyni: - mimo wspólnego zamieszkiwania z siostrą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i odrębne gospodarstwo rolne o pow. 1,92 ha, które stanowi jedyne źródło jej utrzymania i pozyskiwania żywności, - wraz z siostrą jest współwłaścicielką (po ½ części) budynku mieszkalnego o pow. 80 m², zabudowań gospodarczych, nieruchomości rolnej o pow. 0,63 ha i ciągnika rolniczego, - wydatki na zakup opału – 10 000 zł./rok (zawilgocony, wymagający całorocznego ogrzewania dom) oraz opłaty za energię elektr. i gaz – odpowiednio 1305 i 1070 zł. rocznie ponosi po połowie z siostrą, z którą dzieli także pobierane wspólnie dopłaty do produkcji rolnej (4 347 zł.), obciąża je również spłata zaciągniętego razem kredytu na zakup środków do produkcji rolnej w wysokości 4 000 zł., - oprócz wyżej wymienionych, wnioskodawczynię obciążają wydatki na zakup leków – ok. 40 - 80 zł. miesięcznie, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (paliwo do ciągnika, nawozy, żniwa, orki, zasiewy) – łącznie 4100 zł./rok, nakłady związane z utrzymaniem ciągnika rolniczego (naprawy) – ok. 200 zł./m-c., - korzysta z doraźnej pomocy finansowej GOPS, - wyciąg z rachunku bankowego Z. S. na dzień 29 września 2014 r. wykazywał saldo końcowe 1,47 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wskazanych przesłanek w kontekście udzielonych przez wnioskodawczynię informacji potwierdza jej nie budzącą wątpliwości trudną sytuację finansową, podyktowaną przede wszystkim brakiem stałych lub w odpowiedniej wysokości dochodów, pozwalających zaspokoić w niezbędnym zakresie najważniejsze potrzeby bytowe. Prowadzone gospodarstwo rolne, aczkolwiek zaspokajające potrzeby w zakresie wyżywienia, nie jest w stanie wygenerować na to wystarczających środków, co znajduje odzwierciedlenie w opisanych we wniosku trudnościach w bieżącym funkcjonowaniu, w tym z pozyskiwaniem środków na pokrycie niezbędnych opłat, ogrzewania domu, kosztów leczenia, prowadzenia gospodarstwa rolnego (spłaty związanych z tym zobowiązań kredytowych). O braku zdolności wnioskodawczyni do samodzielnego utrzymania pośrednio świadczy także korzystanie przez nią ze wsparcia pomocy społecznej. Prowadzi to do uznania, że poniesienie przez Z. S. związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu, nie mogłoby się odbyć bez dalszego potęgowania zagrożenia dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Mimo powyższych okoliczności, nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku w pozostałym zakresie, tj. dot. ustanowienia adwokata. Wynika to z następujących przyczyn: 1. Prawo pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym, przypisane jest do osób ubogich, pozbawionych całkowicie środków do życia. Posiadanie zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz gospodarstwa rolnego stanowiącego źródło pokrycia związanych z niezbędnym, bieżącym funkcjonowaniem wydatków nie spełnia kryterium do jego przyznania, jeżeli nawet osobę wnioskującą dotykają okresowe trudności finansowe, 2. Udzielone przez Z. S. informacje nie jawią się jako zupełne i wzajemnie spójne. Wynika to przede wszystkim ze znacznych rozbieżności między wykazanymi wydatkami, których rozliczenie w ujęciu rocznym (opał – 5000 zł., energia elektr. i gaz – ok. 1690 zł., leki – ok. 700 zł., nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa i utrzymaniem w sprawności technicznej ciągnika rolniczego – 4100 i 2400 zł.) – łącznie 13 890 zł. (bez uwzględniania spłaty kredytu na zakup środków produkcji rolnej) znacząco przewyższa deklarowany dochód z dopłat do gruntów rolnych (ok. 2172 zł.). Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, w jaki sposób pokrywa różnicę, ponad 11 700 zł. Nawet przyjmując, zgodnie ze złożonymi deklaracjami, że jedynym źródłem jej dochodów jest gospodarstwo, okoliczność ta nie może być przedmiotem domniemania, zwłaszcza że skierowane do niej wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia opiewało na informację o wskazanie sposobu wykorzystania /zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej i faktycznie uzyskiwanych z niej dochodów /pożytków. Wątpliwości co do możliwości uzyskania dochodów z tego gospodarstwa odpowiadających wysokości ponoszonych wydatków potęguje fakt, że ma ono stosunkowo małą powierzchnię i jednocześnie stanowi praktycznie jedyne źródło pozyskania przez wnioskodawczynię żywności. Trudna sytuacja materialno – bytowa nie zwalnia z obowiązku należytego uzasadnienia wniosku. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. II OZ 604/08, niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej i majątkowej uzasadnia ocenę o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W tej sytuacji odmowa ustanowienia adwokata, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, w żaden sposób nie ograniczy jej w dostępie do Sądu i nie pozbawi prawa do rozpoznania wniesionej skargi. Stosownie do powyższego, na podstawie 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.