II SA/Rz 1060/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2021 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry - skargę oddala -

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] (dalej: "Naczelnik" lub "organ I instancji") z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], wydaną w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w [...] wymierzył OS (dalej: "skarżącemu") karę pieniężną w łącznej wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na automatach [...], w lokalu [...] tj. poza kasynem gry. Organ I instancji podał, że w dniu 19 października 2015 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę w lokalu [...]. W ramach czynności kontrolnych funkcjonariusze stwierdzili, że w ww. lokalu zainstalowane były urządzenia do gier: [...]. Na podstawie przeprowadzonego eksperymentu polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier oraz na podstawie opinii Wydziału Laboratorium Celnego Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] ustalono, że sporne urządzenia umożliwiały odpłatne rozgrywanie gier, których wynik miał charakter losowy – gracz nie miał żadnego wpływu na końcowy układ symboli. Jednocześnie ustalono, że automaty umożliwiają uzyskanie nagród pieniężnych, gdyż posiadają urządzenie wypłacające (hopper), zaś warunkiem rozpoczęcia rozgrywania gier na automacie jest jego zakredytowanie poprzez wprowadzenie banknotów do akceptora banknotów lub wprowadzenie monet do akceptora monet. Ponadto automaty umożliwiają uzyskanie wygranych rzeczowych, gdyż punkty otrzymane w wyniku wygranej umożliwiają rozegranie owych gier. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy pozwolił ustalić, że gry rozgrywane na kwestionowanym urządzeniu odpowiadały definicji art. 2 ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 2094 z późn. zm.) - dalej: "u.g.h.". Sporne urządzenia są urządzeniami elektronicznymi, a urządzane na nich gry miały charakter komercyjny. Z danych zawartych w rejestrach organu celnego nie wynikało, aby jakikolwiek podmiot mógł legalnie prowadzić taką działalność w ww. lokalu. W realiach opisywanej sprawy za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. należało natomiast uznać OS, gdyż jako właściciel lokalu zawarł umowę dzierżawy części powierzchni lokalu, wraz z ustaleniem szeregu uprawnie i obowiązków skarżącego względem dzierżawionej powierzchni oraz prowadzonego na niej przedsięwzięcia polegającego na zainstalowaniu automatów do gier. Tym samym skarżący czerpał zyski z urządzanych gier. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające nieuprawionym przyjęciu, że skarżący swoim działaniem wyczerpał znamiona "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h. Odwołując podniósł, że wydzierżawił część powierzchni swojego lokalu podmiotowi będącemu właścicielem automatów, a treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Naczelnika [....] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], uznając ją za zgodną z prawem. W ocenie organu odwoławczego sporne automaty umożliwiały przeprowadzenie gier losowych, gdyż ich wyniki były nieprzewidywalne (zależały od przypadku), a zatem zawierały element losowości. Nie były to urządzenia wyłącznie zręcznościowe, a umożliwiały uzyskanie zarówno wygranych pieniężnych, jak i wygranych rzeczowych polegających na możliwości rozpoczęciu nowej gry poprzez wykorzystanie punktów wygranych w poprzednich grach. Również w pełni zasadnie organ I instancji uznał odwołującego się za podmiot urządzający gry na automacie poza kasynem gry. Do uznania podmiotu za "urządzającego gry na automatach" wystarczające jest wykazanie nawet niewielkiej jego aktywności w tym zakresie. Skarżący w dniu 1 czerwca 2015 r. zawarł umowę dzierżawy części powierzchni lokalu z H sp. z o.o. z/s w [...], na mocy której Spółka zainstalowała w lokalu urządzenia do gier. Wydzierżawiający zobowiązał się do prowadzenia działalności gospodarczej bez możliwości zawieszenia jej wykonywania przez czas trwania umowy oraz do niezwłocznego powiadomienia Spółki o uszkodzeniu, włamaniu lub innych istotnych uszkodzeniach urządzeń. Czynsz miesięczny z tytułu umowy ustalono na kwotę 800 zł, przy czym jego otrzymanie uzależniono od faktu użytkowania urządzeń w danym miesiącu. Rola skarżącego w przedsięwzięciu polegającym na urządzaniu gier na automatach nie budzi zatem jakichkolwiek wątpliwości, gdyż nie polegała jedynie na udostępnienia części lokalu, lecz generowała po stronie odwołującego liczne dodatkowe obowiązki, odbiegające znacznie od typowej umowy dzierżawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, OS wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego podmiot, którego czynności sprowadzały się jedynie do wynajęcia części powierzchni lokalu podmiotowi będącemu właścicielem urządzeń do gier; 2. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 693 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.) – dalej: "K.c.", poprzez dokonanie przez organy błędnej wykładni treści umowy zawartej przez skarżącego z H. sp. z o.o. oraz przyjęcie, że z umowy tej wynikają prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego; 3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy prowadzące do nieuzasadnionego przyjęcia, że skarżący swoim działaniem wypełnił znamiona "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], wydaną w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 3 u.g.h. urządzanie gier i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów, zakładów wzajemnych i gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Zasady te określają art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 u.g.h., stanowiące, że działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i dozwolona jest wyłącznie w kasynach gry. Stosownie zaś do treści art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 u.g.h., według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W rozpoznawanej sprawie z ustaleń faktycznych organów wynika, że w lokalu [...] znajdował się automaty do gier [...]. Automat te, będące urządzeniami elektronicznymi, pozwalały na rozgrywanie gier hazardowych (losowych), których wynik był nieprzewidywalny i niezależny od woli ani zręczności uczestnika gry. W ocenie Sądu, orzekające organy zasadnie uznały, że gry prowadzone na urządzeniach zawierają się w definicji gier na automatach, określonej w art. 2 ust. 3 u.g.h. Sporne automaty zostały bowiem poddane badaniu certyfikowanej jednostki badającej, jaką niewątpliwie jest Wydział Laboratorium Izby Celnej w [...]. Jak wynika ze sporządzonego przez nią sprawozdania z dnia z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] wskazane automaty są urządzeniami elektrycznymi, rozgrywane na nich gry umożliwiają uzyskanie wygranych pieniężnych, a ponadto automaty zostały wyposażone w urządzenie wypłacające – tzw. hopper. Ponadto urządzenia umożliwiają uzyskanie wygranych rzeczowych, pozwalających na rozpoczęcie nowych gier przez wykorzystanie punktów uzyskanych w poprzednich grach. Sam przebieg gier ma natomiast charakter losowy, gdyż uzyskiwane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego, Warunkiem rozpoczęcia gry jest zaś zakredytowanie automatu środkami pieniężnymi. Organy obydwu instancji prawidłowo przyjęły, że prowadzone na zakwestionowanych automatach gry miały charakter losowy. W języku polskim określony stan rzeczy ma charakter "losowy", jeśli dotyczy nieprzewidzianych wydarzeń, jest oparty na przypadkowym wyborze lub na losowaniu, zależny jest od losu (por. M. Bańko, Słownik języka polskiego, Warszawa 2007, tom 2, s. 424; M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1988, tom 2, s. 53; E. Sobol, Mały słownik języka polskiego, Warszawa 1994, s. 396). Ta językowa definicja koresponduje z przyjętą w orzecznictwie wykładnią użytego w art. 2 ust. 3 u.g.h. sformułowania "element losowości", że taką cechę ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, czyli nie zależy od jego umiejętności fizycznych i psychicznych, tj. zręczności, woli czy wiedzy (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1713/13, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Prowadzona działalność w zakresie gier na automatach miała przy tym charakter komercyjny, gdyż automaty udostępnione były w lokalu dostępnym dla bliżej nieokreślonej liczby osób, nie będącym kasynem, a udział w grze uzależniony był od wpłaty gotówki. Zdaniem Sądu, podzielić należy również stanowisko organów o zakwalifikowaniu skarżącego do kręgu podmiotów urządzających gry hazardowe, a w konsekwencji nałożenia na niego kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. W ocenie składu orzekającego, zachowanie skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że włączył się aktywnie w proces zorganizowania przedsięwzięcia polegającego na umożliwieniu osobom postronnym rozgrywania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry, co stanowi warunek przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w ww. przepisie. Odwołać się w tym miejscu należy do stanowiska tutejszego Sądu zaprezentowanego w wyroku z dnia 24 maja 2016 r. w sprawie II SA/Rz 1335/15, że działalność polegająca na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych może przyjmować różne formy i stopnie intensywności. Współudział w procesie urządzania gier może zatem przyjąć nie tylko zasadniczą formę obejmującą czynności warunkujące zaistnienie całego przedsięwzięcia (np. zakup urządzenia, zapewnienia odpowiedniego oprogramowania, obsługi technicznej lub konserwacji), lecz także może objąć czynności, które stanowią dalsze elementy warunkujące jego bieżącą ("marketingową") realizację. Warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest jednak wyczerpujące wykazanie przez organy, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności, nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Ustawowy termin "urządzać" stanowi synonim takich pojęć, jak "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić", co oznacza, że normatywne określenie "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań (czynności) dotyczących zorganizowania, utrzymania, nadzorowania i zapewniania ciągłości funkcjonowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h., poza kasynem gry. W orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: z dnia 21 czerwca 2016 r., II SA/Rz 1495/15; z dnia 31 maja 2016 r., II SA/Rz 1094/15; z dnia 25 maja 2016 r., II SA/Rz 1416/15; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z 24 lutego 2016 r., III SA/Kr 1004/15 i z dnia 8 marca 2016 r., III SA/Kr 1011/15; dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), trafnie przyjmuje się, że urządzanie gier na automatach obejmuje zachowania aktywne podmiotów zaangażowanych w ten proces, polegające przede wszystkim na organizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu, ewentualnie jego szkolenie. W przypadku wielości podmiotów urządzających oraz istnienia współuczestnictwa w tym zakresie konieczne jest, aby organy orzekające odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi pisemnego lub ustnego porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier. W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący włączył się aktywnie w proces zorganizowania przedsięwzięcia polegającego na umożliwieniu osobom postronnym rozgrywania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry. Skarżący jako właściciel lokalu zawarł bowiem umowę dzierżawy części powierzchni lokalu, wraz z ustaleniem szeregu uprawnie i obowiązków skarżącego względem dzierżawionej powierzchni oraz prowadzonego na niej przedsięwzięcia polegającego na zainstalowaniu automatów do gier. Słusznie wskazały organy, że tym samym skarżący czerpał zyski z urządzanych gier. Jeśli chodzi o wysokość nałożonej kary pieniężnej – prawidłowo zastosowano w tym zakresie przepisy obowiązujące w dacie zdarzenia, tj. 18 grudnia 2014 r., czyli art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r. Przepis ten został zmieniony z dniem 1 kwietnia 2017 r. przez art. 1 pkt 67 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 88), a ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów intertemporalnych. Nielegalne urządzanie gier na automatach, poza kasynem gry, przed dniem 1 kwietnia 2017 roku objęte było względniejszą sankcją, gdyż urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegał karze pieniężnej w wysokości 12 000 zł od każdego automatu, aktualnie kara ta wysokości 100 000 złotych od każdego automatu. Z tego też względu właściwie zastosowano przepisy dla skarżącego korzystniejsze. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.