II SA/Ol 550/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy na usamodzielnienie i zagospodarowanie uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r., nr SKO.81.684.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję z dnia 23 lutego 2323 r. wydaną z upoważnienia Starosty N. przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w N. (dalej jako: "Dyrektor", "organ I instancji") o odmowie przyznania J.K. (dalej jako: "skarżąca") pomocy na usamodzielnienie i zagospodarowanie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji odmówił skarżącej przyznania pomocy na usamodzielnienie i zagospodarowanie podnosząc, że nie spełnia ona warunków przewidzianych w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.) – dalej jako: "u.w.r.s.p.z.", niezbędnych do uzyskania wnioskowanej pomocy. W decyzji wskazano, że skarżąca przebywała w pieczy zastępczej łącznie 8 lat, 3 miesiące i 28 dni; została skreślona z listy wychowanków placówki opiekuńczo-wychowawczej w dniu [...] 2023 r. wskutek osiągnięcia pełnoletności na mocy zawarcia związku małżeńskiego z ojcem jej dziecka; nie ukończyła 26 roku życia; opuściła pieczę zastępczą samowolnie, przed osiągnięciem pełnoletności; porzuciła naukę umożliwiającą przygotowanie zawodowe; nie posiada zatwierdzonego przez Dyrektora Indywidualnego Programu Usamodzielnienia; nie wskazała osoby, która podjęłaby się pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia oraz nie przedstawiła pisemnej zgody tej osoby. Kolegium uznało, że skarżąca przebywała w instytucjonalnej pieczy zastępczej przez okres uprawniający do ustalenia wnioskowanej pomocy, nie ukończyła ona 26 roku życia i złożyła wniosek do właściwego organu. Jednakże skarżąca nie posiada, wymaganego przepisami u.w.r.s.p.z., zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia określającego: zakres współdziałania osoby usamodzielnianej z opiekunem usamodzielnienia oraz sposób uzyskania przez osobę usamodzielnianą wykształcenia lub kwalifikacji zawodowych, pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych oraz w podjęciu przez osobę usamodzielnianą zatrudnienia. Kolegium wskazało również, że skarżąca przed osiągnięciem pełnoletności samowolnie opuściła pieczę zastępczą, a także porzuciła naukę umożliwiającą jej przygotowanie zawodowe. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wskazując, że w placówkach opiekuńczych przebywała łącznie 10 lat i 9 miesięcy. Przez rok była urlopowana do mamy z powodu ciąży. Mama musiała co miesiąc składać wnioski o urlopowanie jej, dlatego nie będąc pewna czy zgoda zostanie udzielona, nie zapisała się do szkoły. Bała się również reakcji rówieśników na wieść o ciąży. Poza tym w [...] 2022 r. urodziła córeczkę i zaangażowała się w jej wychowanie. W tej sytuacji nie byłaby w stanie pogodzić obowiązków rodzicielskich z nauką w szkole. [...] 2023 r. zawarła związek małżeński z ojcem jej dziecka. Nie wiedziała, że otrzyma zgodę sądu na zawarcie małżeństwa i tym samym osiągnie pełnoletność. Wyjaśniła, że nie przedłożyła planu usamodzielnienia, gdyż nie została poinformowana, że taki plan powinien zostać sporządzony. Jednak wyraziła chęć przygotowania planu. Podniosła, że placówka opiekuńcza, w której przebywała, poinformowała ją jedynie, aby nie składa wniosku o przyznanie świadczenia na usamodzielnienie się, gdyż to świadczenie się jej nie należy. Skarżąca wyjaśniła również, że mieszka w mieszkaniu, które nie jest w pełni umeblowane, a chciałby wraz z mężem stworzyć córce jak najlepsze warunki do wychowywania się. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 (§ 1) tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, a skarżąca nie sprzeciwiła się temu wnioskowi w przepisanym terminie. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy na usamodzielnienie się i zagospodarowanie uznając, że skarżąca nie posiada zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia, a ponadto przed osiągnięciem pełnoletności samowolnie opuściła pieczę zastępczą i porzuciła naukę umożliwiającą jej przygotowanie zawodowe. W myśl art. 140 ust. 1 u.w.r.s.p.z., osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu: 1) przyznaje się pomoc na: a) kontynuowanie nauki, b) usamodzielnienie, c) zagospodarowanie. Na podstawie art. 143 ust. 1 – 3 u.w.r.s.p.z. pomoc, o której mowa w art. 140 ust. 1, jest przyznawana lub udzielana na wniosek osoby usamodzielnianej. Wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki i pomocy na usamodzielnienie osoba usamodzielniana składa w powiecie właściwym do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie za pośrednictwem kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego ze względu na miejsce pobytu osoby usamodzielnianej. Wniosek o przyznanie pomocy na zagospodarowanie oraz o udzielenie pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych lub w uzyskaniu zatrudnienia składa się w powiecie właściwym ze względu na miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej. Z kolei art. 145 u.w.r.s.p.z. stanowi, że warunkiem przyznania pomocy na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie jest złożenie wniosku oraz posiadanie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia, określającego w szczególności: 1) zakres współdziałania osoby usamodzielnianej z opiekunem usamodzielnienia; 2) sposób uzyskania przez osobę usamodzielnianą wykształcenia lub kwalifikacji zawodowych, pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych oraz w podjęciu przez osobę usamodzielnianą zatrudnienia (ust. 1). Osoba usamodzielniana co najmniej rok przed osiągnięciem przez nią pełnoletności wskazuje osobę, która podejmuje się pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia oraz przedstawia pisemną zgodę tej osoby (ust. 2). Opiekunem usamodzielnienia może być osoba tworząca rodzinę zastępczą, prowadząca rodzinny dom dziecka, koordynator rodzinnej pieczy zastępczej, pracownik socjalny powiatowego centrum pomocy rodzinie, osoba będąca w placówce opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej wychowawcą lub psychologiem, pracownik organizacji pozarządowej w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub inna osoba wyznaczona przez tę organizację do pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia, lub inna osoba wskazana przez osobę usamodzielnianą i zaakceptowana przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (ust. 3). Indywidualny program usamodzielnienia jest opracowywany przez osobę usamodzielnianą wspólnie z opiekunem usamodzielnienia co najmniej na miesiąc przed osiągnięciem przez osobę usamodzielnianą pełnoletności, a następnie jest zatwierdzany przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (ust. 4). Kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie informuje powiat właściwy ze względu na planowane miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej o zamiarze osiedlenia się tej osoby w miejscowości wskazanej w indywidualnym programie usamodzielnienia oraz przesyła mu kopię tego programu i informacje o opiekunie usamodzielnienia (ust. 5). Z kolei art. 145 ust. 8 u.w.r.s.p.z. stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach pomoc na kontynuowanie nauki i na usamodzielnienie może być przyznana osobie usamodzielnianej, której indywidualny program usamodzielniania został zatwierdzony po terminie określonym w art. 145 ust. 4. Zatem jak zostało wyżej wskazane, indywidualny program usamodzielnienia jest opracowywany przez osobę usamodzielnianą wspólnie z opiekunem usamodzielnienia co najmniej na miesiąc przed osiągnięciem przez osobę usamodzielnianą pełnoletności, a następnie jest zatwierdzany przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przygotowała w wymaganym terminie indywidualnego programu usamodzielniania i nie złożyła go wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy, bowiem 18 lat ukończy ona dopiero [...] 2024 r. Skarżąca, pomimo nieukończenia 18 lat, stała się pełnoletnia wskutek zawarcia małżeństwa, po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. Jak wynika bowiem z art. 10 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Skarżąca nie wiedziała, czy uzyska zgodę sądu na zawarcie małżeństwa i kiedy to nastąpi, a zatem nie miałaby nawet możliwości złożenia w wymaganym terminie indywidualnego programu usamodzielniania. W tej sytuacji należy uznać, że przepis art. 145 ust. 4 u.w.r.s.p.z. nie mógł zostać w sprawie przez organy zastosowany, gdyż skarżąca nie ukończyła jeszcze kalendarzowo 18 lat, a tylko do takiej pełnoletności odnosi się ten przepis. Dlatego analizując całokształt okoliczności faktycznych sprawy co do braku spełnienia przesłanki z art. 145 ust. 1 i ust. 4 u.w.r.s.p.z. (złożenie co najmniej na miesiąc przed pełnoletniością oraz zatwierdzenie indywidualnego programu usamodzielnienia), zdaniem Sądu, w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek o jakim stanowi art. 145 ust. 8 u.w.r.s.p.z. i to właśnie ten przepis powinien zostać zastosowany przez organy rozstrzygające o przyznaniu skarżącej wnioskowanej pomocy. Sąd nie podzielił również stanowiska organów, że skarżąca opuściła pieczę zastępczą samowolnie, przed osiągnięciem pełnoletności. Należy bowiem zauważyć, że Sąd Rejonowy w N. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 18 lutego 2022 r., III Opm 19/15 wyraził zgodę na urlopowanie skarżącej u jej matki do dnia [...] 2022 r., a następnie do [...] 2023r. (pismo Dyrektora z 4 stycznia 2023r.). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.