II SA/Po 578/20

Dnia 20 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej: Kolegium, SKO) po rozpoznaniu odwołania T. K. (zwanej dalej: skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej: Prezydent) z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania T. K. świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz K. K. (zwanej dalej: córka), na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej: Kpa) oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej: Uśr), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ opisał stan faktyczny sprawy, wskazując, że wnioskiem złożonym w dniu [...] stycznia 2020 r. T. K. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką K. K.. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...] grudnia 2001 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., którym K. K. zaliczono do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Wnioskodawczym oświadczyła, że ma ustalone prawo do emerytury. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonym na formularzu T. K. załączyła dodatkowy wniosek o przyznanie części świadczenia pielęgnacyjnego, w którym sprecyzowała, że zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę. Następnie, decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Prezydent odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką. Organ I instancji wskazał na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a Uśr i podniósł, że brak spełnienia przez stronę postępowania warunków wynikających z przywołanego przepisu powoduje, że nie ma podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wnosząc odwołanie od powyższej decyzji T. K. podniosła, że zwracała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę. Zauważyła, że obecnie wysokość świadczenia wynosi [...] zł netto, a jej emerytura [...] zł netto, a zatem różnica równa jest kwocie [...]zł. Poinformowała m.in., że z uwagi na stan zdrowia córki musiała zrezygnować z pracy zawodowej i skorzystała z możliwości przejścia na emeryturę po 20-stu latach pracy. Otrzymywała najniższą emeryturę przez wiele lat. Podniosła również, iż obecnie sądy administracyjne wydają korzystne wyroki dla opiekunów przyznając im prawo do korzystania ze świadczenia częściowego, tzn. różnicę między emeryturą a ustawowym świadczeniem pielęgnacyjnym. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium wywodził, że zgodnie z art. 17 ust. 1 Uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 Uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. SKO podniosło, że zasadnie Prezydent odmówił T. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką wskazując, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr Wnioskodawczyni ma bowiem ustalone prawo do emerytury od dnia [...] lipca 1990 r., na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] stycznia 1991 r. znak [...] o przyznaniu emerytury, której kopia znajduje się w aktach sprawy. W ocenie Kolegium jasne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Uśr nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, że ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych by odmawiać jego stosowania. Wobec tego pobieranie emerytury w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie może przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane zaś przez stronę w odwołaniu wyroki nie zapadły w przedmiotowej sprawie i mogą znaleźć w niej zastosowania. Kolegium stwierdziło jednocześnie, że podziela przy tym pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyrażony w wyroku z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 105/19 podkreślając, że brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o największej wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do świadczenia o niższej kwocie (emerytury), czy też wstrzymaniu wypłaty niższego kwotowo świadczenia. SKO wskazało, że T. K. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę. Jak jednak wynika z art. 17 ust. 3, 3a oraz 3d Uśr - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w określonej normatywnie kwocie miesięcznie (jej wysokość na następny rok kalendarzowy podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku), a kwota ta podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. Organy administracji nie mają zatem podstawy prawnej, aby przyznawać świadczenie pielęgnacyjne w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością pobieranej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W tej mierze organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18. Końcowo Kolegium podkreśliło, że cechą wspólną osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczność sprawowania opieki musi wiązać się zatem z utratą uzyskiwanych dochodów, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi, gdyż wnioskodawczym pobiera świadczenie emerytalne. Co więcej, odwołująca miała przyznane prawo do wcześniejszej emerytury od 1990 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 1989 r. Świadczenie to spełnia tę samą funkcję i ma taki sam cel jak obecnie ustanowione w ustawie o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozporządzenie z 1989 r. przyznawało bowiem prawo do wcześniejszej emerytury matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka - jeżeli spełniała warunki wymienione w tym akcie prawnym (§ 1 ust. 1 Rozporządzenia). Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła skarżąca działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 5 Uśr polegającą na zastosowaniu jednie wykładni językowej tych przepisów, z całkowitym pominięciem wykładni celowościowej i systemowej, skutkujące pozbawieniem w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 24a ust. 1-3 Uśr w zw. z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej: Kpa) polegające na ich niezastosowaniu w sytuacji, gdy z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia rodzinnego wynikało, jaki cel skarżąca zamierza osiągnąć, a w świetle aktualnie obowiązujących przepisów istniała możliwość osiągnięcia tego celu po wcześniejszym pouczeniu skarżącej o konieczności złożenia wniosku o wstrzymanie prawa do emerytury; 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 Kpa, 77 Kpa oraz 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy przejawiające się zaniechaniem odebrania wyjaśnień od T. K. i zbadania sytuacji rodzinnej oraz finansowej skarżącej i jej córki. Pełnomocnik domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Wniosła również, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa) o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów - zrzutów ekranu, na okoliczność sytuacji zdrowotnej i finansowej córki skarżącej, na rzecz której Skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne. W uzasadnienie zarzutów pełnomocnik powołała się szeroko na orzecznictwo sądowe, a następnie wskazała, że oczywistym jest, że skoro wyroki, przytaczane na wcześniejszym etapie przez skarżącą, a w skardze przez pełnomocnika, nie zostały wydane w przedmiotowej sprawie, nie są dla niej wiążące. Mimo to okoliczność, że niektóre sądy administracyjne wydają wyroki korzystne dla opiekunów w identycznych stanach faktycznych (różniących się co najwyżej kwotami otrzymywanych emerytur), podczas gdy organy administracji w przedmiotowej sprawie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, skutkuje niezrozumieniem i sprzeciwem społecznym. Skoro zatem sądy administracyjne, stojąc na straży praworządności i budując zaufanie obywateli do państwa prawa, wychodzą poza stosowanie wyłącznie językowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy administracji, z którymi obywatele mają styczność znacznie częściej aniżeli z wymiarem sprawiedliwości, tym bardziej winny implementować taki sposób rozpoznawania spraw. W szczególności, że sposób ten jest wyrazem indywidualnego podejścia aktualizującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Nadto, zgodnie z art. 8 § 2 Kpa organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Zdaniem pełnomocnika świadczenie pielęgnacyjne ma na celu, jak słusznie zauważył organ, zrekompensowanie opiekunowi prawnemu faktu niepodjęcia pracy. Przyjęcie koncepcji Samorządowego Kolegium Odwoławczego stanowi jednak paradoks, kiedy to osoba, która, tak jak skarżąca, pracowała przez dwadzieścia lat, znajduje się w gorszej sytuacji ekonomicznej aniżeli opiekun, który nigdy nie podjął pracy, przez co nie ma ustalonego prawa do emerytury. Podkreślono również, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na fakt, że skarżąca, przechodząc na emeryturę w 1990 roku skorzystała z uprawnienia przyznanego jej przez Rozporządzenie Rady Ministrów z 1989 r. Jak można wywnioskować ze stanowiska organu, skoro skarżąca przeszła na emeryturę na podstawie ówcześnie obowiązującego Rozporządzenia, które realizowało ten sam cel, co obecne świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca nie ma zdaniem organu prawa do ponownego skorzystania z podobnej pomocy poprzez pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie pełnomocnika przejście na wcześniejszą emeryturę oznacza, że ustawodawca skraca okres składkowy niezbędny do wypracowania emerytury i umożliwia uprawnionemu osobiste sprawowanie opieki nad dzieckiem bez uszczerbku finansowego. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru tożsamego, gdyż uprawnieni do otrzymania go nie muszą przepracować ani jednego dnia. W przypadku wcześniejszego prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego musi być z kolei spełniony ten sam warunek - opieka nad dzieckiem niepełnosprawnym. Ponownie zatem, zdaniem organu, fakt wcześniejszego świadczenia przez skarżącą pracy stawia ją w mniej korzystnej sytuacji finansowej aniżeli osobę, która nigdy pracy nie podjęła i nie skonsumowała dotąd (zgodnie z przyjętą wykładnią organu) tego samego prawa. Odnosząc się do twierdzeń organu, że nie istnieje podstawa prawna do umniejszenia wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, pełnomocnik podniósł, że z przytaczanych wyroków wynika stanowisko przeciwne. Gdyby nawet jednak zgodzić się z organem, sądy dopuścił możliwość zawieszenia prawa do emerytury i wypłatę środków z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym o takiej możliwości organ winien był poinformować Skarżącą. O konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien bowiem stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 Uśr, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Powołując się na orzecznistwo sądowe pełnomocnik podnosił, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 Uśr a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie. Powyższe przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 Uśr. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Pełnomocnik podkreśliła, że w 1979 r. Skarżąca adoptowała niepełnosprawne dziecko porzucone przez biologicznych rodziców właśnie z powodu jego stanu zdrowia. Dziewczynka miała wówczas zaledwie kilka tygodni i cierpiała z powodu czterokończynowego spastycznego porażenia mózgowego. Stan dziecka był tak ciężki i nierokujący na przyszłość, że lekarze otwarcie proponowali Skarżącej odstąpienie od adopcji, która wiązała się z nieustającą rehabilitacją, pielęgnacją i ogromnym poświęceniem. Skarżąca wraz z mężem przeznaczyli większą część swojego życia na walkę o zdrowie córki i zapewnienie jej maksymalnie dobrych warunków do rozwijania, pomimo istniejących ograniczeń, jej indywidualnych zdolności. Obecnie K. K. ma 41 lat. Przez tyle lat Skarżąca i jej mąż towarzyszyli córce w rehabilitacji w F. w [...]; stosowali też różne metody rehabilitacji i wspierania rozwoju dzieci służące usprawnieniu pracy mózgu, np. metodę Glenna Domana. K. K. nie mówi ani nie chodzi. Nie potrafi także samodzielnie jeść ani pić. Pomimo tak ciężkiego stanu zdrowia, córka Skarżącej ukończyła liceum ogólnokształcące, a dzięki zakupowi komunikatora wzrokowego, za pomocą którego jest w stanie wyrażać swoje potrzeby, w końcu jest w stanie komunikować się ze światem. Powyższe okoliczności winny były zostać, zdaniem pełnomocnika, wzięte pod uwagę przez organy obu instancji. Należy bowiem wskazać, że adoptując dziecko o tak wysokim stopniu niepełnosprawności, skarżąca wraz z mężem wyręczyli państwo w konieczności finansowania drogich terapii zagranicznych czy turnusów rehabilitacyjnych, które skarżący opłacali z własnych środków, sporadycznie korzystając ze wsparcia darczyńców fundacji "Zdążyć z pomocą". Skarżąca ponosiła także ciężar emocjonalny i finansowy związany z zaspokajaniem codziennych podstawowych potrzeb córki, nie angażując w ten proces aparatu państwowego. Odmowa wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowi więc egzemplifikację zderzenia prawa do świadczeń rodzinnych osób, które naprawdę ich potrzebują, z bezdusznym aparatem państwa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, jednak Sąd już na wstępie zaznacza, że przyjął inne, aniżeli pierwotnie zaprezentowała skarżąca w postępowaniu, a następnie w pierwszej części skargi, stanowisko co do wynikłego w sprawie zagadnienia prawnego. Sąd przyjął bowiem pogląd, który pełnomocnik skarżącej dopuścił w drugiej części skargi, powołując się na alternatywny nurt w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy Uśr, a w szczególności art. 17. Organy uznały, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr ustawy, a mianowicie opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do emerytury. Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] stycznia 2020 r. mając ustalone od [...] lipca 1990 r. prawo do wcześniejszej emerytury. Swe żądanie (co szerzej umotywowała w skardze) uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury ([...] zł) a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł) domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tę różnicę. Niekwestionowane było również to, że od przejścia na wcześniejszą emeryturę skarżąca sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawną córką. Spór pomiędzy skarżącą a organami dotyczy zbliżonej sytuacji i tych samym przepisów, co w sprawach rozpoznanych przez tutejszy Sąd pod sygnaturami II SA/Po 662/19 i II SA/Po 697/19, II SA/Po 827/19, IV SA/Po 982/19, IV SA/Po 824/19, II SA/Po 1012/19, czy II SA/Po 258/20 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni poglądy wyrażone w uzasadnieniach wyroków wydanych w tych sprawach, a niniejsze orzeczenie kontynuuję kształtującą się w ten sposób linię orzeczniczą. Dyskusja wobec potrzeby funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr zapoczątkowana została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 listopada 2018 r., II SA/Go 1045/18 (ten i kolejne przywołane wyroki opublikowano w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd tam wyrażony podtrzymany został w dalszych orzeczeniach sądów administracyjnych (między innymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., III SA/Kr 137/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r., III SA/Gd 472/19, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19). Przyjęto w nich, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana: - tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, - tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 Uśr pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, - tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w orzecznictwie (powołanych wyżej wyrokach) poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 Uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia na przykład w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Warto zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, zwanej dalej: Uśoz). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 Uśoz), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b Uśoz). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 Uśoz i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 266) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 Uśr, a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie. Powyższe komplikacje - pomimo, że z pozoru zdają się mieć charakter techniczny czy rachunkowy - zdaniem Sądu mogą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych i emerytury. Celowe jest zatem poszukiwanie takiej wykładni, względnie sposobu zastosowania prawa, która w badanych każdorazowo, szczególnych przypadkach, otworzy możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 Uśr. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 Uśr, w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53, zwanej dalej: UerFUS), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 Uśr, czy art. 96 UerFUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, wbrew stanowisku Kolegium, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 UerFUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 UerFUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 UerFUS). Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Niemniej warto natomiast zaakcentować, że wspomniany art. 103 ust. 3 UerFUS stanowi o zawieszeniu tego prawa, a więc czymś więcej, aniżeli tylko o wstrzymaniu wypłaty. Zawieszenie prawa należy więc poczytywać jako zdarzenie materialnoprawne, czasowe ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Pomijając pewne spory w doktrynie dotyczące kwalifikacji instytucji z art. 103 ust. 3 UerFUS, na potrzeby zagadnienia jakie wynikło w niniejszej sprawie, nie ma przeszkód, aby zawieszenie prawa do emerytury (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) traktować jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury. Należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 2 Uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 Uśr, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono, a na co zwracał uwagę pełnomocnik strony skarżącej. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia (co zresztą zasadniczo w ogóle kwestionowały). Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji. Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 UerFUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 Uśr. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr, wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Odnośnie wyjaśnienia przez skarżącą, że zrezygnowała z pracy, by zająć się niepełnosprawną córką, Sąd zgadza się, że z dotychczas zebranych i przesłanych akt administracyjnych nie wynikają okoliczności, które wykluczałyby uznanie, że spełniła ona warunek określony w art. 17 ust. 1 Uśr - nie podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 Uśr. W przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje i organ to ustalił. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w 1990 r. by sprawować opiekę nad niepełnosprawną córką, która wówczas miała 11 lat. Przepis art. 17 ust. 1 Uśr nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Skarżąca zwróciła uwagę na okoliczności w jakich nabyła prawo do świadczenia emerytalnego będąc wieku produkcyjnym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, zwanym dalej: Rozporządzenie), obowiązującym w okresie kiedy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę - § 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego - bez względu na wiek - jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które: a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Skarżąca przed rozpoczęciem stałej i długotrwałej opieki nad córką pracowała zawodowo a zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia jedynie w celu sprawowania całodobowej opieki nad zstępną, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy Rozporządzenia. Musiała więc w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę (1990 r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec tego uznać należy, że zrezygnowała z pracy z uwagi właśnie na ciężką sytuację rodzinną, wymagającą od niej, jako matki, zajmowania się poważnie chorą córką. Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 Rozporządzenia odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 Uśr. Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury skarżącej na podstawie Rozporządzenia wskazuje, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Należy także uzupełniająco zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów Rozporządzenia, jak i aktualnych przepisów Uśr mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym [którego wówczas nie było - uw. Sądu], jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal (to wymaga formalnego potwierdzenia w ramach postępowania wyjaśniającego) uzasadnia uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr) nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury i wstrzymano wypłatę tego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśnią kwestię pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii, wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 Ppsa orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 Ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800) w pkt II sentencji wyroku. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę [...]zł, na którą złożyły się [...] zł (wynagrodzenie adwokata) oraz [...] zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa). Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (zarządzenie z dnia 24 lutego 2021).