II SA/Po 418/20

Dnia 20 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] orzekającą o: 1) uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] przyznającej M. K. prawo do świadczeń rodzinnych na A. K. na okres zasiłkowy [...], 2) odmowie prawa do zasiłku rodzinnego, przyznanego na A. K.. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że organ I instancji otrzymał postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] maja 2019 r. sygn. akt III Nsm [...] dotyczące zmiany orzeczenia Wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 20111 r. Sygn. Akt I C [...] w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad A. K. i powierzeniu jej ojcu M. K.. Postanowienie uprawomocniło się dnia [...] czerwca 2019 r. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że M. K. nie sprawowała opieki nad małoletnią córką i od lipca 2019 r. nie przysługują Jej świadczenia rodzinne. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo zastosował normę prawną zawartą w art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna łub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Organ II instancji podniósł, że w myśl art.4 ust.1 cyt. ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się ( art.4 ust.2 ). Dalej wskazano, że z akt wynika, iż M. K. wnioskiem z dnia [...] października 2018 r. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres [...] na rzecz córki A. K. ur. [...] września 2003 r. We wniosku podała, że w skład jej rodziny - zgodnie z definicją podaną we wniosku - wchodzą następujące osoby : wnioskodawca M. K. i córka A. K.. M. K. otrzymała wnioskowane świadczenia rodzinne - decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Na mocy Wyroku Sądu Okręgowego w K. [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Sygn.akt [...] [...] rozwiązano małżeństwo M. K. z M. K. i wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. K. powierzono M. K. zachowując dla ojca prawo do kontaktów z dzieckiem. Zobowiązano obie strony do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania małoletniej córki stron i z tego tytułu zasądzono od M. K. na rzecz małoletniej A. K. alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] października 2019 r. T. Centrum Świadczeń Rodzinnych poinformowało Biuro Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w K., że postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] maja 2019 r. sygn. akt [...] [...] dokonano zmiany orzeczenia Wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] [...] w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad A. K. i powierzeniu jej ojcu M. K., ograniczając jednocześnie tę władzę matce M. K.. W toku postępowania odwoławczego SKO uzyskało informację z [...] Centrum Świadczeń Rodzinie, że na A. K. nie są pobierane świadczenia rodzinne. M. K. nie występował o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres zasiłkowy [...] oraz [...]. Natomiast zostało przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz A. K. na okres od dnia [...] października 2019 r. do dnia [...] maja 2021 r. Przekazano również protokół przesłuchania M. K. w dniu [...] stycznia 2020 r. M. K. uprzedzony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z art. 233 § 1 Kodeksu karnego oświadczył, że świadczenie wychowawcze na córkę A. otrzymuje dopiero od [...] października 2019 r. przez T. Centrum Świadczeń Rodzinie, nie otrzymał od byłej żony M. K. żadnych świadczeń wychowawczych i rodzinnych na córkę tj. M. K. nie przekazała świadczeń za okres [...] - wrzesień 2019 r. Okoliczność, że córka A. mieszka w T. znajduje potwierdzenie w złożonym w dniu [...] października 2018 r. wniosku przez M. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, gdzie wnioskodawczyni wskazała adres szkoły, do której uczęszcza córka A. K. - Szkoła Podstawowa [...] w T. ul. [...] Kolegium zważyło, że w myśl art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie -oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje ( art.27 ust.2 ). SKO podkreśliło, że art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę do weryfikacji w trybie nadzwyczajnym decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Stanowi on wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej i dlatego powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. W oparciu, zatem o wskazany przepis prawa można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową w sytuacjach, gdy: - uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, - członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, - osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. W ocenie SKO M. K. nie spełniała warunków do pobierania świadczeń rodzinnych od lipca 2019 r. Tym samym świadczenia rodzinne wypłacone w tym okresie są świadczeniami nienależnie pobranymi. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń stał się obowiązek uchylenia decyzji, co wynika z art.32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Sądu M. K.. Skarżąca oświadczyła, że nie wyłudziła i nie przywłaszczyła sobie pobranych świadczeń. Wszystkie należne świadczenia przesyłała na konto córki A. , gdyż o taką formę przekazu córka prosiła. O tej sytuacji wiedział też ojciec A.. Skarżąca podkreśliła, ze nie zwróci tych pieniędzy, bo nie ma na ich zwrot, bowiem żyje z zapomogi z MOPSu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w uzasadnienie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325., dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja czy decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do ich wyeliminowania w obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w K., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. o: uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznającej M. K. prawo do świadczeń rodzinnych na A. K. na okres zasiłkowy [...] oraz odmowie prawa do zasiłku rodzinnego, przyznanego na A. K.. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej zwana "ustawą"). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Artykuł 32 ust. 1 u.ś.r. określa nadzwyczajny tryb dopuszczający zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej, który stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji i w związku z tym winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych sytuacjach. Wystąpienie przesłanek wskazanych w tej normie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej przyznane stronie świadczenia rodzinne, bądź też modyfikacji okresu, na jaki świadczenia te zostały przyznane. Przewidziany w przywołanym wyżej przepisie tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, warunkowany jest, zatem zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Omawiana instytucja w założeniu, ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, a mianowicie, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny stan sprawy", tj. stan z chwili ustalania prawa do świadczenia, powodujący konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 lipca 2018 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 311/18, Lex nr 2524213). W przedmiotowej sprawie wystąpiły takie właśnie okoliczności, bowiem sprawowanie opieki nad córką skarżącej przejął ojciec dziecka. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] maja 2019 r. sygn. akt [...] [...] zmieniono orzeczenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] [...] w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad A. K. i powierzono ją ojcu M. K.. Postanowienie uprawomocniło się dnia [...] czerwca 2019 r. Zatem organ prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełniała warunków do pobierania świadczeń rodzinnych od lipca 2019 r. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy jest wyczerpujący i nie budzi wątpliwości. W tym miejscu wskazać przyjdzie skarżącej, że zaskarżona przez Nią decyzja nie dotyczy zwrotu pobranego świadczenia. Przedmiotowa decyzja orzeka o uchyleniu decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych na córkę oraz orzeka o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na córkę. Sąd jednocześnie wyjaśnia, że decyzja uchylająca wydana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny, co oznacza explicte, że jej skutki zachodzą od chwili obecnej, "na przyszłość". Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym, nie ze skutkiem wstecznym (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 54/20, LEX nr 3111148). Inaczej rzecz ujmując decyzja weryfikująca, wydana na podstawie art. 32 u.ś.r., jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka ze względu na jej konstytutywny charakter może wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od jej wydania. Taki też skutek w odniesieniu jedynie do dalszego pobierania zasiłku rodzinnego na córkę wywołała decyzja z [...] października 2019 r. uchylająca w całości decyzję z [...] grudnia 2018 r. przyznającą skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego. Wbrew stanowisku przedstawionemu w skardze decyzja ta nie wywarła i nie mogła wywrzeć skutku wstecznego, za okres już w dacie jej wydania miniony. Natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego, potencjalnie może znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia przewidziana w art. 30 u.ś.r., W tym zakresie organy musiałyby jednakże przeprowadzić odrębne postępowanie i wydać odrębna decyzję nakładającą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Dopiero w toku tego postępowania strona mogłaby podnosić argumenty przemawiające w jej ocenie przeciwko uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. W niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a., organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, dlatego też Sąd uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji.