II SA/Po 84/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016r. Nr [...] w przedmiocie dodatkowej opłaty rocznej z tytułu niezagospodarowania nieruchomości gruntowej w terminie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska

Skarżąca Spółka A sp. z o. o. z siedzibą w P wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W formularzu wniosku o prawo pomocy podano, że Spółka wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi bowiem nie ma środków finansowych pozwalających na jej opłacenie. Spółka utraciła inwestora, a posiadane środki przeznaczyła na prace projektowe. Spółka obecnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na opłacenie zasadnej skargi. Przeciwko skarżącej Spółce toczą się liczne postępowania egzekucyjne. Spółka wskazała, że w zakres prowadzonej działalności wchodzą hotele, restauracje, budownictwo, obsługa nieruchomości. Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, strata z działalności w poprzednim roku obrotowym wyniosła [...] zł, stan konta na rachunku bankowym wynosi [...] zł. Wyszczególniono zadłużenie Spółki: - [...] zł z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste, - [...] zł z tytułu opłaty dodatkowej za niezagospodarowanie nieruchomości w terminie, - [...] zł z tytułu podatku od nieruchomości, [...] zł odsetek. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej skarżącej Spółki wezwano jej przedstawiciela, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedłożyła jedynie sprawozdanie finansowe za rok 2015, z którego wynika, że na dzień 31 grudnia 2015r. aktywa trwałe wynosiły [...] zł, aktywa obrotowe wyniosły [...] zł., pasywa własne [...] zł, zobowiązania [...] zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że strata wynosiła [...] zł i pokryta będzie z zysków z lat przyszłych. Skarżąca Spółka została zobowiązana przede wszystkim do udokumentowania osiąganych przychodów i ponoszonych kosztów działalności gospodarczej poprzez przedłożenie dokumentacji rachunkowo-księgowej oraz deklaracji podatkowych za rok 2015 i 2016, w tym VAT za 2016 i styczeń 2017r. Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje Spółka oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Nadto wezwano skarżącą Spółkę do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi Spółka realnie rozporządza. Z uwagi na wskazane zadłużenia wezwano Spółkę do podania informacji o toczących się postępowaniach egzekucyjnych wobec Spółki, czy są skuteczne, czy należności Spółki są spłacane i w jakiej wysokości wraz z udostępnieniem zawiadomień o wszczęciu egzekucji. Zobowiązano Spółkę do podania szczegółowych informacji o posiadanych nieruchomościach wraz z podaniem, czy przynoszą dochody i jakie koszty Spółka ponosi w związku z ich utrzymaniem. Wymagane było również podanie spisu majątku trwałego Spółki. Skarżąca Spółka przedłożyła jedynie sprawozdanie finansowe za 2015r. Nie udzieliła żadnych dodatkowych wyjaśnień, nie złożono oświadczeń o aktualnym stanie majątkowym i finansowym, ani nie przedłożono dalszych istotnych dokumentów źródłowych. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 "P.p.s.a."). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na Spółce wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie chociażby części kosztów sądowych i uprawdopodobnić podnoszone okoliczności dokumentacją źródłową. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez Spółkę prowadzącą działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Spółka powoływała się jedynie na brak środków na uiszczenie opłat sądowych oraz na znaczną stratę w roku obrotowym 2015r. Prawo pomocy nie może jednak być Spółce przyznane. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Spółka powinna wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Spółce prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez Spółkę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Spółka winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest aktualnie obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej Spółki, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez Spółkę, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca Spółka poza sprawozdaniem finansowym za 2015r., nie przedłożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego, a także żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że Spółki nie stać na uiszczenie kosztów sądowych chociażby w części. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało przede wszystkim ustalenie wszystkich aktualnych na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy przychodów Spółki oraz kosztów jej działalności. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że dla oceny możliwości płatniczych Spółki w zakresie poniesienia kosztów sądowych mają znaczenie przychody i koszty prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej sytuacja majątkowa. Fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest bowiem wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżąca Spółka mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Spółka nie uprawdopodobniła nawet gołosłownych twierdzeń o aktualnym braku środków finansowych na zapłacenie opłaty od skargi. Działalność gospodarczą nadal kontynuuje i nie złożyła żadnych dowodów na okoliczność utraty płynności finansowej, która dopiero mogłaby stanowić przesłankę pozytywnego załatwienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niniejszego postępowania. Nie udzielno informacji, czy przeciwko Spółce toczą się postępowania egzekucyjne, a zwłaszcza czy są skuteczne i w jakim zakresie. Spółka uchyliła się od przedłożenia dokumentacji źródłowej, co do rzeczywistej sytuacji finansowej (wyciągów z rachunku bankowego), zatem od weryfikacji realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W tym miejscu wskazać należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do Spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, np. udzielenie pożyczki przez udziałowców, stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Spółki. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się Spółki o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżącej Spółki. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa Spółki, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w istocie niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w części należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska