II SA/Po 746/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 31 sierpnia 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G. (dalej: "strona") od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. (dalej: "Burmistrz") z 23 maja 2022 r., nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej z 10 lutego 2020 r., nr [...], w sprawie skierowania i ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Decyzją z 10 lutego 2020 r., nr [...] Burmistrz w pkt 1 skierował stronę do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku Dom Pomocy Społecznej, [...] L. , w pkt 2 ustalił opłatę mieszkańca za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w L. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z 23 maja 2022 r., nr [...], na podstawie art. 104, art. 107 § 1 i art. 163 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a."), art. 8 ust. 11, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4, art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 5, art. 110 ust. 1, ust. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s."), Burmistrz zmienił ostateczną decyzję własną z 10 lutego 2020 r., nr [...], zmienioną ostatnio decyzją z 21 marca 2022 r., nr [...], w ten sposób, że pkt 2 tej decyzji otrzymał brzmienie: "2. Z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, o którym mowa w pkt 1 powyżej, Pani M. G., jako mieszkaniec domu, będzie ponosiła opłatę na rzecz domu pomocy społecznej w wysokości: a) w miesiącu czerwcu i lipcu 2022 r. w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...] groszy) b) od miesiąca sierpnia 2022 r. w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...] groszy) miesięcznie.". W uzasadnieniu organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 26 kwietnia 2022 r. oraz zebranych dokumentów stwierdzono, że od 1 kwietnia 2022 r. w związku z rewaloryzacją świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podwyższeniu uległ dochód strony. Ponadto, pozyskano informacje, z której wynika, że w lipcu 2021 r. strona uzyskała środki finansowe w ramach spadku po zmarłym mężu, które zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. podzielić należy na okres 12 miesięcy. Strona otrzymała kwotę [...]zł, co w rozliczeniu na okres 12 miesięcy wynosi [...] zł. Dochód strony od miesiąca kwietnia do lipca 2022 r. wynosi [...] zł. Dnia 24 marca 2022 r. Starosta [...] wydał zarządzenie ustalające miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2022 r. w Domu Pomocy Społecznej w L. na kwotę [...]zł obowiązującą od kwietnia 2022 r. Ponownie wskazując na osiągany przez stronę dochód organ I instancji uznał, że w miesiącu czerwcu i lipcu strona ponosi pełną odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Z kolei od miesiąca sierpnia 2022 r. wysokość tej odpłatności wynosi [...] zł. Pozostałą kwotę, to jest [...] zł, od sierpnia 2022 r. zobowiązana jest uiścić gmina. W odwołaniu strona podniosła, że spadek przekazała w darowiźnie synowi męża J. M., zgodnie z ostatnią wolą męża. Strona podniosła, że nie uzyskała zatem dochodu stwierdzonego w decyzji i brak było podstaw do zmiany odpłatności za pobyt w DPS. Kolegium utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji wskazało, że środki finansowe nabyte w drodze dziedziczenia stanowią dochód spadkobiercy uwzględniany przy ustalaniu dochodu osoby na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Ewentualna zmiana sytuacji dochodowej osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej upoważnia organ do weryfikacji decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Strona dnia 30 lipca 2021 r. otrzymała od J. M. swoją część spadku po zmarłym mężu w wysokości [...] zł. Zweryfikowano dochód skarżącej doliczając do posiadanego dochodu z tytułu emerytury z ZUS ([...] zł) kwotę [...]zł (1/12 kwoty uzyskanej tytułem spadkobrania zaczynając od sierpnia 2021 r.). Dochód skarżącej wynosił zatem [...] zł. W związku z czym odpłatność za czerwiec i lipiec 2022 r. została ustalona w kwocie [...]zł, natomiast od sierpnia 2022 r. w kwocie [...]zł. W ocenie SKO późniejsze zadysponowanie uzyskanym dochodem według własnej woli nie wpływa na fakt, że dochód został uzyskany i powinien posłużyć do zwrotu świadczeń poniesionych przez Gminę. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona ponownie podniosła, że spadek nabyty po zmarłym mężu zgodnie z jego ostatnią wolą przekazała pasierbowi. Fakt darowizny został udowodniony podczas postępowania administracyjnego. Z powodu nagłego zgonu męża i stanu epidemii brak było możliwości zabezpieczenia się na wypadek śmierci, np. bakową dyspozycją wkładem na wypadek śmierci. Z powodu konfliktu z bratem skarżąca nie mogła odrzucić spadku. Strona poinformowała przy tym, że nie unika opłat za DPS – wszystko płaci na czas. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu zarządzeniem z 20 października 2022 r. w oparciu o powyższą regulację skierował rozpatrywaną obecnie sprawę na posiedzenie niejawne z uwagi na jej przedmiot (sprawa pomocowa) i w związku z brakiem możliwości technicznych po stronie tut. Sądu, aby każdą z zarejestrowanych spraw rozpoznać w rozsądnym terminie w trybie rozprawy zdalnej. Strony zostały o tym poinformowane, aby umożliwić im zajęcie ewentualnych dalszych stanowisk w sprawie. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 sierpnia 2022 r., nr [...], nie narusza ani przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") stanowiłby podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Decyzja ta wydana została w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji Burmistrza z 10 lutego 2020 r. w zakresie, w jakim w decyzji tej ustalono skarżącej opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w L. . Istota sporu do jakiego doszło w kontrolowanej sprawie sprowadza się przy tym do stwierdzenia czy zasadnie zmieniając tę decyzję ustalono skarżącej rzeczoną opłatę za miesiąc czerwiec i lipiec 2022 r. z uwzględnieniem dochodu jaki uzyskała tytułem spadku po zmarłym mężu L. M.. Nie jest już natomiast przedmiotem sporu, jak i nie budzi wątpliwości tut. Sądu, ustalenie skarżącej opłaty od miesiąca sierpnia 2022 r. z uwzględnieniem standardowego dochodu jaki skarżąca uzyskuje tytułem świadczenia emerytalnego. Poddana kontroli tut. Sądu decyzja oparta została przede wszystkim na art. 106 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 cytowanej ustawy. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W realiach rozpatrywanego przypadku przyczyną skorzystania z ostatnio przywołanego artykułu stała się zmiana sytuacji dochodowej strony. W przypadku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszonej przez mieszkańca tego domu jest to jeden z czynników, który bezpośrednio determinuje wysokość opłaty. Jak przewiduje bowiem art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. Przy określeniu wspomnianego dochodu zachodzi konieczność sięgnięcia do regulacji art. 8 u.p.s., który w ust. 3 wskazuje, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4-4a u.p.s. wskazano z jakiego tytułu bądź źródła przychody nie wliczają się do dochodu, nie uwzględniając jednak przy tym przychodów z tytułu spadku. Natomiast stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy okoliczności faktyczne pozostają bezsporne pomiędzy stronami, jak i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym i ocenionym z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Z okoliczności tych wynika, że skarżąca jako spadkobierczyni po zmarłym mężu L. M. nabyła tytułem spadku środki pieniężne w wysokości [...] zł. Środki te zostały w dniu 30 lipca 2021 r. przelane tytułem: "real. spadk. po zm. L. M. na pods. prawomocnego postanowienia sądu sygn. akt [...] Ns [...] 1/2 dla M. G. na rachunek bankowy J. M.. Ten ostatni ustanowiony był przez skarżącą pełnomocnictwem notarialnym m.in. do dowolnego rozporządzania środkami pieniężnymi nabytymi w drodze dziedziczenia po zmarłym L. M.. W oparciu o te okoliczności organ zasadnie uznał, że w lipcu 2021 r. skarżąca uzyskała środki finansowe po zmarłym mężu w kwocie wypełniającej hipotezę art. 8 ust. 11 u.p.s., dzieląc w konsekwencji tak uzyskaną kwotę na równe części na okres kolejnych 12 miesięcy poczynając od sierpnia 2021 r. W realiach kontrolowanej sprawy oznacza to konieczność uwzględnienia dodatkowego dochodu skarżącej – obok świadczenia emerytalnego – w miesiącu czerwcu i lipcu 2022 r., co doprowadziło do prawidłowego ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości odpowiadającej średnim kosztom utrzymania w tym domu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy pozostaje to, że uzyskane przez skarżącą środki pieniężne zostały przekazane tytułem darowizny na rzecz syna zmarłego męża J. M.. Tut. Sąd dostrzega, że środki te zostały przelane bezpośrednio z rachunku zmarłego męża na rachunek bankowy J. M.. Brak jest jednak podstaw do uznania, aby kwota ta nie stanowiła dochodu skarżącej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynika bowiem, że skarżąca była spadkobiercą, zaś rzeczone środki pieniężne przelane zostały jako przysługująca jej część spadku, przy czym J. M. był pełnomocnikiem skarżącej umocowanym do rozporządzania tymi środkami pieniężnymi. Również bez znaczenia pozostają okoliczności, na które skarżąca zwraca uwagę w związku z dojściem przez nią do spadku po zmarłym mężu. Argumentacja skarżącej nie zmienia bowiem tego, że nabyła ona spadek po zmarłym mężu i odziedziczyła wykazane w toku postępowania środki pieniężne, które w świetle art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. doprowadziły do zmiany jej sytuacji dochodowej i do zaistnienia podstawy do zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. Brak jest możliwości, aby w postępowaniu przed organem, bądź przed tut. Sądem skutecznie zakwestionować postanowienie Sądu Rejonowego P. w P. z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] Ns [...], stwierdzające nabycie spadku po zmarłym L. M.. Okoliczność darowania przez skarżącą powyższych środków pieniężnych na rzecz J. M. może co najwyżej mieć znaczenie dla relacji o charakterze prywatnoprawnym pomiędzy skarżącą a J. M.. Jak przewiduje art. 897 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.) jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Skarżąca może także ubiegać się o zwolnienie z ustalonej już opłaty na zasadach określonych w art. 64 u.p.s., co pozostawione jest uznaniu organu. Nie może to mieć jednak wpływu na obecnie ustaloną przed organ wysokość tej opłaty. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.