II SA/Bd 609/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2023 r., nr [...].

Po rozpoznaniu wniosku z dnia 22 lutego 2023 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, decyzją z 22 marca 2023 r., odmówiła D. J. (skarżącemu) przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 - dalej "p.s.w.n."), Rektor Uniwersytetu w porozumieniu z Samorządem Studenckim ustalił wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do uzyskania stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 na poziomie 1051,70 zł. Wskazał, że dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego, wyliczony zgodnie z § 12 ust. 2 zarządzenia nr 146 Rektora UMK z dnia 6 października 2002 r. - Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (Biuletyn Prawny UMK z 2022 r., poz. 256 - dalej "regulamin świadczeń studenckich"), przekracza powyższy próg i nie uprawnia skarżącego do otrzymania stypendium socjalnego. Po rozpoznaniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu decyzją z 18 kwietnia 2023 r., nr 283739/II, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że miesięczny dochód netto w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę maksymalnego dochodu uprawniającego studenta do uzyskania stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 (tj. 1051,70 zł) i wynosi [...] zł. Organ wskazał, że kwestią sporną są dochody ojca skarżącego uzyskiwane z tytułu renty. W związku z zakwestionowaniem przez ojca skarżącego decyzji ustalającej wysokość przysługującej mu renty z tytułu niezdolności do pracy, wyrokiem Sądu Okręgowego z 19 listopada 2020 r. została przyznana mu należność za okres od 1 stycznia 2019 do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 28 129,40 zł. Wyrównanie to wypłacono 17 lutego 2021 r. Organ II instancji podniósł, że według zaświadczenia z Urzędu Skarbowego za rok 2020 r., ojciec Skarżącego uzyskał dochód w wysokości 8 583,21 zł tj. 715,27 zł miesięcznie. Na podstawie takiego dochodu skarżącemu zostało wypłacone stypendium socjalne w roku akademickim 2021/2022. Rozpatrując wniosek skarżącego o stypendium socjalne z 28 lutego 2022 r., do którego dołączone były wyjaśnienia ojca skarżącego dotyczące otrzymanej spłaty z ZUS, organ nie wliczył tego dochodu jako dochód uzyskany. Organ wskazał, że na podobnej zasadzie przy rozpatrywaniu tegorocznego wniosku o stypendium socjalne nie może on potraktować tego dochodu jako dochód utracony. W skardze wniesionej na powyższą decyzję skarżący wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca, a organ nieprawidłowo ocenił kwestię zaliczenia do dochodu rodziny renty wypłaconej w 2021 r. jego ojcu przez ZUS za okres 2019-2020. Skarżący wskazał, że został zmuszony do poprawy wniosku o stypendium i uwzględnienia w nim wypłaconych ojcu zaległych świadczeń rentowych. Mimo zgłaszania zaistniałej sytuacji Komisji, ta nie ustosunkowała się do prośby skarżącego o wycofanie wymuszonego oświadczenia o dochodach zawierającego zawyżone kwoty. Wskutek powyższego, w ocenie skarżącego, organ nieprawidłowo wyliczył dochód skarżącego uwzględniając w nim rentę wypłaconą za trzy lata. Jak wskazał skarżący, zgodnie z przepisami w takich sytuacjach kwotę dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Ogólna wypłacona kwota powinna być podzielona na ilość miesięcy, których dotyczyła czyli w tym wypadku na 36 miesięcy, ewentualnie do dochodu powinna liczyć się tylko renta za 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Przedstawił wyjaśnienia w kwestii braku możliwości uznania dochodu ojca skarżącego jako dochodu utraconego, konieczności zaliczenia go jako dochodu uzyskanego w roku 2021 r. W piśmie procesowym z dnia 23 lipca 2023 r. skarżący podtrzymał stanowisko co do tego, że dochód wynikający ze zwróconej w 2021 r. renty ojca za okres 2019-2020 winien zostać podzielony na 36 miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić wypada, że kontrolowane postępowanie administracyjne przeprowadzono i zakończono w sposób analogiczny do postępowania stanowiącego przedmiot kontroli sądowej w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Bd 210/23. Przedmiotem postępowania kontrolowanego w sprawie prowadzonej pod niniejszą sygnaturą był wniosek D. J. o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2022/2023, podczas gdy w sprawie rozpoznanej wyrokiem o sygn. II SA/Bd 210/23 kontrolowane postępowanie administracyjne toczyło się w przedmiocie wniosku o przyznanie stypendium socjalnego na semestr zimowy 2022/2023. Z uwagi na zasadniczo tożsame okoliczności obu postępowań i sposób ich zakończenia Sąd rozpoznający sprawę niniejszą uznał za w pełni aktualne rozważania poczynione w uzasadnieniu wyroku o sygn. II SA/Bd 210/23. Zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w sprawie niniejszej obarczona jest tą samą wadą, jaką Sąd stwierdził w sprawie II SA/Bd 210/23 wobec zaskarżonej tam decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z 16 grudnia 2022 r., nr 280005/II. Wadą tą jest brak wskazania w jaki sposób organ obliczył wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (publ. jak wcześniej wskazano) oraz przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 87 ust. 1 p.s.w.n., stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W myśl zaś art. 87 ust. 2 p.s.w.n., rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Stosownie do art. 88 ust. 1 p.s.w.n., wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu: uwzględnia się podmioty określone w pkt 1a-d przepisu i nie uwzględnia się świadczeń określonych w pkt 2a-d przepisu. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – dalej "u.ś.r"), przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 2a u.ś.r, kryterium w postaci dochodu członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Z kolei w myśl art. 5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium socjalnego organ I instancji ograniczył się jedynie do wskazania, że skarżący nie spełniania kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny – tj. dochód na osobę w jego rodzinie przekracza wyznaczony przez rektora w porozumieniu z samorządem studenckim próg dochodowy uprawniający do uzyskania stypendium socjalnego (wynoszący [...] zł). Odwoławcza Komisja Stypendialna UMK, utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania stypendium skarżącemu tylko nieznacznie rozszerzyła argumentację przemawiającą za takim rozstrzygnięciem. Podała mianowicie, że miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł oraz stwierdziła, że przy jego obliczeniu należało uwzględnić otrzymaną przez ojca skarżącego spłatę z ZUS (przyznaną na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 listopada 2020 r. należność za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r.) w wysokości 29.128,40 zł. Analizując uzasadnienie organu odwoławczego zauważyć należy, że nie wiadomo w jaki sposób został obliczony miesięczny dochód rodziny skarżącego. Odwoławcza Komisja Stypendialna UMK nie wskazała źródeł dochodu w rodzinie skarżącego, nie przedstawiła też matematycznego wyliczenia otrzymanej wysokości miesięcznego dochodu w rodzinie skarżącego. W szczególności zaś brakuje wyjaśnień dotyczących tego, w jaki sposób jednorazowy dochód otrzymany przez ojca skarżącego na skutek wyroku Sądu Okręgowego został uwzględniony w dokonanym wyliczeniu – to jest przez jaką liczbę miesięcy organ podzielił kwotę spłaty. Z art. 11 k.p.a. wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które w myśl art. 107 § 3 k.p.a. powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia. Organ administracji musi m.in. przedstawić w nim swoją ocenę oraz motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że bez prawidłowego uzasadnienia decyzji strona nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów. Zaskarżone do sądu decyzje nie spełniają wymogów, które nakłada na nie treść art. 107 § 3 k.p.a. Nie zawarto w nich bowiem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można uznać ogólnikowego stwierdzenia, że dochód przypadający na członka rodziny skarżącego przekroczył próg stypendialny i ograniczenia się do podania ogólnej kwoty dochodu rodziny. To z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o ustalonym i przyjętym przez organ do rozpoznania stanie faktycznym oraz o swojej sytuacji prawnej. Większość podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczyła kwalifikacji jednorazowej wypłaty uczynionej na rzecz ojca skarżącego, dlatego tak istotne było wyczerpujące wyjaśnienie skarżącemu nie tylko tego, dlaczego uwzględniono ten dochód w wyliczeniach, ale też przez jaką liczbę miesięcy podzielono tę kwotę i dlaczego. Wyjaśnienia wymaga, dlaczego dzielnikiem była tu liczba 12 (liczba miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy) albo 24 (liczba miesięcy, za jaką dokonano spłaty) i jednocześnie dlaczego niezasadnym było – wbrew postulatowi skarżącego – podzielenie kwoty zwrotu przez 36 (tj. okres pozostawania ojca skarżącego bez renty plus rok bazowy 2021 r., kiedy zwrot wypłacono). Na marginesie wskazać należy, że Sąd nie kwestionuje zasadności uwzględnienia przy obliczaniu miesięcznego dochodu rodziny skarżącego uzyskanej przez ojca skarżącego kwoty tytułem spłaty renty za lata 2019-2020. Należało bowiem mieć na uwadze, że w świetle przywołanej wyżej treści przepisu art. 5 ust. 4a u.ś.r. uzyskana przez ojca skarżącego 17 lutego 2021 r. kwota tytułem spłaty zaległej renty, stanowiła dochód uzyskany w roku 2021 stanowiącym rok bazowy dla wnioskowanego przez skarżącego stypendium socjalnego na semestr letni 2022/2023. Istotne z punktu widzenia ustalenia wysokości dochodu było pojęcie "uzyskiwania dochodu", czego nie można utożsamiać z pojęciem "przyznania prawa do świadczenia/posiadania roszczenia". Uzyskanie dochodu oznacza fizyczne jego otrzymanie oraz faktyczną możliwość dysponowania nim, co nie jest równoznaczne z samym tylko posiadaniem roszczenia o przyznanie świadczenia, stanowiącego ten dochód. Innymi słowy, tylko w przypadku realnej wypłaty świadczenia dochodzi do rzeczywistego uzyskania dochodu, który należy uwzględnić przy ustalaniu dochodu członka rodziny w sposób wynikający z art. 5 ust. 4a u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2022 r. sygn. akt. I OSK 1003/21, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać należy również, że z przepisu art. 5 ust. 4a u.ś.r. jednoznacznie wynika w jaki sposób należy uwzględniać jednorazowo uzyskany dochód przy obliczaniu miesięcznego dochodu członków rodziny w danym roku kalendarzowym. Mianowicie, po zsumowaniu wszystkich uzyskanych w okresie roku przez rodzinę dochodów (w tym jednorazowych spłat świadczeń) i podzieleniu jej przez liczbę osób w rodzinie, należy podzielić tę kwotę przez 12 miesięcy i wynik ten będzie stanowił miesięczny dochód na osobę w rodzinie. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie rozstrzygającym sprawę, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 §3 k.p.a. mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bez znaczenia dla sprawy pozostają jednocześnie rozważania poczynione w odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę nie może bowiem stanowić uzupełnienia uzasadnienia zaskarżonej decyzji administracyjnej (tj. sanować braków uzasadnienia tej decyzji). Rozpoznając sprawę ponownie organy winny w sposób wyczerpujący rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy, w szczególności wskazując szczegółowo sposób wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie skarżącego tj. zarówno wskazując na znajdujące się w aktach sprawy dowody, na podstawie których organ ustalił dochody rodziny skarżącego, wskazując konkretne podstawy prawne (konkretne przepisy), z których wywodzi taki, a nie inny sposób wyliczenia oraz wskazując matematyczny sposób wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.