II SA/Rz 1021/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2023 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 31 marca 2023 r.nr SKO.4110/12/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego - skargę oddala -

II SA/Rz 1021/23 Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. H. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy, organ II instancji) z 31 marca 2023 r. nr SKO.4110/12/2023, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: Prezydent Miasta, organ I instancji) z 4 stycznia 2023 r. nr PŚD-R.5011.12.2023.12255 wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca wnioskami z 5 grudnia 2022 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłatę leczenia sanatoryjnego oraz na dojazd do sanatorium i powrót do [...], a także o przyznanie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności na święta Bożego Narodzenia. Decyzją z 4 stycznia 2023 r. nr PŚD-R.5011.12.2023.12255 Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłatę leczenia sanatoryjnego oraz na dojazd do sanatorium i powrót do [...], a także zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności na święta Bożego Narodzenia. Organ I instancji wskazał, że powodem odmowy przyznania wnioskowanych przez skarżącą zasiłków jest to, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.). W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 22 grudnia 2022 r. przed Świętami Bożego Narodzenia, skarżąca otrzymała pomoc rzeczową w postaci paczki żywnościowej, przygotowanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] i dostarczonej przez pracowników socjalnych. Organ I instancji wyjaśnił, że w ocenie pracownika socjalnego, skarżąca jest w stanie z wykorzystaniem własnych zasobów, odkładając nawet niewielkie kwoty, zabezpieczyć sobie środki finansowe na opłacenie leczenia sanatoryjnego oraz pokryć koszt podróży do sanatorium i z sanatorium do [....], a także na zakup żywności. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała prawidłowość wydanej w sprawie decyzji. Skarżąca podała, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 1158,62 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 163,11 zł. Skarżąca wyjaśniła, że po dokonaniu opłat, kwota jaka pozostaje do jej dyspozycji wynosi 460 zł, a zatem kwalifikuje się ona do otrzymania pomocy. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 31 marca 2023 r. nr SKO.4110/12/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie przesłanką wykluczającą możliwość przyznania skarżącej na zasadach ogólnych zasiłku celowego, było przekroczenie kryterium dochodowego. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której miesięczny dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego dla takiej osoby 776 zł. W przedmiotowej sprawie źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z emerytury w kwocie 1.755,47 zł (co wynika z przedłożonego przez wnioskodawczynię zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), z którego to świadczenia potrącana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 157,99 zł oraz należność egzekwowana przez komornika na mocy tytułu wykonawczego w wysokości 438,86 zł. Wobec powyższego rzeczywista kwota emerytury z ZUS do wypłaty wynosi miesięcznie 1.158,62 zł. Organ II instancji wyjaśnił, że w art. 8 ust. 4 u.p.s. ustawodawca określił katalog wyłączeń z dochodu branego pod uwagę w sprawach z zakresu pomocy społecznej, który jest katalogiem zamkniętym. Wobec powyższego wszystkie inne składniki podlegają wliczeniu do dochodu. W niniejszej sprawie organ I instancji ustalając dochód skarżącej nie pomniejszył go o potrącenie komornicze w wysokości 438,86 zł, gdyż jest to należność niealimentacyjna, nie podlegająca odliczeniu od dochodu zgodnie z ww. przepisami. Zatem do dochodu skarżącej prawidłowo została wliczona kwota emerytury w wysokości 1.597,48 zł. Nastąpiło to według następującego wyliczenia: kwota emerytury (1.755,47 zł) - kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne (157,99 zł) = 1597,48 zł. Do kwoty tej należało dodać kwotę przyznanego skarżącej dodatku mieszkaniowego w wysokości 163,11 zł, co łącznie daje kwotę 1.760.59 zł. Dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, pomimo występującej u niej dysfunkcji organizmu (tj. niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym). W ocenie Kolegium nie kwalifikuje się ona wbrew argumentacji podniesionej w odwołaniu do przyznania jej zasiłku celowego. Zdaniem SKO przyznanie skarżącej wnioskowanej przez nią pomocy finansowej celowej, mogło być rozpatrywane przez organ I instancji wyłącznie w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s., czyli w aspekcie specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na przekroczenie przez nią swoim dochodem z miesiąca listopada 2022 r., tj. z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosków o przyznanie zasiłków celowych specjalnych, kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Zdaniem Kolegium, organ I instancji również prawidłowo ocenił, że sytuacja życiowa skarżącej nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", dającego podstawę do przyznania wnioskowanych specjalnych zasiłków celowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest objęta pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Skarżąca w dniu 22 grudnia 2022 r. przed Świętami Bożego Narodzenia otrzymała pomoc rzeczową w postaci paczki żywnościowej przygotowanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], która została jej dostarczona przez pracowników socjalnych. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca mając stały dochód z emerytury z ZUS, otrzymując dodatek mieszkaniowy i korzystając ze świadczeń z pomocy społecznej, jest w stanie z wykorzystaniem własnych zasobów, odkładając nawet niewielkie kwoty, zabezpieczyć sobie środki finansowe na opłacenie leczenia sanatoryjnego oraz pokryć koszt podróży do sanatorium i z sanatorium do [....], a także zakup żywności. Rozpatrując wnioski złożone w przedmiotowej sprawie przez skarżącą, organ I instancji musiał mieć również na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o specjalne zasiłki celowe z pomocy społecznej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. W pierwszej kolejności zaspokojone muszą zostać potrzeby najuboższych mieszkańców [...] mając na względzie możliwości finansowe organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. H. zakwestionowała prawidłowość zaskarżonej decyzji. Podała, że nie jest prawdą, że otrzymała paczkę żywnościową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [....] Wskazała, że nie jest w stanie odłożyć kwoty 500 zł na leczenie sanatoryjne oraz 125 zł na dojazd. Skarżąca podała, że jej wydatki to: opłata mieszkaniowa – 390 zł; energia elektryczna – 130 zł; opłata za telefon – 40 zł; środki czystości i kosmetyki – 70 zł; leki – 250 zł. W związku z powyższym do dyspozycji pozostaje jej kwota 278 zł miesięcznie. Zatem nie jest w stanie odłożyć z tej sumy kwoty na leczenie sanatoryjne, dojazd oraz żywność. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądowa kontrola administracji publicznej wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można postawić Organom I oraz II instancji zarzutu co do naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku na pokrycie kosztów leczenia sanatoryjnego oraz na zakup żywności na święta Bożego Narodzenia. Z racji pobierania emerytury Skarżąca, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo więc Organy w ramach prowadzonego postępowania rozważały możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego. Stosownie do art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przyznanie tego świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany. Wbrew zarzutom skargi Organy prawidłowo ustaliły dochód Skarżącej. Jak wynika z akt sprawy, emerytura Skarżącej po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 1597,48 zł. Ponadto Skarżąca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 163,11 zł. Nie jest sporne, że Skarżąca nie otrzymuje pełnej wysokości emerytury, ponieważ z emerytury potrącana jest kwota w wysokości 438,86 zł z tytułu spłaty kredytu. Skarżąca zarzucała Organom błędne ustalenie wysokości dochodu, ponieważ wskazywała, że jej emerytura wynosi 1158,62 zł. Jest to kwota, która Skarżąca otrzymuje po potrąceniu komorniczym. Jednak Organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu, kierując się treścią art. 8 ust. 3 u.p.s., który określa, w jaki sposób należy ustalić wysokość dochodu na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Prawidłowo Kolegium wyjaśniło, że potrącenie w wysokości 438,86 zł nie jest należnością alimentacyjną. Z tego powodu nie podlega odliczeniu od dochodu. Prawidłowo więc Organy przyjęły, że dochód stanowi kwota emerytury w wysokości 1.597,48 zł (według wyliczenia 1.755,47 zł (kwota emerytury brutto) - 157,99 zł (kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne), do której należało dodać kwotę przyznanego dodatku mieszkaniowego w wysokości 163,11 zł, co łącznie daje kwotę 1.760.59 zł. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. jest możliwe "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Art. 41 u.p.s. posługuje się ogólnym określeniem natomiast przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob.m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 - opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 14 września 2023 r., II SA/Po 312/23, LEX nr 3618824). Decyzja w sprawie specjalnego zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, gdyż art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek ten "może" być przyznany. Oznacza, że organ nie jest zobligowany do przyznania specjalnego zasiłku celowego nawet, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie tego rodzaju pomocy spełnia przesłanki do otrzymania wnioskowanego wsparcia. Nie oznacza to, że organy w sprawie o przyznanie zasiłku celowego mogą działać w sposób dowolny. Organy są bowiem zobowiązane do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sposób, który spełnia wymogi w szczególności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wydając rozstrzygnięcie negatywne dla strony organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący uzasadnić z jakich przyczyn uznał, że Stronie wnioskowana pomoc nie przysługuje, bądź też przysługuje w stopniu częściowym. W niniejszej sprawie Organ I instancji przedstawił tego rodzaju uzasadnienie. Wskazał, że Skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury pracowniczej ZUS, otrzymuje pomoc w formie dodatku mieszkaniowego, otrzymuje dodatkowe roczne świadczenie dwa razy w roku. Przyznanie pomocy z przeznaczeniem na opłatę leczenia sanatoryjnego, dojazd do sanatorium i zakup żywności na Boże Narodzenie nie należy do szczególnie uzasadnionych przypadków. Ponadto Skarżąca w grudniu 2022r. przed świętami Bożego Narodzenia otrzymała paczkę żywnościową. Sąd uznał, że ta argumentacja przemawia za zasadnością odmowy przyznania wnioskowanej pomocy a Organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.