II SA/Ol 85/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, z dnia "[...]" r., którą organ I instancji odmówił zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że postępowanie zostało zainicjowane przez R. W. (dalej jako: "skarżący"), a spór skupia się wokół ustalenia, czy skarżący prowadzi odrębnie gospodarstwo domowe ze swoimi córkami, czy też skarżący tworzy wraz córkami i ich matką J. R. rodzinę w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, dalej jako: "u.p.s."). Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 6 pkt 10 u.p.s. osobą samotnie gospodarująca jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z kolei art. 6 pkt 14 u.p.s. określa, że rodzinę w rozumieniu ustawy stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia zatem wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych. Innymi słowy wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania. Kolegium podniosło, że w wyroku z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, Sąd Najwyższy wskazał, że "Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, a także dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej (wyrok NSA z 28 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1326/13). Mając powyższe na uwadze, Kolegium stwierdziło, że skarżący wraz z córkami oraz ich matką J. R. stanowią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Uwzględniono, że skarżący utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych: zasiłku stałego, okresowego oraz celowych w łącznej kwocie 397,34 zł – w lipcu 2020 r. Zauważono, że z tej kwoty trudno jest opłacać media, podatki i zapewniać żywność dla trzech osób, co oznacza, że faktycznie rodzinę w głównej mierze utrzymuje J. R. Podkreślono, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, co niewątpliwie w sprawie niniejszej ma miejsce. Wskazano, że w odwołaniu skarżący potwierdził, że J. R. obecnie finansuje potrzeby córek związane ze szkołą. Kolegium zaznaczyło, że sytuacja życiowa rodziny skarżącego jest dobrze znana organowi I instancji (rodzina objęta jest pomocą społeczną od 2010 r.). Nie budzi wątpliwości, że rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Poza oczywistym faktem wspólnego zamieszkiwania, organ pomocy społecznej potwierdził także wystąpienie najważniejszego z elementów świadczących o wspólnym gospodarowaniu, tj. istnienie więzi ekonomicznej pomiędzy członkami rodziny. Bez wątpienia świadczy o tym sytuacja finansowa skarżącego, który jest osobą niezdolną do pracy, posiadającą umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zaś niski wykazywany dochód świadczy o tym, że nie jest on w stanie pokryć miesięcznych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 31 grudnia 2020 r. (data nadania pocztowego) skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji instancyjnych. Zarzucił naruszenie art. 6 pkt 14 u.p.s. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. Zdaniem skarżącego organy błędnie zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące definicji rodziny, nie wyjaśniając wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczących składu rodziny skarżącego, ignorując te zeznania, które przeczyły założeniom przyjętym przez organy. Podniósł, że prowadzi obecnie gospodarstwo domowe z niepełnoletnią córką K. W. (16 lat). Stan ten trwa od połowy marca 2020 r., od czasu wystąpienia epidemii Covid-19. Do tego czasu córka zamieszkiwała w bursie w E., ucząc się w liceum w E. Od 2020 r. opieka nad córką spadła na skarżącego. Starsza córka E. W. od lipca 2018 r., po ukończeniu 18 lat, wyprowadziła się z domu i zamieszkiwała w E. ze swoim partnerem w mieszkaniu jego rodziców. Od tego czasu nie zamieszkuje w mieszkaniu strony. Zdarzało się, że w tym okresie sporadycznie przebywała w mieszkaniu strony, bez zamiaru stałego pobytu. Okoliczność ta miała miejsce w okresie listopad-grudzień 2019 r. oraz w marcu 2020 r. przed pandemią. Obecnie mieszka w E. Skarżący pozostaje w konkubinacie z J. R. od końca 2015 r. W tym czasie więzi między konkubentami ostatecznie wygasły i konkubenci przestali ze sobą być. Ze względu na to, że mieszkanie strony ma układ piętrowy (na parterze znajduje się korytarz ze schodami na piętro, następnie kuchnia, z której można przejść do łazienki oraz do pokoju, na piętrze znajduje się drugi pokój) była konkubina zajęła pokój znajdujący się na górze, natomiast strona zamieszkała w pokoju na dole. Kuchnia i łazienka była współużytkowana przez oboje byłych partnerów. W 2018 r. J. R. zaczęła pracować w Niemczech jako opiekunka, początkowo naprzemiennie pracowała dwa miesiące w Niemczech i dwa miesiące w Polsce. Obecnie jej pobyt w Niemczech uległ wydłużeniu, w pokoju na piętrze w mieszkaniu skarżącego przebywa sporadycznie, jak jest w Polsce. Pokój traktuje jak hotel. Strony nie łączą swoich dochodów. J. R. od 2020 r. co do zasady nie ponosi opłat za mieszkanie. W ocenie skarżącego J. R. chce potwierdzić swoje prawo do pobytu w mieszkaniu skarżącego, z tego tytułu - z własnej inicjatywy - opłaciła jednorazowo część podatku od nieruchomości. Zatem jedyny opłacony przez nią koszt dotyczy nieruchomości, a nie wspólnego gospodarstwa ze skarżącym. Strony gotują posiłki oddzielnie. J. R. żywi się oddzielnie. Skarżący utrzymuje się z pomocy rzeczowej w postaci żywności i innych świadczeń uzyskiwanych od osób trzecich. W związku z powyższym należy uznać, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z córką K. W. Okoliczności te zostały pominięte przez organy orzekające w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wniósł też o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Podniósł, że podane w skardze informacje nie pokrywają się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje : Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej: "p.p.s.a."), na wniosek organu w związku z brakiem sprzeciwu skarżącego. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Badając legalność wydanych w sprawie decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Organy orzekające prawidłowo wyjaśniły rozumienie pojęcia "rodziny" i zasadnie uznały, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że w dacie orzekania nie było podstaw do przyjęcia, że nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej skarżącego, która uzasadniałaby zmianę decyzji w przedmiocie zasiłku stałego. Z akt sprawy wynika bezspornie, że zarówno w dacie złożenia wniosku (27 sierpnia 2020 r.), jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji rodzina skarżącego, w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s., składała się z 4 osób: skarżącego, dwóch córek oraz konkubiny. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący nie był konsekwentny w swoich wyjaśnieniach i podawał rozbieżnie okoliczności wspólnego zamieszkiwania z córkami i J. R. Skarżący w toku postępowania domagał się uznania, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwiema córkami. W skardze zaś podnosił odmiennie, że gospodarstwo domowe prowadził od marca 2020 r. tylko z młodszą z córek, gdyż starsza wyprowadziła się w lipcu 2018 r. Okoliczności tej przeczą zeznania pozostałych świadków i przeprowadzony w dniu 19 sierpnia 2020 r. wywiad środowiskowy. Z protokołu z wywiadu wynika, że w tym czasie skarżący pozostawał w gospodarstwie domowym z konkubiną i dwiema córkami. Dane te skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem. Pracownik socjalny przedstawiając wnioski z wywiadu podał, że skarżący chciałby do celów pomocy społecznej być osobą samotnie gospodarującą, a do świadczeń rodzinnych być w rodzinie z panią R. i córkami. Skarżący narzekał, że konkubina nie daje mu pieniędzy. E. W. (starsza córka) przesłuchana została w charakterze świadka w dniu 31 sierpnia 2020 r. Potwierdziła wówczas, że członkowie rodziny wspólnie zamieszkują, korzystają z jednej lodówki i artykułów w niej się znajdujących. Podała, że wszyscy korzystają ze wspólnej łazienki i środków higieny, wszyscy korzystają z tych samych naczyń i sprzętów. Oświadczyła, że rachunki za utrzymanie domu opłaca mama – J. R. Nieopłacone rachunki są wieszane przez skarżącego na lodówce i czekają, aż J. R. je opłaci. J. R., przesłuchana w charakterze świadka w dniu 4 września zeznała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami i skarżącym. Wszyscy wspólnie korzystają z łazienki i kuchni, reguluje opłaty za energię, wodę, podatki, zaspokaja potrzeby córek, opłaca bursę, bilety, kieszonkowe, odzież i obuwie itp. Jest w stałym kontakcie ze szkołami, jak wyjeżdża do pracy w Niemczech jest to kontakt telefoniczny. Powyższe dowody są spójne i ocenione zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a., tj. łącznie, z uwzględnieniem logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy, nie pozwalają na przyjęcie wersji skarżącego o odrębnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, z wyłączeniem konkubiny. Wyjaśnienia skarżącego i świadków przekonują, że wyjazdy J. R. w celach zarobkowych są tymczasowe i służą rodzinie, mają na celu poprawę trudnej sytuacji rodziny. Nie budzi wątpliwości Sądu, że J. R. zaspokaja potrzeby rodziny, zapewnia byt córkom i skarżącemu. To ona opłaca rachunki, finansuje potrzeby córek, potwierdził to sam skarżący w odwołaniu. Podał wówczas, że J. R. pobiera świadczenia rodzinne na córki i zwroty z urzędu skarbowego. Z protokołu przesłuchania skarżącego wynika, że w czasie nieobecności konkubiny pożyczał pieniądze na utrzymanie z przekonaniem, że zadłużenie spłaci J. R. po powrocie. Starsza córka potwierdziła, że to J. R. płaci zobowiązania rodziny. W związku z powyższym uznać należy, że twierdzenia skarżącego o odrębnym gospodarowaniu z konkubiną nie mają potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zeznania świadków, a także wyjaśnienia samego skarżącego składane w toku postępowania administracyjnego, potwierdzają, że w dacie orzekania przez organy: skarżący, dwie córki i J. R. wspólnie zamieszkiwali i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślić należy, że wyjazd w celach zarobkowych, z zamiarem powrotu, nie oznacza porzucenia rodziny. Ze zgromadzonych dowodów jasno wynika, że wyjazdy J. R. są tymczasowe i z zarobionych pieniędzy zaspokaja potrzeby rodziny. Nawet jeżeli ma swój pokój, to po powrocie korzysta ze wspólnych pomieszczeń, urządzeń, środków czystości i produktów spożywczych. W wielu rodzinach występuje sytuacja, że jedno z rodziców wyjeżdża w celach zarobkowych i w tym czasie drugi z rodziców opiekuje się domem i dziećmi. Każdy członek rodziny powinien włączać się w życie rodziny i współpracować dla jej zgodnego funkcjonowania. Postawa skarżącego, który domaga się wykluczenia z rodziny matki swoich dzieci, która w świetle zgromadzonych dowodów ewidentnie stara się zapewnić byt rodzinie, jest niezrozumiała. Jeżeli uczucia skarżącego do konkubiny wygasły, to mimo to nadal pozostają w faktycznym związku, łączą ich dzieci, wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.