II SA/Ol 453/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżoną decyzją z 31 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako: "organ I instancji") z 1 grudnia 2022 r. w sprawie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że po rozpatrzeniu wniosku [...] sp. z o.o. (dalej jako: "spółka", "wnioskodawca") organ I instancji odmówił dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M.P., poniesionych w okresie od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r., dlatego że wnioskodawca to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie może być uznana za rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2020 r. poz. 2159). Zatem młodociany pracownik powinien zdać egzamin zawodowy, a nie egzamin czeladniczy. W odwołaniu od decyzji organu I instancji spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego, poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika nie przysługuje takiemu pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych (w szczególności spółka prawa handlowego), natomiast kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona (członek zarządu tej spółki lub inny pracownik spółki), a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż młodociany pracownik zdał egzamin przed niewłaściwą komisją egzaminacyjną i niespełnione zostały przesłanki do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Podnosząc powyższy zarzut spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że w spółce pracują osoby posiadające kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, które są rzemieślnikami w rozumieniu przepisów ustawy. Ponadto umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego z uczniem została zawarta przed dniem 1 września 2019 r., a więc w poprzednim stanie prawnym. Wskazaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając stanowisko w niej przedstawione. Dodatkowo wskazało, że warunki przyznawania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia pracowników młodocianych zostały uregulowane w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 – dalej jako: "u.p.o."). Podstawą odmowy przyznania dofinansowania był art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., który zawiera wymóg ukończenia nauki i zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika. W przypadku gdy podmiotem zatrudniającym ucznia jest rzemieślnik, młodociany pracownik musi zdać egzamin czeladniczy, w przypadku zaś gdy podmiot ten nie jest rzemieślnikiem – egzamin zawodowy. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. w brzmieniu uzależniającym rodzaj egzaminu, który ma zdać młodociany, od statusu pracodawcy prowadzącego naukę zawodu młodocianego, zaczął obowiązywać od 1 września 2019 r. Umowa spółki z młodocianym została zawarta co prawda 4 czerwca 2019 r., jednakże kształcenie rozpoczęto 1 września 2019 r. Z umowy tej wynika, że nauka zawodu będzie trwała 36 miesięcy, od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. W ocenie Kolegium spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest rzemieślnikiem. Zatem, aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, młodociany powinien zdać egzamin zawodowy organizowany przez okręgową komisję egzaminacyjną. Natomiast zdanie przez młodocianego egzaminu czeladniczego uniemożliwiło pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem dofinansowanie kosztów jego kształcenia. Skargę na powyższą decyzję wywiodła spółka, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o dofinansowanie i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że dla otrzymania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, nie miało znaczenia jaki egzamin – zawodowy czy czeladniczy, zdał młodociany. Ustawodawca dokonał zmiany u.p.o., jednak nie zawarł przepisów przejściowych, dlatego też należy stosować normę względniejszą. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy Prawo oświatowe. Od 1 września 2019 r. art. 122 ust. 1 u.p.o. stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy. 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. W sprawie poza sporem pozostaje, że z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wystąpiła spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Koszty te zostały poniesione w okresie kształcenia od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r., zaś młodociany po zakończeniu kształcenia zdał egzamin czeladniczy. Należy podkreślić, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że W.P., będący prezesem spółki, zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie (k. 35 akt administracyjnych) oraz ukończył kurs "Pedagogiczny – dla instruktorów praktycznej nauki zawodu" (k. 24 akt administracyjnych). Posiada on zatem kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Dodatkowo należy wskazać, że w dniu 30 stycznia 2015 r. spółka zawarła z nim umowę o pracę na czas nieokreślony (k. 23 akt administracyjnych). Nie ulega zatem wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest spółka, to W.P (rzemieślnik) posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Z mocy art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co w niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Pojęcie osoby prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy w ustawie o systemie oświaty nie zostało sprecyzowane. W rozpoznawanej sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości fakt, że rzemieślnik W.P, będący prezesem spółki, jest osobą prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy. Dodatkowo jest on osobą zatrudnioną u pracodawcy. Zatem jako osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy oraz zatrudniona u pracodawcy posiadał on kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach dotyczących przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał - w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, ale również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, pod warunkiem, że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie można przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, ale do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010), gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych przez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia, przyjąć należało, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Dodatkowo zauważyć należy, że umowa z młodocianym pracownikiem zawarta została 4 czerwca 2019 r., natomiast brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.o. uległo zmianie z dniem 1 września 2019 r., nie ma również przepisów przejściowych. W takiej sytuacji należy mieć na względzie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż przy zmianie przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, należy uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP stosować przepis względniejszy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1691/12 i z 16 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1996/11, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a) u.p.o., mającym wpływ na wynik sprawy i dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchyli zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.