II SA/Po 206/26

Dnia 2 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi L. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 597;- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 5 maja 2025 r., znak: [...], Wójt Gminy [...] (dalej jako: "Wójt" lub "organ pierwszej instancji") ustalił na rzecz J. K. (dalej jako: "inwestor") warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 15 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wraz z infrastrukturą techniczną, przewidzianej do realizacji na terenie działki nr ewid.[...] w miejscowości S., gm. [...]. Pismem z dnia 4 czerwca 2025 r. (złożonym w biurze podawczym organu pierwszej instancji w dniu 6 czerwca 2025 r.) od wyżej wymienionej decyzji odwołanie wniósł L. G.. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyżej wymienionego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej jako: "K.p.a."), co wynika wprost z treści tego przepisu. Podkreślono przy tym, że zawiadomienie stron o decyzji Wójta miało miejsce dwutorowo, zarówno poprzez doręczenie decyzji, jak i poprzez obwieszczenie, zgodnie z art. 49 K.p.a. W przypadku zastosowania tego rozwiązania zawiadomienie lub doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni od daty publicznego ogłoszenia. Odwołanie zaś wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się możliwość wniesienia odwołania przez osobę, która twierdzi, że jest stroną postępowania administracyjnego, a która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym i której organ nie doręczył i nie ogłosił decyzji, a po jej wydaniu dowiedziała się z innych źródeł, przy czym odwołanie takie może być wniesione w terminie liczonym od dnia doręczenia decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu. A zatem odnośnie obliczania terminu do wniesienia odwołania przez taką osobę, w przypadku wielości stron postępowania, powszechnie przyjmuje się, że osoba, której nie doręczono decyzji, może wnieść odwołanie dopóki nie upłynął termin do jego wniesienia dla ostatniej z osób, którym organ doręczył decyzję. Ze zwrotek znajdujących się w aktach sprawy wynika, że upływ terminu do wniesienia odwołania dla ostatniej z osób, której doręczono decyzję upływał dnia 4 czerwca 2025 r. Dalej Kolegium stwierdziło, że obowiązkiem organu odwoławczego jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu. Jeśli zachowano termin, to dalej organ bada czy odwołanie jest dopuszczalne z przyczyn o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. Badanie więc interesu prawnego odwołującego nie było więc w tym wypadku konieczne. Konkludując organ odwoławczy wskazał, że odwołanie złożone bezpośrednio w siedzibie organu, co Kolegium potwierdziło w toku postępowania odwoławczego, zwracając się do Wójta o dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie, w dniu -6 czerwca 2025 r. złożone zostało z uchybieniem 14-dniowego terminu. Pismo L. G. z dnia 04 czerwca 2025 r. nie zawierało zaś wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co musiało skutkować wydaniem postanowienia o wskazanej treści. Pismem z dnia 4 lutego 2026 r. L. G., reprezentowany przez radcę prawnego (dalej jako: "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisane postanowienie Kolegium zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1) naruszenie art. 129 § 1-2 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że termin do wniesienia odwołania dla ostatniej z osób upływał w dniu 4 czerwca 2025 r., podczas gdy jednej z osób uznanych za stronę (K. I.) nie doręczono skutecznie decyzji podlegającej zaskarżeniu i termin na wniesienie odwołania nie upłynął; 2) naruszenie art. 129 § 1-2 w związku z art. 43 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia korespondencji dorosłemu domownikowi w toku postępowania administracyjnego, skoro wskazany w aktach administracyjnych sprawy adres nie jest adresem zamieszkania strony (K. I.). Skarżący wniósł ponadto o zobowiązanie Wójta do przesłania dokumentów potwierdzających zamieszkanie K. I. pod adresem [...], osobisty odbiór przez nią wysyłanej korespondencji, zaświadczenie o zameldowaniu oraz deklarację dotyczącą wywozu odpadów, na okoliczność ustalenia, czy jej miejscem zamieszkania jest nieruchomość pod wymienionym adresem. W skardze zawarto także wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji z dnia 05 maja 2025 r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podkreślił, że organ pierwszej instancji konsekwentnie i bezzasadnie odmawiał mu przymiotu strony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona w wyżej wskazany sposób kontrola zaskarżonego postanowienia doprowadziła Sąd do przekonania, że skarga jest zasadna, jednak z przyczyn innych niż w niej wskazane. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, który stanowi, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że niedopuszczalność odwołania i uchybienie terminowi do wniesienia odwołania stanowią dwie różne sytuacje procesowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 898/97, publ. CBOSA). Wyróżnienie przez ustawodawcę w art. 134 przesłanki terminu wniesienia odwołania po przesłance dopuszczalności odwołania oznacza, że organ odwoławczy w pierwszej kolejności powinien rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności odwołania. Natomiast dopiero w sytuacji stwierdzenia dopuszczalności odwołania organ powinien dokonać oceny zachowania terminu do jego wniesienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 550/13, publ. CBOSA). Z akt sprawy wynika, że skarżący nie został uznany przez organ pierwszej instancji za stronę toczącego się postępowania, wskazując że kwestia ta będzie przedmiotem rozważań w postępowaniu odwoławczym. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że pojęcie strony postępowania w przedmiocie warunków zabudowy nie zostało odrębnie zdefiniowane w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, tak, jak ma to miejsce na potrzeby postępowania o wydania pozwolenia na budowę w Prawie budowlanym. Dlatego przy określeniu kręgu stron tego postępowania należy uwzględnić ogólną definicję wynikającą z art. 28 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest przy tym stanowisko, że stosując tę definicję do specyfiki postępowań w przedmiocie warunków zabudowy, należy uznać, że stronami tego postępowania obok inwestora są właściciele i użytkownicy nieruchomości, którzy mają interes prawny aby uczestniczyć w takim postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1016/, publ CBOSA). Za stronę postępowania mogą być więc uznani właściciele (użytkownicy wieczyści) działek sąsiadujących bezpośrednio z terenem inwestycji, a także i dalej położonych nieruchomości – a to z uwagi na położenie tych działek w obszarze oddziaływania inwestycji. O tym, czy danej osobie przysługuje status strony postępowania administracyjnego w sprawie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji przewidzianej na działce sąsiadującej, nie decyduje automatycznie sama bliskość danej działki od działki inwestora. W każdym przypadku należy przeprowadzić analizę, czy dana osoba ma interes prawny, aby uczestniczyć w takim postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1453/20). Sąd zauważa, że Kolegium nie poczyniło w tym przedmiocie rozważań i nie wykazało w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący posiada przymiot strony. Dopiero zaś tego rodzaju twierdzenie mogłoby skutkować wydaniem postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Sąd nie podziela przy tym stanowiska, jakoby w pierwszej kolejności organ odwoławczy był zobowiązany do badania terminu wniesienia odwołania. Kwestia dopuszczalności odwołania wymaga od organu ustaleń o charakterze podmiotowym i przedmiotowym (por. A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 134, uwaga 3). W realiach niniejszej sprawy organ odwoławczy nie dokonało ustaleń w tym zakresie, przechodząc od razu do kwestii badania zachowania terminu. Mając zatem na uwadze, że Kolegium w niniejszej sprawie nie poczyniło rozważań w zakresie posiadania przez skarżącego przymiotu strony, a wydało postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, uznać trzeba że naruszyło tym przepisy postępowania tj. art. 134 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż stwierdzenie uchybienia terminu uznać należy w takim wypadku za przedwczesne. To zaś skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku. Z wymienionych wyżej powodów za niezasadne Sąd uznał odnoszenie się do zarzutów przedstawionych w skardze. O kosztach Sąd orzekł w pkt II sentencji, w oparciu o art. 205 § P.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 597 zł, na którą składają się: 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi, 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w stawce podstawowej i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa. Orzeczenie zapadło na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a.