II SA/Po 316/23

Dnia 14 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2023 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w P. z dnia 20 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej [...] w P. z dnia 6 grudnia 2022 r., nr [...] [...], II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w P. na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły [...] w P. decyzją z dnia 6 grudnia 2022 r. nr [...] [...] działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 86 ust. 2, w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 roku poz. 1668 z późn. zm. - dalej jako p.s.w.n.) w zw. z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 roku poz. 2096 dalej k.p.a.), w zw. z § 11, § 12, § 13 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły [...] w P., stanowiącego Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora Wyższej Szkoły [...] w P. z dnia 19 lipca 2022 roku, po rozpatrzeniu wniosku D. K. (dalej jako skarżący lub strona) postanowiła nie przyznać stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 87 ust. 1 p.s.w.n., stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do § 12 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły [...] w P. (dalej też w skrócie WS[...]), wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ustala się na zasadach tam szczegółowo wskazanych, w tym w szczególności w oparciu o zasady określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Organ stwierdził, że przedstawione przez skarżącego dowody w sprawie wskazują, iż faktyczny dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł. W takim razie sytuacja materialna strony nie uzasadnia przyznania stypendium socjalnego. Pismem z dnia 23 stycznia 2023 r. skarżący odwołał się od decyzji organu I instancji, wnosząc o ponowne zweryfikowanie wniosku. Wskazał, że dochód obliczono w sposób nieprawidłowy, bowiem dochód miesięczny w 2021 r. przypadający na osobę wynosi [...] zł. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły [...] w P. decyzją z dnia 20 lutego 2023 r. nr [...] działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 86 ust. 2, w zw. z art. 91 ust. 1 p.s.w.n. w zw. z art. 104,107 k.p.a. w zw. z §11, §12, §13, §14 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły [...] w P., stanowiącego Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora Wyższej Szkoły [...] w P. z dnia 19 lipca 2022 roku, orzekła o utrzymaniu w mocy decyzji Komisji Stypendialnej z dnia 6 grudnia 2022 r. nr [...] Motywując rozstrzygnięcie wskazano, że wniosek do Odwoławczej Komisji Stypendialnej został złożony 23 stycznia 2023r. Został przyjęty do rozpatrzenia przez komisję. Termin posiedzenia Komisji został wyznaczony na dzień 20 lutego 2023r. Zwrócono uwagę, że w dniu 9 lutego 2023r. skarżący złożył wniosek o wykreślenie z listy studentów, który został rozpatrzony pozytywnie przez Dziekana Wydziału Zamiejscowego w C. Wyższej Szkoły [...] w P.. W dniu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej skarżący nie był aktywnym studentem co wiąże się z tym, że nie przysługuje mu prawo do otrzymania pomocy materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. K. zaskarżył decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w P. , która w jego ocenie narusza § 10 ust. 3 Regulaminu Uczelni przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów WS[...] w P.. Skarżący wniósł o jej uchylenie i zmianę decyzji poprzedzającej, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Motywując skargę D. K. podał, że niezależnie od terminu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej, jej obrady odnoszą się do decyzji Komisji Stypendialnej z dnia 6 grudnia 2022 r., kiedy to był aktywnym studentem kierunku x. Decyzja ta, zgodnie z regulaminem studiów, wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym student został skreślony z listy studentów albo ukończył studia na kierunku, na którym pobierał świadczenie, tj. z ostatnim dniem lutego. Fakt, że w dniu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej nie był aktywnym studentem kierunku x, nie może pozbawić go prawa do otrzymania pomocy materialnej za okres, gdy posiadał status aktywnego studenta ww. kierunku, którego tyczy się decyzja z dnia 6 grudnia 2022, o której zmianę wnosił do Odwoławczej Komisji Stypendialnej. Ponadto zaznaczył, że dnia 9 lutego 2023 został wpisany na kierunek informatyka, a w dniu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej posiadał status aktywnego studenta tego kierunku. W odpowiedzi na skargę organ reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu decyzja była w merytorycznej treści prawidłowa. Student utracił status studenta kierunku x dnia 9 lutego 2023 roku. Wedle art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. student może ubiegać się o stypendium socjalne. W przedmiotowej sprawie Pan D. K. utracił status studenta, bowiem złożył wniosek po rezygnacji ze studiów na kierunku x. Ponadto uwzględniono, że pomimo podnoszenia przez skarżącego faktu, iż na drugim kierunku studiów posiadał on status studenta, to zgodnie z art. 93 ust. 2 p.s.w.n. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Powyższe wyklucza więc możliwość otrzymania stypendium w ramach studiowania kierunku informatyka, podczas gdy przedmiotowy wniosek został złożony w odniesieniu do studiów na kierunku x. Organ wskazał również, że student nigdy nie uzyskał stypendium wobec czego nigdy nie uruchomił się tryb wskazany w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. Ponadto wskazano, że prawidłowo wyliczono wysokość dochodów skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły D. K. przyznania wnioskowanego świadczenia w formie stypendium socjalnego. Przepis art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (p.s.w.n.) reguluje podstawy i tryb przyznawania pomocy materialnej studentowi, stanowiąc w ust. 1 pkt 1, że może on ubiegać o stypendium socjalne. Z mocy ust. 2 tego przepisu przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni przy procedowaniu w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje w tym zakresie zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem. Wskazać również trzeba, że stosownie do treści art. 87 ust. 1 p.s.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stypendium socjalne przyznawane jest na udokumentowany wniosek studenta. Na mocy art. 87 ust. 2 p.s.w.n. o ustaleniu uprawnienia do ubiegania się o przyznanie prawa do pobierania stypendium socjalnego decyduje wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta. Wysokość dochodu w rodzinie studenta uprawniająca do przyznania prawa do pobierania stypendium socjalnego została określona w Regulaminie. Wobec tego przesłanką przyznania studentowi stypendium socjalnego jest to, aby znajdował się w trudnej sytuacji materialnej, którą ma obowiązek udokumentować. W rozpoznawanej sprawie należało w pierwszej kolejności ocenić rozstrzygnięcie organu II instancji, które sprowadzało się do tego, że skoro w dniu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej skarżący nie był aktywnym studentem kierunku x, to nie przysługuje mu prawo do otrzymania stypendium socjalnego. Jak już wcześniej zaznaczono, w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy k.p.a. w tym dotyczące dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta – po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie, s. 144 i n.; J. Wyporska- Frankiewicz, Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, s. 925). Ze względu na zasadę dwuinstancyjności, z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy (por. WSA w Gdańsku z 16.2.2011 r. I SA/Gd 1295/10, CBOSA). W ocenie Sądu Odwoławcza Komisja Stypendialna naruszyła obowiązek ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym wynikający z zasady dwuinstancyjności postępowania uregulowanej w art. 15 k.p.a. Błędne było stanowisko organu, że skoro w dniu posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej skarżący nie był aktywnym studentem kierunku x to "automatycznie" nie przysługuje mu prawo do stypendium socjalnego. Taka konstatacja organu II instancji mogłaby ewentualnie sugerować, że postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, czego jednak organ nie uczynił, bowiem orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Przede wszystkim jednak takie działanie organu wskazuje na uchylenie się od obowiązku merytorycznego załatwienia sprawy i ponownego ocenienia, czy skarżącemu przysługiwało stypendium socjalne. Słusznie skarżący wskazywał, że rozstrzygnięcie organu II instancji dotyczyło rozpoznania odwołania od decyzji wydanej w czasie, w którym posiadał status aktywnego studenta kierunku x. Odwoławcza Komisja Stypendialna była więc obowiązana do merytorycznego rozpoznania odwołania D. K. i odniesienia się do zarzutów przez niego podnoszonych. Sąd doszedł również do przekonania, że wyeliminowaniu z obrotu prawnego powinna podlegać decyzja organu I instancji. Analiza akt sprawy i przede wszystkim uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej nie pozwala Sądowi na weryfikację, w jaki sposób ustalono dochód miesięczny netto na osobę w rodzinie skarżącego. W decyzji organu I instancji jest mowa o kwocie [...]zł na osobę w rodzinie, którą to kwotę wpisano ołówkiem do formularza wniosku o przyznanie stypendium socjalnego. Wniosek ten wypełniono (podpisano) 12 października 2022 r. i nie znajdują się przy nim żadne załączniki obrazujące źródła dochodu rodziny skarżącego. W aktach dokumenty te załączone są dopiero do odwołania i część z nich opatrzona jest datami późniejszymi niż decyzja I instancji (np. zaświadczenie o braku zeznania podatkowego wystawiono 24 stycznia 2023 r., zaświadczenie dotyczące renty rodzinnej wypłaconej skarżącemu wystawiono 9 lutego 2023 r.). Powstaje więc istotna wątpliwość w jaki sposób i czy prawidłowo organ wyliczył wysokość dochodu skarżącego, co niewątpliwe przełożyło się na wynik sprawy. Trudna sytuacja materialna strony, jak już wskazano powyżej, stanowi bezpośrednią przesłankę do przyznania stypendium socjalnego. W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, art. 7, 77 § 1, 80 i w szczególności 107 § 3 k.p.a. ponieważ organ nie wyjaśnił w jaki sposób ustalił wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu również nie wykazał w jaki sposób wyliczono dochód rodziny, ograniczając się do stwierdzenia, że zrobiono to prawidłowo. Twierdzenia tego Sąd nie podziela. Wobec tego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w P. z dnia 6 grudnia 2022 r., nr [...] [...] (pkt I wyroku). Rolą organu I instancji będzie ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego i weryfikacja sytuacji materialnej strony, co znajdzie swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Nie ma przy tym przeszkód, by w sytuacji uznania przez organ, że skarżącemu przysługiwać powinna pomoc materialna (której to kwestii Sąd w tym postępowaniu nie przesądza) przyznać to stypendium za czas przeszły, kiedy D. K. był studentem x. Sąd wskazuje przy tym, że bez znaczenia są kwestie zapisania się przez stronę na drugi kierunek, gdyż w dacie składania wniosku był studentem tylko jednego kierunku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w pkt II wyroku zasadzając na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie 3 sędziów (art. 119-120 p.p.s.a.).