II SA/Rz 1090/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 30 czerwca 2025 r.nr SKO.4111.99.650.2025 w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku rodzinnego - oddala skargę -

II SA/Rz 1090/25 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi K.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 30 czerwca 2025 r. nr SKO.4111.99.650.2025 dotycząca odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [...] decyzją z 25 października 2023 r. nr GOPS.5210.22.2023 (zmienioną decyzją z 30 stycznia 2024 r. nr GOPS.5210.22.1.2024 oraz decyzją z 27 maja 2024 r. nr GOPS.5210.22.2.2024) przyznał K.B. prawo do zasiłku rodzinnego (od 1 listopada 2023 r.) wraz z dodatkami na dzieci K.S. i Z.B. Postanowieniem z 24 marca 2025 r. Wójt z urzędu wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 25 października 2023 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskodawczyni składając wniosek nie poinformowała, że jej mąż I.B. otrzymał prawo do renty z KRUS w marcu 2023 r., co stanowi istotną dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi który ją wydał i jest przesłankę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ pozyskał informację o tym podczas rozpatrywania wniosku wnioskodawczyni z 2 sierpnia 2024 r. o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci na okres zasiłkowy 2024/2025. Zatem należało na nowo przeliczyć dochód rodziny od którego uzależnione jest przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku za okres zasiłkowy 2023 /2024. Decyzją z 13 stycznia 2025 r. nr GOPS.5210.22.3.2025 Wójt Gminy uznał, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przyznany decyzją z 25 października 2023 r. (za okres od listopada 2023 r. do października 2024 r.) w łącznej kwocie 4 417,80 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał wnioskodawczynię do jego zwrotu; decyzja ta została uchylona decyzją SKO z 4 marca 2025 r. nr SKO.4111.29.207.2025, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z 24 marca 2025 r. nr GOPS.561.20.2025 Wójt Gminy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) - wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 25 października 2023 r., po czym decyzją z 10 kwietnia 2025 r. nr GOPS.5210.22.4.2025 uchylił decyzję własną z 25 października 2023 r. i decyzje zmieniające z 30 stycznia i 27 maja 2024 r. oraz odmówił K.B. prawa do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. na dzieci K.S.(wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego) i Z.B. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że podstawą wznowienia postępowania było wyjście na jaw nowych okoliczności nieznanych organowi w dniu wydania decyzji, a mianowicie uzyskiwanie dochodu przez I.B. Po doliczeniu tego dochodu, dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, co skutkowało odmową ich przyznania. W odwołaniu od decyzji Wójta z 10 kwietnia 2025 r. K.B. wskazała na błędne uznanie, że ustalony dochód przekracza kryterium dochodowe. Organ pominął fakt, że jej mąż zataił przed nią fakt pobierania renty z KRUS. Ponadto jej sytuacja rodzinna od czasu wydania decyzji uległa diametralnej zmianie, gdyż mąż nie zamieszkuje z rodziną w miejscowości R. Mieszka w B. pod nr [...], a zatem nie tworzy z nią oraz dziećmi wspólnego gospodarstwa domowego. Dochody jej i dzieci nie przekraczają kryterium dochodowego, zatem jest ona uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. SKO wskazaną na wstępie decyzją z 30 czerwca 2025 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 3, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 i ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej: u.ś.r.) - utrzymało w mocy decyzję Wójta z 10 kwietnia 2025 r. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż wprawdzie organ I instancji nie przywołał prawidłowo w podstawie prawnej oraz uzasadnieniu decyzji odpowiednich przepisów k.p.a., niewątpliwie jednak decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym, tj. wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (zgodnie z tym ostatnim przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję). W dalszej części uzasadnienia swej decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1). Zasiłek rodzinny przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł. W myśl art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r., dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e, i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2647, 2687 i 2745 oraz z 2023 r. poz. 28), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Dochód członka rodziny - to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Przepisy art. 5 ust. 4-4c regulują przypadki związane z sytuacjami określanymi w ustawie jako utrata lub uzyskanie dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Aby jednak mogło dojść do zastosowania tych przepisów modyfikujących wysokość dochodu, musi mieć miejsce przypadek uzyskania lub utraty dochodu. Są to określenia ustawowe, zdefiniowane legalnie w art. 3 pkt 23 i 24 u.ś.r. i nie mogą być rozumiane w sposób potoczny. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Natomiast w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód jego ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4, ust. 4a i ust. 4 b u.ś.r.). W niniejszej sprawie wnioskodawczyni złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci K.S. i Z.B. na okres zasiłkowy 2023/2024. W tej sytuacji, zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r., dochodem rodziny branym pod uwagę przy badaniu prawa do wnioskowanego świadczenia, jest - co do zasady - dochód uzyskany w 2022 r., z uwzględnieniem dochodu utraconego, jak i dochodu uzyskanego. Jak ustalił organ I pierwszej instancji, w skład rodziny - zgodnie ze złożonym wnioskiem - wchodzi wnioskodawczyni K.B., jej mąż – I.B., oraz dzieci – K.S. i Z.B. Organ I instancji ustalił, że dochód rodziny wnioskodawczyni w roku bazowym 2022 składał się z otrzymywanych przez nią alimentów na dzieci w kwocie 7 200 zł, renty K.S. (który po odjęciu składki zdrowotnej wyniósł 14 456,40 zł) oraz dochodu z tytułu niewykorzystanej ulgi dla dzieci w wysokości 414,19 zł. Dochód z tytułu renty z ZUS męża wnioskodawczyni został utracony, ponieważ wypłacana jest renta z KRUS w wysokości 2 809,88 zł. Dochód miesięczny rodziny ustalono na kwotę 4 649,10 zł, wobec czego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1162,28 zł. K.S. jest osobą niepełnosprawną. Kryterium dochodowe dla rodziny w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności wynosi 764 zł. W tej sytuacji ustalono, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium uprawniające do pobierania świadczeń i odmówiono przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkami. Odnosząc się do treści odwołania SKO wskazało, że dochód rodziny został ustalony prawidłowo. Zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r., ilekroć mowa jest o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2020 r., poz. 1297 oraz z 2023 r. poz. 1429); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W tej sytuacji, skoro odwołująca pozostaje w związku małżeńskim, to w myśl definicji zawartej w u.ś.r. tworzy wraz z mężem rodzinę nawet wobec braku wspólnego zamieszkania. Zatem organ I instancji wliczając jego dochód do dochodu rodziny postąpił prawidłowo, przez co zarzuty odwołującej są niezasadne. Wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargą K.B. zaskarżyła w całości decyzję SKO z 30 czerwca 2025 r., wnosząc o jej uchylenie w całości jako naruszającej prawo, tj. przepisy u.ś.r., ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności bądź stwierdzenie jej wydania z naruszeniem prawa. Wskazała, że w tożsamej sprawie jej dotyczącej, która również obejmowała zwrot nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego, jednak za inny okres, Kolegium decyzją z 4 marca 2025 r. uchyliło decyzję Wójta i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W niniejszej sprawie SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcia są dla niej nieczytelne. Dwie różne decyzje zostały wydane na podstawie takiego samego stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim jednak organ I instancji pominął istotną okoliczność, a mianowicie, że mąż zataił przed nią pobieranie renty z KRUS, który to fakt nie był jej znany. Zresztą sytuacja rodzinna od czasu wydania decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego uległa diametralnej zmianie, gdyż jej mąż nie zamieszkuje wraz z rodziną w miejscowości R. tylko w B., a zatem nie tworzy on wspólnego gospodarstwa domowego z nią i dziećmi. Obecnie rozpoczęła ona negocjacje przedsądowe co do zobowiązania go do płatności alimentów na rzecz dziecka Z.B. Skarżąca wraz z mężem nie utrzymują się wspólnie. W tej sytuacji uznać należy, że organ I Instancji, a w ślad za nim Kolegium, błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy uznając, że nie spełniała ona kryterium dochodowego w związku z tym, że jej mąż posiadał ustalone prawo do renty. Zatem była ona uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w Krośnie z 30 czerwca 2025 r., utrzymująca w mocy – wydana po wznowieniu postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – decyzję Wójta Gminy [...] z 10 kwietnia 2025 r. nr GOPS.5210.22.4.2025 o uchyleniu decyzji własnej z 25 października 2023 r. (wraz z decyzjami ją zmieniającymi z 30 stycznia i 27 maja 2024 r.) oraz o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci K.S. i Z.B. na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie budzi wątpliwości, że mąż skarżącej w dacie składania przez nią 10 sierpnia 2023 r. wniosku o przyznanie na dzieci zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami był uprawniony do renty z KRUS. Wynika to ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezesa KRUS z 14 marca 2023 r. o przyznaniu mu renty rodzinnej rolniczej po zmarłym [...] września 2020 r. ojcu oraz oznaczonego datą 19 listopada 2024 r. pisma KRUS skierowanego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (k. 146-149 akt sprawy organu I instancji); wg tych dokumentów, mężowi skarżącej przysługiwało wyrównanie renty rodzinnej za okres od 23 września 2020 r. do 31 marca 2023 r., a kolejne wypłaty były realizowane od kwietnia 2023 r. W myśl art. 3 pkt 16 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna (...). W tej sytuacji, skoro skarżąca składając wniosek wykazała męża jako osobę wchodzącą w skład rodziny (k. 7 akt sprawy organu I instancji) a podstawą do przyznania wnioskowanych świadczeń były dochody rodziny za rok 2022 z uwzględnieniem dochodu uzyskanego, trafnie uznały organy I i II instancji, że stanowiło to podstawę do zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję" (na podstawie tego przepisu Wójt Gminy 24 marca 2025 r. wydał postanowienie o wznowieniu postępowania). Poza sporem pozostaje także, że skarżąca składając wniosek nie poinformowała o pobieraniu renty przez męża. Jak trafnie wskazały orzekające w sprawie organy administracji, podstawą do przyznania wnioskowanych świadczeń były dochody rodziny za rok 2022, z uwzględnieniem dochodu uzyskanego i utraconego; wg art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r., przez uzyskanie dochodu rozumie się m.in. uzyskanie renty rodzinnej, przy czym stosownie do art. 5 ust. 4b tej ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro zatem wskutek przekroczenia kryterium dochodowego na członka rodziny (1162,28 zł wobec 764 zł) skarżąca nie spełniała warunków do pobierania świadczeń rodzinnych (w sprawie z uwagi na kwotę przekroczenia dochodu nie miał zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r.), prawidłowo uznały orzekające w sprawie organy administracji o uchyleniu – w następstwie wznowionego postępowania – decyzji zasiłkowych z 25 października 2023 r. oraz z 30 stycznia i 27 maja 2024 r. oraz o odmowie przyznania jej prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci (za okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r.) wraz z dodatkami. Stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r., "w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 /wnioskodawca/, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne". Podkreślić wyraźnie w związku z tym należy, że o treści tego przepisu skarżąca była każdorazowo informowana w pouczeniach decyzji Wójta z 25 października 2023 r. oraz decyzji ją zmieniających z 30 stycznia i 27 maja 2024 r. Mimo wynikającego z powyższego obowiązku, skarżąca w żaden sposób nie poinformowała organu przyznającego świadczenia o zmianie swojej sytuacji dochodowej i rodzinnej. W związku z tym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi (podniesione wcześniej w odwołaniu) co do rzekomego zatajenia przed nią przez męża faktu pobierania renty z KRUS czy zmiany przez niego miejsca zamieszkania, co miałoby przekładać się na brak prowadzenia przez niego wraz ze skarżącą i dziećmi wspólnego gospodarstwa domowego, a przez to skutkować spełnianiem przez nich kryterium dochodowego uprawniającego do pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami. W opisanej sytuacji – zdaniem Sądu – argumenty te, mając na uwadze zwłaszcza ich ogólnikowość i brak jakiegokolwiek uprawdopodobnienia, zostały przez skarżącą powołane wyłącznie na użytek toczącego się postępowania i uniknięcia niekorzystnych dla siebie rozstrzygnięć. W związku z powyższym - nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia skargi tak z powodu podniesionych w niej zarzutów jak i z przyczyn branych pod uwagę z urzędu - Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.