II SA/Gl 518/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 10 stycznia 2023 r. nr SKO.4205.60.2022 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej oddala skargę.

Pismem z dnia 9 czerwca 2022 r. K. S. (dalej: "skarżący") złożył wniosek o odstąpienie od konieczności ponoszenia opłaty za pobyt syna K. S. (ur. [...] r.) w rodzinnej pieczy zastępczej, tj. w rodzinie spokrewnionej, za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r. Starosta [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 19 września 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 182 ust. 3, art. 193 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1a, art. 193 ust. 2 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 z późn. zm., dalej: "ustawa"), odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty na rzecz skarżącego za pobyt syna w rodzinnej pieczy zastępczej, w powyżej wskazanym okresie, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe. Pismem z dnia 24 października 2022 r. skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art. 8-9 i art. 10 § 1 w związku z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") i art. 194 ust. 3 ustawy oraz wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "SKO") decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO.4205.60.2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu wskazało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada stały dochód (6 184,46 zł), który został pomniejszony o alimenty na syna i córkę (N. S.), tj. łącznie o kwotę 500 zł. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że syn skarżącego pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, albowiem zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za jego pobyt w rodzinnej pieczy zastępczej obowiązywało w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. (decyzja SKO z dnia 4 maja 2022 r., nr [...]). Sam dochód skarżącego nawet po odliczeniu zobowiązań alimentacyjnych przekracza 350 % ustawowego kryterium odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. Dodatkowo, decyzja z dnia 4 maja 2022 r. została wydana w innym stanie faktycznym, albowiem w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. skarżący ponosił opłatę za pobyt syna i córki w rodzinnej pieczy zastępczej. Niniejsze postępowanie z kolei dotyczy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 3 sierpnia 2022 r. W tej sytuacji, przedstawione w odwołaniu zarzuty naruszenia prawa procesowego, zwłaszcza art. 10 k.p.a., jak również art. 194 ust. 3 ustawy nie mogą odnieść zamierzonego skutku, bowiem skarżący nie wykazał, że uchybienie to uniemożliwia lub uniemożliwiło mu jako stronie postępowania wykonanie konkretnych czynności. W ocenie SKO, organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na przedłożonych przez skarżącego i nie kwestionowanych dowodach, a sam jego stan, jak i posiadany umiarkowany stopień niepełnosprawności są w sprawie przedmiotowo nieistotne. Pismem z dnia 3 marca 2023 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję, w której zarzucił SKO naruszenie: - § 3 ust. 2 pkt 2 w związku z § 3 ust. 7 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...] r., nr [...], w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (dalej: "uchwała") przez przyjęcie, że przepis § 3 ust. 7 uchwały nie ma zastosowania w sprawie objętej niniejszym postępowaniem, gdyż "niniejsze postępowanie dotyczy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r., a odwołujący w poprzednim okresie nie ponosił opłaty", co miało istotny wpływ na wynik sprawy; - § 3 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 3 ust. 7 uchwały przez akceptację decyzji organu I instancji wydanej w całkowitym oderwaniu od faktu, że sprawa dotycząca opłat z tytułu pobytu syna w rodzinnej pieczy zastępczej spokrewnionej (w przedmiocie odstąpienia od niego od opłat - zakończona decyzją organu I instancji o odmowie odstąpienia od niego opłat) została rozpatrzona w całkowitym oderwaniu od analogicznej sprawy, dotyczącej opłat z tytułu pobytu córki w rodzinnej pieczy zastępczej spokrewnionej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 194 ust. 3 ustawy, w którym mowa jest o możliwości stosowania tzw. "ulg", tj. o możliwości odstąpienia od opłat, jak również umorzenia opłat, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia ich na raty, o których to "ulgach" mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, przez przyjęcie niewłaściwej sekwencji postępowań obranej przez organ I instancji nie mającej oparcia w obowiązującym prawie, co ma istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji doprowadziło do niemożliwości prawidłowego zastosowania § 3 ust. 2 pkt 2 w związku z § 3 ust. 7 wspomnianej uchwały; - art. 194 ust. 3 ustawy, w którym mowa jest o kompetencji starosty w zakresie stosowania "ulg" na podstawie tej ustawy, tj. odstąpienia od ustalenia opłaty, jak również umorzenia opłat, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia ich na raty, bez możliwości scedowania tej kompetencji w zakresie stosowania tych "ulg" na inne osoby w drodze upoważnienia, przez zaakceptowanie faktu wydania decyzji organu I instancji nie przez samego Starostę [...], lecz przez pracownice, na podstawie upoważnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zważywszy na przedstawione nieprawidłowości i zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Ocenie Sądu została poddana decyzja SKO z dnia z dnia 10 stycznia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 września 2022 r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty na rzecz skarżącego za pobyt jego syna w rodzinnej pieczy zastępczej, w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi m.in. art. 194 ustawy. Zgodnie z jego treścią, opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 1); jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutyczne oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty (ust. 1a); rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 2); starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 4). Nadto, na mocy art. 193 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1); opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (ust. 1a); za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). Z kolei, na mocy § 3 ust. 2 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...] r., nr [...], odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na wniosek osoby zobowiązanej, następuje jeżeli: osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty prowadząca wspólne gospodarstwo domowe lub osoba zobowiązana prowadząca samodzielne gospodarstwo domowe nie dysponują żadnym dochodem lub dysponują dochodem do wysokości nieprzekraczającej 300 % kwoty kryterium dochodowego; dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub dochód osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe zobowiązanej do ponoszenia opłaty przekracza 300 % kwoty kryterium dochodowego lecz nie wyżej niż 350 % kwoty kryterium dochodowego i zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek o których mowa poniżej: osoba zobowiązana przebywa w jednostkach penitencjarnych, osoba zobowiązana przebywa w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub przebywa w pieczy zastępczej, osoba zobowiązana jest osobą ciężarną, osoba zobowiązana samotnie wychowuje inne dziecko/dzieci pozostające pod jej opieką, osoba zobowiązana ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym bądź znacznym lub jest całkowicie niezdolna do pracy lub niezdolna do samodzielnej egzystencji, osoba zobowiązana jest ubezwłasnowolniona, osoba zobowiązana korzysta ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej stanowiących jej jedyne źródło utrzymania, osoba zobowiązana pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą długotrwale lub ciężko chorą, osoba zobowiązana poniosła straty wskutek klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, które miały miejsce w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy przed złożeniem wniosku, osoba zobowiązana posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, którego nie prowadzi z uwagi na stan zdrowia i inne udokumentowane przyczyny niezależne od tej osoby. Na podstawie § 3 ust. 7 uchwały ustalając dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, w składzie rodziny uwzględnia się dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, rodzinnej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej, jeżeli rodzicom została naliczona opłata za ich pobyt. Zgodnie z § 2 ust. 7 i 8 uchwały przez dochód na osobę w rodzinie lub dochód osoby samotnie gospodarującej rozumie się dochód w definicji przyjętej przez ustawę o pomocy społecznej. Na mocy art. 8 tej ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej nie może przekroczyć 776 zł. Zaakcentować w tym miejscu należy, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga stały miesięczny dochód w kwocie 5.684,46 zł, po odliczeniu zobowiązań alimentacyjnych na dzieci w łącznej kwocie 500 zł. Nadto, zarówno wiek skarżącego, jak i jego stan zdrowia, pozostają bez wpływu na wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie. Skarżący został zwolniony z konieczności ponoszenia opłaty za pobyt syna w rodzinnej pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. Nie oznacza to jednak, że automatycznie powinien zostać zwolniony z takiej opłaty w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r., albowiem muszą zaistnieć do tego powyżej wskazane przesłanki. Nie ulega wątpliwości, że obie wydane w sprawie decyzje uwzględniły obowiązujące przepisy prawa, jak również orzekające organy administracji publicznej w sposób prawidłowy oceniły sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, zważywszy, że posiadany przez niego dochód, znacznie przekracza wskazane w przepisach kryterium dochodowe. Nie naruszyły przy tym przepisów postępowania, uzasadniając swoje stanowisko w sposób wyczerpujący oraz akcentując prowadzenie gospodarstwa domowego samodzielnie przez skarżącego. Odnosząc się do kolejnego z zarzutów skargi przywołać należy treść art. 268a k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może upoważniać, na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień, zaświadczeń, a także do poświadczania za zgodność odpisów dokumentów przedstawionych przez stronę na potrzeby prowadzonych postępowań z oryginałem. Z takim właśnie upoważnieniem mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, co znalazło odzwierciedlenie w treści decyzji organu I instancji (Starosty [...]), bowiem upoważnienie do wydania tej decyzji otrzymał Zastępca Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w C.. W tym miejscu odnieść się należy do fragmentu uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/GI 1192/20 w sprawie skarżącego, w którym Sąd wyjaśnił, że rodzice dzieci są odpowiedzialni za ich wychowanie i powinni osobiście sprawować nad nimi opiekę, a tym samym ponosić koszty ich utrzymania. W sytuacji, gdy z jakichś przyczyn nie są w stanie lub nie potrafią zapewnić dziecku wychowania i opieki, państwo stosownie do postanowień art. 72 ust. 2 Konstytucji RP obowiązane jest zapewnić dziecku prawo do opieki i pomocy ze strony władz publicznych. Przejęcie przez władze publiczne opieki nad dzieckiem nie oznacza, że rodzice dziecka są automatycznie zwalniani z ciążących na nich obowiązków. Obowiązki te są dwojakiego rodzaju, a mianowicie o charakterze alimentacyjnym oraz związane z pokrywaniem kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Ustawa zasadnicza tych zagadnień już nie normuje i odsyła w tym zakresie do regulacji zawartych w ustawach zwykłych. W poruszanym zakresie obowiązuje ustawa, która normuje zasady umieszczania dzieci w pieczy zastępczej jak również zakres pomocy udzielanej rodzinom zastępczym i podmiotom instytucjonalnym zapewniającym opiekę dziecku. Ustawa ta wprowadza również obowiązek rodziców dziecka do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Nadmienić przyjdzie, że przed tut. Sądem zawisły liczne skargi skarżącego dotyczące szeroko pojętych spraw z zakresu odpłatność za pobyt jego dzieci w rodzinnej pieczy zastępczej, nie mniej jednak dotyczą różnych okresów i choć jak to skarżący wskazuje sprawy te są analogiczne, to każda z nich podlega odrębnej ocenie z uwagi na odrębny stan faktyczny. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi okazały się niezasadne. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Powołane wyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.