II SA/Po 86/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę

Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") decyzją z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151; dalej: "u.p.g.k."), utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia 25 września 2024 r., nr [...] o odmowie aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków polegającej na ujawnieniu P. L. lub H. L. jako właściciela działki nr [...], obręb [...], gmina [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy. G. B. pismem z dnia 26 czerwca 2024 r. zwrócił się do Starosty [...] o ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków P. L. lub H. L. jako właściciela działki ewidencyjnej nr [...], położonej w obrębie [...], gmina [...]. Do przedmiotowego wniosku dołączył kopię zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] z 12 stycznia 2023 r. sygn. akt [...] dotyczącego wpisów zawartych w zamkniętej z urzędu księdze wieczystej [...] Tom II Wykaz 42 (dawna księga wieczysta oznaczona była jako [...], natomiast aktualna nazwa miejscowości to [...]). Pismem z dnia 22 lipca 2024 r. H. L. zgłosił swój udział w przedmiotowej sprawie w charakterze strony oraz jednocześnie udzielił swojemu synowi G. L. pełnomocnictwa do działania w jego imieniu. G. L. w piśmie z dnia 26 lipca 2024 r. oświadczył w imieniu H. L. i swoim własnym, że wszelkie wnioski, zapytania i uwagi wniesione przez G. B. należy traktować jako złożone przez rodzinę L. . Ponadto H. L. pismem z 16 sierpnia 2024 r. powołał G. B. również na swojego pełnomocnika. Następnie Starosta [...] decyzją z dnia 25 września 2024 r., znak [...] orzekł o odmowie aktualizacji danych ewidencyjnych gruntów i budynków na podstawie wniosku pełnomocnika G. L. działającego w imieniu H. L. i własnym oraz pełnomocnika G. B. działającego w imieniu H. L., polegającej na ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków P. L. lub H. L. jako właściciela działki nr [...], obręb [...], gmina [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z zapisem w ewidencji gruntów i budynków działka ewidencyjna nr [...], położona w obrębie [...], gmina [...] o powierzchni 0,7960 ha, zapisana jest w jednostce rejestrowej G.15, gdzie jako właściciele na prawach wspólnoty majątkowej małżeńskiej ujawnieni są M. i P. małżonkowie G.. Również w księdze wieczystej nr [...] jako właściciele przedmiotowej działki wpisani są M. i P. małżonkowie G.. Podstawą nabycia powyższej nieruchomości jest umowa kupna-sprzedaży (Rep. [...]) z dnia 11 kwietnia 1990 r., zawarta pomiędzy S. i J. małżonkami H. a M. i P. małżonkami G. . Starosta [...] stwierdził, że przedłożony przez G. B. oryginał zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] z 14 sierpnia 2024 r. dotyczy wpisów zawartych w zamkniętej z urzędu księdze wieczystej [...] Tom II wykaz 42. Z treści przedmiotowego zaświadczenia wynika, że powołana księga wieczysta przed zamknięciem zawierała następujący wpis w Dziale III: "Ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w niniejszej księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym - niniejsza księga obejmuje dz. nr [...], [...] - dz. [...] zapisana jest w księdze wieczystej Kw nr [...] - wpisanymi właścicielami są M. i P. G.. Wpisano z urzędu l.dz.ost. [...] dnia 28 kwietnia 2003 r. Treść ostrzeżenia sprostowano poprzez wykreślenie dz. [...] z urzędu, albowiem dla działki tej 10 marca 2004 r. została założona księga wieczysta nr [...] z wpisem prawa na rzecz H. L., którą następnie nabyli D. i G. B.". Zdaniem Starosty [...] uwzględnienie wniosku strony o zmianę danych objętych ewidencją gruntów i budynków zależne było tylko od spełnienia wymagań o jakich mowa w art. 24 ust. 2a lub 2b u.p.g.k., a więc zależało od przedstawienia przez wnioskodawcę stosownej dokumentacji, uzasadniającej wnioskowaną zmianę. Starosta wskazał, że nie wystarczy samo kwestionowanie prawidłowości, czy kompletności dokumentów stanowiących w przeszłości podstawę wpisów, aby doszło do wnioskowanej aktualizacji. Następnie Starosta podniósł, że na wniosek strony można wprowadzić do ewidencji gruntów i budynków zmiany nieaktualnych już danych, jedynie gdy zmiany te wynikają z nowych zdarzeń prawnych. Natomiast nie jest dopuszczalne korygowanie wpisów na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów. Ponadto Starosta [...] podniósł, że stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r., poz. 1984 ze zm.), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Uzgodnienie treści księgi wieczystej następuje w trybie procesowym, poprzez wytoczenie powództwa do właściwego sądu. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 28 października 2024 r. G. B. w imieniu własnym oraz rodziny L. wniósł odwołanie do Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez uwzględnienie wniosku w ten sposób, że w ewidencji gruntów i budynków zostanie ujawniona osoba P. L. lub H. L. jako właściciela działki nr [...], położonej w [...], gmina [...] lub wzmianka o nieprawidłowym jej założeniu i prowadzeniu w stosunku do parcel P. L. ujawnionych w KW [...] tom II wykaz 42. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d u.p.g.k. oraz art. 76 § 1, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Do odwołania G. B. załączył pełnomocnictwo od w H. L.. W odwołaniu podniesiono, że na podstawie fałszywych dokumentów bezpodstawnie usunięto P. L. z ewidencji gruntów około 1962 r. jako właściciela nieruchomości, aktualnie oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i [...]. Pozostał on jednak wpisany jako właściciel w księdze wieczystej [...] tom II wykaz 42, która w 1962 r. była jedyną księga wieczystą prowadzoną dla przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem odwołującego się w przedmiotowej sprawie dokonywano "pozoru" zmian właścicielskich poprzez ich bezpodstawne ujawnianie w ewidencji gruntów i budynków przy jednoczesnym pozostawianiu treści ksiąg wieczystych bez zmian. Odwołujący się podniósł, że z przedłożonego zaświadczenia wynika, iż właścicielem działki nr [...] był w 1962 r. P. L., natomiast według ewidencji S. K.. Zdaniem odwołującego Starosta, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a., winien uznać przedmiotowe zaświadczenie za aktualny dokument urzędowy, którym jest związany i jako organ rejestrowy uwzględnić zawarte tam dane w ewidencji gruntów i budynków. Decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r., nr [...], Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...], po rozpoznaniu odwołania G. B. działającego w imieniu H. L., jak i we własnym imieniu, utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 25 września 2024 r., znak [...] W wyniku rozpoznania skargi G. B. i G. L., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 301/25, uchylił wyżej wskazaną decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że przymiot strony w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji nieruchomości i gruntów ma podmiot, którego prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków, czyli wymienieni w art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. Przymiot strony nie przysługuje natomiast właścicielowi lub współwłaścicielom sąsiedniej nieruchomości. Intencją wnioskodawców było przywrócenie w ewidencji gruntów i budynków osoby P. L. (lub H. L.) jako właściciela działki nr [...] na podstawie dokumentów posiadanych przez Starostwo Powiatowe w [...]. Skoro tak, to jedynie P. L. (lub H. L.) oraz ich ewentualni następcy prawni mogli być stroną postępowania administracyjnego i adresatami decyzji administracyjnej. G. B. nie wykazał się tak rozumianym interesem prawnym, a jednak został zakwalifikowany jako strona, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści decyzji, gdzie wskazano, że działał on w swoim własnym interesie. Formułując wskazówki co do ponownego rozpoznania sprawy Sąd wskazał, że Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] jest zobowiązany do ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego, a następnie prawidłowego ustalenia adresatów decyzji. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 26 sierpnia 2025 r. Ponownie prowadząc postępowanie organ II instancji postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność odwołania z dnia 28 października 2025 r. wniesionego we własnym imieniu przez G. B., natomiast wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 17 listopada 2025 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania H. L., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił na wstępie, że wyłącznie H. L. (oraz jego ewentualni następcy prawni) jest stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego. Natomiast zarówno G. L. jak i G. B., zgodnie z pismami H. L. (odpowiednio z dnia 22 lipca 2024 r. i z dnia 16 sierpnia 2024 r.) należy uznać za jego pełnomocników w przedmiotowej sprawie. Przechodząc do meritum organ odwoławczy wskazał, że spór sprowadza się do tego, czy istnieje podstawa do dokonania aktualizacji w ewidencji gruntów i budynków danych podmiotowych dla działki ewidencyjnej nr [...] na wniosek z 26 czerwca 2024 r., bądź ewentualnie z urzędu w ramach wykrycia błędnych informacji. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że w 1975 r. nastąpił podział działki nr [...], która wcześniej powstała z parcel będących własnością P. L. na działkę nr [...] o powierzchni 0,7960 ha i [...] o powierzchni 0,2340 ha. W dniu 19 listopada 1975 r. Skarb Państwa sprzedał działkę nr [...], w wyniku czego działkę tą odłączono z księgi wieczystej KW nr [...] i założono dla niej nową księgę wieczystą nr [...], natomiast z nieustalonych przyczyn nie ujawniono w dziale I księgi wieczystej KW nr [...] działki nr [...] (powstałej w wyniku podziału), a której powierzchnia mieściła się w ogólnej powierzchni gruntów zapisanych w tej księdze. Sąd Rejonowy w [...] na wniosek H. L. w dniu 10 marca 2004 r. sprostował dział I KW [...] tom II wykaz 42 wpisując tam działkę nr [...] o obszarze 1,03 ha na podstawie wyciągu z wykazu zmian gruntowych Starosty [...] z 18 września 2002 r., w którym była zawarta informacja, że według ewidencji gruntów i budynków działka nr [...] o powierzchni 0,7960 ha stanowi własność M. i P. małżonków G., natomiast działka nr [...] o powierzchni 0,2340 ha stanowi własność Skarbu Państwa. Następnie Sąd Rejonowy odłączył z tej księgi działkę nr [...] i założył dla niej nową księgę wieczystą nr [...], w której w dziale II na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po P. L. (i jego żonie) wpisał jako właściciela H. L.. W dniu 22 września 2004 r. H. L. zawarł z D. i G. B. umowę sprzedaży nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...], wskutek czego zostali oni wpisani w dziale II wyżej wymienionej księgi wieczystej. Starosta [...] w 2004 r. złożył wniosek o wpis działki nr [...] do księgi wieczystej KW nr [...], jednak wniosek ten został przez Sąd Rejonowy w [...] oddalony. Następnie Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z 13 lutego 2007 r. oddalił apelację D. i G. B. od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy na skutek skargi kasacyjnej D. i G. B. wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt [...], uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z 9 grudnia 2014 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w [...] z 1 lutego 2006 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że oddalił powództwo Skarbu Państwa. Ponieważ Starosta [...] nie wykazał, że orzeczenie o przepadku majątku zostało wydane, to Sąd Okręgowy przyjął, że skoro Skarb Państwa nie stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości P. L., to nie mógł przenieść prawa jej własności na S. Ż. w drodze aktu nadania zmieni. S. Ż. z kolei nie mógł skutecznie przenieść własności nieruchomości na małżonków K., którzy nie byli chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 16 lipca 1968 r. jest nieważna jako podjęta z rażącym naruszeniem prawa (co oznacza, że właścicielami działki nr [...] są D. i G. B.). Sprawę zakończył wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...], który oddalił skargę kasacyjną Starosty [...] od wyżej wymienionego wyroku z 9 grudnia 2014 r. Aktualnie dla działki nr [...] zarówno w księdze wieczystej nr [...] (poprzednio nr [...]), jak i w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele figurują M. i P. małżonkowie G.. W ocenie organu odwoławczego z przywołanych wyżej dokumentów (KW nr [...] i zaświadczenia z KW [...] Tom II wykaz 42) oraz z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w P. z 9 grudnia 2014 r. sygn. akt II Ca [...] wynika, że w przedmiotowej sprawie nie występuje problem błędnego oznaczenia w ewidencji gruntów i budynków działki nr [...], czy też kwestia nabycia przez M. i P. małżonków G. nieoznaczonego gruntu, zawartego w KW [...] Analogicznie do sytuacji faktycznej i prawnej działki nr [...], istotą jest tu spór o własność działki [...] (i kwestia uzgodnienia treści ksiąg wieczystych). Powyższy problem zauważył Sąd Okręgowy, który wskazał, że nie usunął niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej [...] z uwagi na związanie żądaniem pozwu. Sąd stwierdził, że w celu usunięcia przedmiotowej niezgodności konieczne jest wytoczenie powództwa w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, skierowanego przeciwko prawu własności Skarbu Państwa do nieruchomości (nieoznaczonej geodezyjne) ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] Organ odwoławczy podkreślił, że w ewidencji gruntów i budynków można ujawniać wyłącznie dane bezsporne, co w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca. Ponadto zarówno starosta jak i wojewódzki inspektor nadzoru geodezyjnego i kartograficznego jako organy administracji geodezyjnej, nie są właściwe do orzekania jakiemu podmiotowi przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości. Ewentualne dokonanie zmian tylko w ewidencji gruntów i budynków (zgodnie z żądaniem) nie spowoduje przy tym usunięcia niezgodności pomiędzy zapisami prawa własności w księgach wieczystych. W ocenie organu odwoławczego przedmiotowa sprawa nie dotyczy również usunięcia z urzędu wykrytych błędnych informacji, mających charakter oczywistych omyłek. Starosta słusznie podniósł, że nie można korygować danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków na podstawie powtórnej oceny dokumentów archiwalnych. W skardze z dnia 22 grudnia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. L. i G. B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, a także przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z wymienionych w skardze dokumentów. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez zaaprobowanie przez organ II instancji wadliwej decyzji organu I instancji i podjęcie nieprawidłowej decyzji o utrzymaniu jej w mocy w oparciu o pogląd, iż zaświadczenie o treści zamkniętej (bezprawnie) księgi wieczystej [...] Tom II Wykaz 42 nie jest dokumentem urzędowym, lecz nosi cechy dokumentu archiwalnego, przez co nie może być podstawą do prostowania wpisów w ewidencji gruntów i budynków; 2) art. 76 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez negowanie wartości dowodowej zaświadczenia urzędowego o treści zamkniętej KW [...] Tom II Wykaz 42 bez przeprowadzania jakichkolwiek dowodów przeciwko treści tego dokumentu; 3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego sprawy i czynienie ustaleń w oparciu o treść uzasadnień w sprawach cywilnych, co sprowadza się do odmowy czynienia własnych ustaleń pomimo przedkładanych wniosków dowodowych, w szczególności czynienie ustaleń w oparciu o uzasadnienia wyroków w sprawach cywilnych w miejsce wyegzekwowania względem Starosty [...] wykonania swojego postanowienia z dnia 24 listopada 2004 r. (znak: [...]); 4) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, tj.: a) treści opinii przedłożonych do akt postępowania przez pełnomocnika H. L. (tom II akt, k.222-235), gdyż z treści uzasadnienia nie wynika, aby poddane one zostały ocenie organu przy rekonstrukcji stanu faktycznego, przez co dokonano ustaleń sprzecznych z wyżej wymienionym materiałem oraz zasadą swobodnej oceny dowodów; b) treści prawomocnych postanowień Sądu Wieczystoksięgowego w [...] w przedmiocie wpisu ostrzeżenia w KW [...] Tom II Karta 42 oraz odmowy wpisu ostrzeżenia, przez co organ II instancji nietrafnie ustalił, iż niniejsza sprawa winna być rozpatrzona w drodze sporu cywilnego i w związku z tym uchyla się od uwzględnienia wniosku objętego niniejszym postępowaniem, podczas gdy kwestia ta została już prawnie rozstrzygnięta, co wynika z treści wyżej wymienionych prawomocnych postanowień, jak również prawomocnego wyroku, na treść którego uzasadnienie organ II instancji się powołuje; c) nieuwzględnienie wniosku skarżących zawartego w treści odwołania w pkt IV.1 petitum, tj. niezwrócenie się do Starosty [...] o przekazanie do akt sprawy całej korespondencji Zarządu Gminy [...] z Wojewodą [...], wynikającej z jego pisma [...] z dnia 8 sierpnia 2001 r., przez co pominięto źródło dowodowe, pozwalające na ustalenie istnienia dokumentów tyczących przedmiotu niniejszego postępowania; d) nieuwzględnienie wniosku zamieszczonego w pkt. V odwołania (brak wyegzekwowania przez organ II instancji od Starosty [...] realizacji swojego postanowienia z dnia 24 listopada 2004 r. (sprawa znak: [...]) tj. de facto odstąpienie i zaniechanie wyjaśnienia statusu ewidencyjnego całej działki nr [...], przez co organ nie czyni w sprawie własnych ustaleń. W uzasadnieniu skarżący rozwinęli przedstawione zarzuty. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2026 r. uczestnik postępowania G. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę oraz wnioski w niej zawarte podkreślając, iż nie mamy do czynienia ze stanem nowym ale z kontynuacja stanu starego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bądź postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymująca w mocy decyzje Starosty [...] z dnia 25 września 2024 r. w przedmiocie odmowy aktualizacji na wniosek G. L. i H. L. danych w ewidencji gruntów i budynków polegającej na ujawnieniu jako właściciela działki nr [...], obręb [...], gmina [...] P. L. lub H. L.. Skarga okazała się przy tym niezasadna. Rozpoznając sprawę wskazać należy, że podstawę wprowadzania wpisów w ewidencji gruntów i budynków stanowią przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z art. 2 pkt 8 u.p.g.k., ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości), to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Sposób zakładania i prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz szczegółowy zakres informacji objętych tą ewidencją określa rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2024 r., poz. 219; dalej: "r.e.g.b."), wydane na podstawie art. 26 ust. 2 u.p.g.k. Stosownie do art. 20 ust. 1 u.p.g.k., ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące: gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (pkt 1); budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych (pkt 2); lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej (pkt 3). Jak przy tym wynika z art. 20 ust. 2 u.p.g.k., w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania; 2) miejsce pobytu stałego lub adres siedziby podmiotów, o których mowa w pkt 1. Zgodnie z art. 24 ust. 2a, 2b i 2c u.p.g.k. informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na dwa sposoby, tj. z urzędu albo na wniosek. Aktualizacja z urzędu przewidziana jest w sytuacji, gdy zmiany informacji wynikają z przepisów prawa, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 u.p.g.k., materiałów zasobu lub z wykrycia błędnych informacji. Aktualizacja na wniosek jest zaś możliwa, gdy z inicjatywą wszczęcia postępowania wystąpią podmioty wymienione w art. 24 ust. 2a pkt 2 u.p.g.k. Przepis ten wskazuje, że chodzi o władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania lub podmioty, o których mowa we wskazanym wyżej art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.k. Aktualizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej lub decyzji administracyjnej. W drodze czynności materialno-technicznej dokonywana jest na podstawie: a) przepisów prawa; b) wpisów w księgach wieczystych; c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu; d) ostatecznych decyzji administracyjnych; e) aktów notarialnych; e) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych; f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu; g) wpisów w innych rejestrach publicznych; h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b (art. 24 ust. 2b pkt 1 u.p.g.k.). W drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach (24 ust. 2b pkt 2 u.p.g.k.). Również w drodze decyzji administracyjnej następuje odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków (art. 24 ust. 2c u.p.g.k.). Z przywołanych przepisów wynika, że istotą ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z jej nazwą, jest ewidencjonowanie, czyli spisywanie istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. Ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzygając sporów o prawo, nie nadając ani nie ujmując praw. Deklaratoryjny charakter wpisów w niej zawartych oznacza, że nie kształtuje ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1718/13 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kompetencje organów ewidencyjnych sprowadzają się zatem do rejestracji stosownego dokumentu i naniesienia wynikających z niego zmian. Wynika to z istoty ewidencji gruntów i budynków, która mając charakter techniczno-deklaratoryjny rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy. Sama procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter – przepisy wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych, polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W postępowaniu aktualizacyjnym, toczącym się na podstawie art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.i.k. ustawodawca, z uwagi na specyfikę i cel postępowania aktualizacyjnego, odstąpił od zasady, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 77 § 1 k.p.a.), obowiązującym w ogólnym postępowaniu rozpoznawczym, na rzecz sformalizowanego katalogu dowodów, wymienionych w art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.k. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 296/25). Samo zgłoszenie zmiany nieudokumentowanej albo bez wykazania na żądanie starosty stosownym dokumentem podstawy do wprowadzenia tych zmian prowadzi do odmowy ich dokonania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 maja 2019 r., III SA/Kr 167/19). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że organy rozstrzygające w sprawie zasadnie odmówiły dokonania na wniosek H. L. i G. L. aktualizacji danych ewidencyjnych dotyczących działki nr [...] w obrębie [...], gm. [...], polegającej na ujawnieniu jako jej właściciela P. L. lub H. L. w miejsce obecnie wpisanych M. G. i P. G.. Wnioskodawcy nie przedstawili bowiem określonych przez ustawodawcę dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę aktualizacji w ewidencji gruntów i budynków. W wyniku postępowania aktualizacyjnego nie można natomiast merytorycznie korygować wpisów w ewidencji na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 237/18). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy słusznie ustalił, że aktualnie dla działki nr [...] zarówno w księdze wieczystej nr [...] (poprzednio nr [...]), jak i w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele figurują M. i P. małżonkowie G.. Zasadnie także w oparciu o wpisy w księdze wieczystej nr [...] i zaświadczenie z księgi wieczystej [...] Tom II wykaz 42 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt [...] ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie występuje problem błędnego oznaczenia w ewidencji gruntów i budynków działki nr [...], czy też kwestia nabycia przez M. i P. małżonków G. nieoznaczonego gruntu, zawartego w KW [...] Analogicznie do sytuacji faktycznej i prawnej działki nr [...], istotą jest tu rzeczywiście spór o własność działki [...] i kwestia uzgodnienia treści ksiąg wieczystych. Powyższy problem zauważył zresztą Sąd Okręgowy, który oddalił powództwo Skarbu Państwa-Starosty [...] przeciwko D. B. i G. B. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które dotyczyło działki nr [...] powstałej wraz z działką nr [...] z podziału działki nr [...]. W treści wyroku Sąd ten wskazał, że rozstrzygnięcie zapadłe w tym postępowaniu nie usuwa niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej nr [...], albowiem z uwagi na związanie Sądu żądaniem pozwu niedopuszczalne było doprowadzenie w tym zakresie do usunięcia niezgodności istniejącej w tej księdze. Sąd wskazał, że w tym celu konieczne jest wytoczenie odrębnego powództwa w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece skierowanego przeciwko prawu własności Skarbu Państwa do nieruchomości (nieoznaczonej geodezyjnie) ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] Takiego powództwa skarżący jednak nie wytoczył, a zatem organ odwoławczy słusznie ocenił, że brak jest dokumentu, który może być bezspornie podstawą do dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków danych podmiotowych odnośnie działki ewidencyjnej nr [...]. Odpowiadając na zarzuty skargi jeszcze raz podkreślić należy, że ewidencja gruntów pełniąc funkcje informacyjno – techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy, a zmiany danych w ewidencji gruntów można dokonać tylko w oparciu o określone przez ustawodawcę dokumenty. Organy administracji publicznej prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie są uprawnione do oceny aktów notarialnych, czy innych dokumentów stanowiących podstawę wpisów w księdze wieczystej, jak również samych tych wpisów, ponieważ uprawnienie to pozostaje w zakresie właściwości sądów powszechnych. Z uwagi na uproszczony, rejestracyjny charakter postępowania ewidencyjnego, organ ma jedynie obowiązek ocenić, czy przedłożone dokumenty pozwalają, w świetle ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, na dokonanie zmian. Ustalenie stanu faktycznego czy prawnego wymaga wytoczenia stosownego powództwa przed sądem cywilnym, bądź powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i dopiero po zapadnięciu wyroków w takich procesach możliwe jest ujawnienie ich w bazie ewidencji gruntów i budynków. Bez orzeczenia sądu powszechnego akt notarialny lub inny dokument, który był podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej korzysta z domniemania ważności, a organ administracji nie ma prawa do przesądzania, kto jest właścicielem. I analogicznie, podstawą usunięcia danych, które zostały wprowadzone na podstawie wadliwych lub nieważnych decyzji administracyjnych, orzeczeń sądowych lub aktów notarialnych są jedynie nowe decyzje, orzeczenia sądowe lub akty notarialne, które pozbawiają mocy wiążącej lub modyfikują treść tych pierwszych. Nieprzedłożenie tego rodzaju nowego dokumentu ustalającego nieważność (bezskuteczność) poprzedniego dokumentu będącego podstawą wpisu uniemożliwia podważanie przez organ ewidencyjny we własnym zakresie prawidłowości lub skuteczności prawnej dokumentu, który stał się podstawą wpisu lub zmiany wpisu w ewidencji. Wbrew zarzutom skargi z przedłożonych przez skarżącego dokumentów (w szczególności zaświadczenia z księgi wieczystej [...] Tom II Wykaz 42 ani z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 29 sierpnia 2003 r.) nie wynika bezspornie, że właścicielem działki nr [...] jest P. L. bądź H. L.. W tym miejscu podkreślić należy, iż słusznie także organy rozstrzygające w sprawie oceniły, że niniejsza sprawa nie dotyczy usunięcia z urzędu wykrytych błędnych informacji, mających charakter oczywistych omyłek. Choć bowiem w pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, to chodzi o wpisy mające charakter oczywistych omyłek w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1444/20). Reasumując, w kontrolowanym postępowaniu organy prawidłowo ustaliły i zasadnie przyjęły, że ewidencja gruntów i budynków w tym zakresie odzwierciedla aktualny stan prawny i jednocześnie brak jest podstaw do dokonania zmian w ewidencji zgodnie z wnioskiem skarżącego tylko na podstawie złożonych przez niego dokumentów. W ramach postępowania ewidencyjnego organy administracji nie są uprawnione, jak oczekuje tego skarżący, do załatwienia sporu o prawo własności (tj. ustalenia komu przysługuje i jaki jest jego zasięg), lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie zmian istniejących wpisów. Za pomocą regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego dotyczących ewidencji gruntów i budynków nie można kwestionować, czy ustalać stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 719/07; z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1377/14 oraz z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 865/21). Z tego powodu poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Służą temu takie postępowania jak rozgraniczenie nieruchomości, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy powództwo o ustalenie albo o ochronę własności. Organy ewidencyjne są uprawnione jedynie do badania, czy na podstawie dostępnych dokumentów uzasadnione jest dokonanie zmian istniejących w ewidencji wpisów. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. ----------------------- 1