II SA/Po 364/22

Dnia 27 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga P. B. (zwanego dalej "Stroną" lub "Skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 14 marca 2022 r., nr [...]. W decyzji tej uchylono decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (zwanego dalej "Dyrektorem MOPS" lub "organem I instancji") z dnia 20 grudnia 2021 r., nr [...] i orzeczono co do istoty sprawy. Kolegium orzekło w ten sposób, że ustaliło Skarżącemu odpłatność za pobyt jego ojca – J. B. w Domu Pomocy Społecznej w K. przy ul. [...] (zwanego dalej "DPS") w wysokości: 1) [...] zł miesięcznie w okresie 01.02.2020-31.03.2020; 2) [...] zł miesięcznie w okresie 01.04.2020-31.12.2020; 3) [...] zł miesięcznie w okresie 01.01.2021-31.01.2021; 4) [...] zł miesięcznie w okresie 01.02.2021-31.03.2021; 5) [...] zł miesięcznie w okresie 01.04.2021-31.05.2021; 6) [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. Decyzja organu II instancji zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 14 lipca 2020 r. odbył się wywiad środowiskowy, który miał na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji Strony. W toku wywiadu ustalono, że dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, co stanowi więcej niż 300% kryterium dochodowego. Kolejny wywiad środowiskowy, mający na celu aktualizację wywiadu sprzed roku, odbył się w dniu 17 sierpnia 2021 r. W toku wywiadu ustalono, że Strona zarobiła w 2020 r. [...] zł miesięcznie, a w 2019 r. – [...] zł. Pracownik socjalny odniósł pozytywne wrażenie co do relacji Strony z ojcem. Strona zadeklarowała ponoszenie opłat za pobyt ojca w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Do zawarcia ugody nie doszło. Dyrektor MOPS zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie odpłatności ponoszonej przez członka rodziny za pobyt J. B. w DPS. Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r., nr [...] Dyrektor MOPS ustalił Stronie odpłatność za pobyt J. B. w DPS w wysokości: 1) [...] zł miesięcznie w okresie 01.02.2020-31.03.2020; 2) [...] zł miesięcznie w okresie 01.04.2020-30.06.2020; 3) [...] zł miesięcznie w okresie 01.07.2020-31.12.2020; 4) [...] zł miesięcznie w okresie 01.01.2021-31.01.2021; 5) [...] zł miesięcznie w okresie 01.02.2021-31.03.2021; 6) [...] zł miesięcznie w okresie 01.04.2021-31.05.2021; 7) [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor MOPS stwierdził, że na podstawie ustaleń poczynionych w toku postępowania ujawniono dochody rodziny Strony. Z ustaleń organu I instancji wynika, że E. B. (żona Strony) zarobiła w 2019 r. kwotę [...]zł miesięcznie, a w 2020 r. – [...] zł miesięcznie. Strona z kolei zarobiła w 2019 r. [...] zł miesięcznie, a w 2020 r. – [...] zł miesięcznie. W każdym przypadku dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego. Dyrektor MOPS przedstawił algorytm matematyczny, na podstawie którego obliczono wysokość zobowiązania finansowego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Strona zakwestionowała decyzje w całości. Strona podniosła, że ojciec od lat nie interesował się synem. Po rozwodzie z matką, więź rodzinna zaniknęła. Co więcej, Strona była zobowiązana do spłacania zobowiązań finansowych ojca. Swoją sytuacje finansową skarżący określił jako niedobrą. Posiada on trójkę dzieci. Najstarszy syn rozpoczął studia, a to wiąże się z wysokimi kosztami. Koszt miesięcznego utrzymania całej rodziny to [...] zł. Na tę kwotę składają się także długi ojca J. B.. Partycypowanie w kosztach utrzymania ojca w DPS zagroziłoby bezpieczeństwu materialnemu dzieci, o co musi dbać w pierwszej kolejności. Strona zwróciła uwagę na treść art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zmianami, zwanej dalej "u.p.s."). Powołany przepis stanowi, że zobowiązany do uiszczania opłat za pobyt w DPS może być zwolniony w całości lub w części z tego obowiązku i ta regulacja powinna być w sprawie zastosowana. Zaskarżoną decyzją SKO (z dnia 14 marca 2022 r., nr [...]) uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że zobowiązano Stronę do uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS, ale obniżono wszystkie kwoty, w każdym okresie, w jakim Strona była zobowiązana do regulowania należności. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ponownie podkreśliło, że rodzina składa się z pięciu osób, stąd kryterium dochodowe stanowi pięciokrotność kryterium dla jednej osoby. Z kolei 300% kryterium dochodowego rodziny Strony wyniosło [...] zł. Łączny miesięczny dochód rodziny w 2019 r. wyniósł [...] zł, a w 2020 r. – [...] zł. Zestawiając te wartości z kryterium dochodowym Kolegium stwierdziło, że rodzina Strony mogła być obciążona maksymalnie kwotą [...]zł. Zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s. odpłatność ustala się proporcjonalnie do udziału osób zobowiązanych do odpłatności. W pierwszej kolejności płaci sam zainteresowany pobytem w DPS. Następnie płacą zstępni. J. B. pokrywa 60% kosztów swojego pobytu w DPS. SKO wykazało należności za każdy miesiąc pobytu ojca w DPS i przedstawiło całe zestawienie. Organ II instancji stwierdził, że dochód rodziny Strony nie jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. SKO uznało jednak, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów praw materialnego, przez co ustalono za wysokie kwoty. Bez znaczenia jest to, jak wysokie należności reguluje siostra Strony. Jej obowiązek pozostaje kwestią pomiędzy MOPS a nią i ustalenia w tamtej sprawie nie mogą mieć wpływu na niniejszą sprawę. To, że M. K. siostra Skarżącego została zwolniona z części odpłatności za pobyt ojca nie oznacza, że o tę kwotę zwiększa się zobowiązanie Strony. Kolegium odnosząc się do odwołania stwierdziło, że organ administracji publicznej nie kieruje się swoim uznaniem. W niniejszej sprawie, tylko kwestie finansowe i wynikające z kryterium dochodowego mogą stanowić przesłankę wydania decyzji nakładającej obowiązek regulowania kosztów. SKO wskazało dodatkowo, że Strona nie dowiodła tego, że wzięła rozwód – brak wyroku rozwodowego w aktach sprawy. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia: 1) art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czyli pominięcie przez SKO sytuacji materialnej Skarżącego, w tym jego partycypowaniu w kosztach utrzymania założonej przez siebie rodziny oraz w długach ojca; 2) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, w tym brak zapewnienia Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów przed wydaniem decyzji; 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uchylenie i ustalenie wysokości odpłatności za pobyt J. B. w DPS w sposób przedstawiony w decyzji w sytuacji, gdy organ winien uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o braku obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS. Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi, że SKO błędnie ustaliło dochody rodziny. W ogóle nie uwzględniono dochodów rodziny w 2021 r., a te uległy znacznemu pogorszeniu. SKO nie wzięło pod uwagę tego, że Skarżący płaci rentę alimentacyjną na dzieci z racji rozwodu. Organ nie powinien brać pod uwagę dochodów jego byłej żony, gdyż prowadzili oni odrębne gospodarstwa domowe. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał całą swoją argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowoadministracyjnego Skarżący umocował adw. K. M. jako jego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2022 r. o sygn. akt I OZ [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty były uzasadnione. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2022 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 27 stycznia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Materialnoprawą podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.p.s. Ojciec Skarżącego – J. B. został skierowany do DPS. Pobyt w tym miejscu jest odpłatny. W przepisie art. 61 ust. 1 u.p.s. ustawodawca wymienił osoby, które są zobowiązane do ponoszenia odpłatności. Jest to w pierwszej kolejności sam mieszkaniec domu, a następnie małżonek i zstępni przed wstępnymi. Ustawodawca stawia na równi małżonka oraz zstępnych, a więc kolejność sprawowania świadczeń alimentacyjnych według przepisów prawnorodzinnych nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. Zastosowana koniunkcja przez spójnik "i" świadczy o jednoczesności świadczenia mieszkańca, jego małżonka i zstępnych. Odnosząc się do zarzutów skargi, stwierdzić należy, że niezasadne jest twierdzenie, że organy administracji publicznej powinny, orzec o braku obowiązku ustalenia odpłatności z tytułu pobytu J. B. w DPS. Ustawodawca jasno sformułował treść przepisów, z których wynika obowiązek zstępnego, a więc Skarżącego, do partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS. Ustawodawca przewiduje możliwość zwolnienia z całości lub z części kosztów, jednakże to stanowi przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zwolnić zobowiązanego z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli odpłatność ta nie została jeszcze ustalona. Tylko decyzja o wysokości zobowiązania umocowana przymiotem ostateczności z art. 16 § 1 k.p.a. może stanowić asumpt do wszczęcia odrębnego postępowania w celu rozważenia zastosowania zwolnienia z art. 64 u.p.s. Podobne stanowisko przyjmuje się w orzecznictwie. "Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt." (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 434/22, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Rozkład kosztów za pobyt w DPS reguluje art. 61 ust. 2 u.p.s. Zasadą jest, że mieszkaniec ponosi ciężar odpłatności do wysokości 70%. Reszta powinna być pokryta przez małżonka i zstępnych w częściach równych na podstawie umowy. Jeżeli małżonek lub zstępny nie wykazuje zainteresowania zawarciem umowy, co jest dużo korzystniejszym rozwiązaniem, organ administracji publicznej wszczyna postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS (art. 61 ust. 2e u.p.s.)., co miało miejsce w niniejszej sprawie. Osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności uiszcza kwotę stanowiącą różnicę między średnimi kosztami utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Należy więc prawidłowo obliczyć, jaka jest sytuacja majątkowa zobowiązanego (tu: Skarżącego). Sąd podkreśla, że konieczne jest ustalenie faktycznej sytuacji. Zgodnie z ustaleniami organów administracji publicznej, w skład rodziny Skarżącego wchodzi pięć osób – on, żona i trójka dzieci. Skarżący podniósł w odwołaniu, a także w skardze, że organy nie wzięły pod uwagę faktu, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Skarżący rozwiódł się z żoną, a obecnie uiszcza rentę alimentacyjną na swoje dzieci. Sąd zauważa, że Skarżący podnosząc te twierdzenia nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił tej okoliczności w żaden sposób. Wystarczyłoby chociaż nadesłanie kopii wyroku rozwodowego, aby przyjąć tę okoliczność za fakt. Jeżeli więc jest tak, jak twierdzi Skarżący, powinien on w ponownie przeprowadzonym przez SKO postępowaniu nadesłać kopię wyroku rozwodowego. To zaś będzie miało istotny wpływ na ustalenie jego aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. "Prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną." (wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę SKO na przepis art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. Pierwszy z nich stanowi: "W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2". Z kolei drugi z nich stanowi: "Kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości". Z treści zacytowanych przepisów jasno wynika, że organ administracji publicznej, wydając decyzję o wysokości zobowiązania z tytułu pobytu ojca w DPS, musi wziąć pod uwagę nie tylko sytuację rodzinną i majątkową, ale także ograniczenia, jakie będą się wiązały z regulowaniem tego zobowiązania. Skarżący podniósł kilkukrotnie, że spłaca dawne zobowiązania jego ojca. Należało więc ustalić, czy te zobowiązania istnieją i jaka jest ich wysokość. Chociaż Skarżący nie wykazał, że uiszcza rentę alimentacyjną organ winien wezwać skarżącego do przedłożenia wyroku alimentacyjnego a dopiero po odmowie dokonać odmiennych ustaleń. Sąd podkreśla, że w postępowaniu administracyjnym chodzi o ustalenie wszystkich zobowiązań, a więc oprócz alimentacyjnych także i takich, które mogą wiązać się z faktem prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. "Prawidłowe ustalenie opłaty należnej od małżonka lub krewnego, odmawiającego zawarcia umowy w sprawie odpłatności, wymaga ustalenia nie tylko sytuacji dochodowej zobowiązanego, ale również jego »możliwości«, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej zobowiązanego." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 332/22, dostępny w CBOSA). Sąd zwraca uwagę na to, że zarówno Dyrektor MOPS jak i SKO wzięli pod uwagę wyłącznie dochody Skarżącego i jego rodziny. Nie zbadano natomiast tego, jakie zobowiązania ciążą na rodzinie. Nie da się bez ustalenia tych okoliczności prawidłowo określić wysokości kwoty, jaką Skarżący musi uiszczać w związku z pobytem ojca w DPS. "Intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s." (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1120/21, dostępny w CBOSA). Należy więc uznać, że zasadny był zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Kolegium nie ustaliło faktycznej sytuacji majątkowej Skarżącego, ponieważ nie uwzględniło ciężarów, jakie Skarżący ponosi. SKO powinno ustalić np. jakie są zobowiązania J. B., które spłaca jego syn-Skarżący. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. okazał się niezasadny, ale to nie ma już wpływu na ostateczny wynik sprawy. Skarżący brał udział w postępowaniu administracyjnym. Przeprowadzono u niego wywiad środowiskowy, korespondował z organami celem zawarcia umowy. Natomiast zaniechanie SKO w zakresie wezwania do zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie było podyktowane uznaniem, że zasada szybkości postępowania administracyjnego ma w tej sytuacji priorytet. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutu skargi w stopniu uzasadniającym jej uwzględnienie. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 77 § 1 k.p.a mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na co złożyła się opłata za czynności adwokata reprezentującego Skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium, będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO ustali, jakie są faktyczne możliwości Skarżącego w zakresie ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu ojca w DPS, przy równoczesnym wykluczeniu finansowego pokrzywdzenia członków rodziny skarżącego. Przez możliwości, należy rozumieć faktyczną sytuację majątkową obejmującą nie tylko dochody, ale także i aktualne zobowiązania.