II SA/Ol 451/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżoną decyzją z 19 kwietnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Zastępcę Wójta Gminy D. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") z 17 listopada 2022 r. o odmowie przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W uzasadnieniu wydanej decyzji podniesiono, że po rozpatrzeniu wniosku (...) sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako: "Spółka", "wnioskodawca"), organ pierwszej instancji odmówił dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika A. P., który realizował przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu mechanika pojazdów samochodowych w okresie od 1 września 2019 r. do 30 września 2020 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i nie może być uznany za rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2020 r. poz. 2159). Zatem młodociany pracownik powinien zdać egzamin zawodowy, a nie egzamin czeladniczy. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółka, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1082), dalej jako "P.o.", poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika nie przysługuje takiemu pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych (w szczególności spółka prawa handlowego), natomiast kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona (członek zarządu tej spółki lub inny pracownik spółki), a w konsekwencji błędne przyjęcie, że młodociany pracownik zdał egzamin przed niewłaściwą komisją egzaminacyjną i niespełnione zostały przesłanki do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. W oparciu o powyższy zarzut, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, wskazało, że warunki przyznawania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia pracowników młodocianych zostały uregulowane w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Podstawą odmowy przyznania dofinansowania był art. 122 ust. 1 pkt 2 P.o., który zawiera wymóg ukończenia nauki i zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika. W przypadku, gdy podmiotem zatrudniającym ucznia jest rzemieślnik, młodociany pracownik musi zdać egzamin czeladniczy, w przypadku zaś gdy podmiot ten nie jest rzemieślnikiem – egzamin zawodowy. Zaznaczono, że przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 P.o. w brzmieniu uzależniającym rodzaj egzaminu, który ma zdać młodociany, od statusu pracodawcy prowadzącego naukę zawodu młodocianego, zaczął obowiązywać od 1 września 2019 r. Umowa Spółki z młodocianym została zawarta co prawda 26 kwietnia 2019 r., jednakże kształcenie rozpoczęto 1 września 2019 r. Z umowy tej wynika, że nauka zawodu będzie trwała 36 miesięcy, od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. Przy czym, ze świadectwa pracy wynika, że czas trwania nauki zawodu skrócono do dnia 30 września 2020 r. W ocenie Kolegium, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest rzemieślnikiem. Zatem, aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, młodociany powinien zdać egzamin zawodowy organizowany przez okręgową komisję egzaminacyjną. Natomiast zdanie przez młodocianego egzaminu czeladniczego uniemożliwiło pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem dofinansowanie kosztów jego kształcenia. Spółka wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Spółka wskazała, że dla otrzymania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, nie miało znaczenia jaki egzamin – zawodowy czy czeladniczy, zdał młodociany. Ustawodawca dokonał zmiany Prawa oświatowego, jednak nie zawarł przepisów przejściowych, dlatego też należy stosować normę względniejszą. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę, w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 122 ust. 1 P.o., w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r., pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy, 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. W rozpoznawanej sprawie bezsporne pozostaje, że z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wystąpiła spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Koszty te zostały poniesione w okresie kształcenia od 1 września 2019 r. do 30 września 2020 r., zaś młodociany po zakończeniu kształcenia zdał egzamin czeladniczy. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 122 ust. 1 pkt 1 P.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że W. P., będący Prezesem Spółki, zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie (k. 37 akt administracyjnych) oraz ukończył kurs "Pedagogiczny – dla instruktorów praktycznej nauki zawodu" (k. 24 akt administracyjnych). Posiada on zatem kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Dodatkowo należy wskazać, że w dniu 30 stycznia 2015 r. Spółka zawarła z nim umowę o pracę na czas nieokreślony (k. 23 akt administracyjnych). Nie ulega zatem wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest Spółka, to W.P. (rzemieślnik) posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 122 ust. 1 pkt 1 P.o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co w niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Pojęcie osoby prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy, w ustawie o systemie oświaty nie zostało sprecyzowane. W badanej sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości fakt, że rzemieślnik W. P., będący Prezesem Spółki, jest osobą prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy. Dodatkowo jest on osobą zatrudnioną u pracodawcy. Zatem jako osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy oraz zatrudniona u pracodawcy posiadał on kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach dotyczących przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał "w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle". Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, ale również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro bowiem ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 P.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, ale do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010), gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c ww. rozporządzenia). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych przez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia, przyjąć należało, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Interpretacja przepisów Prawa oświatowego musi następować z uwzględnieniem wytycznych, które zawarte zostały w preambule tej ustawy, a która wskazuje, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Dodatkowo wskazać należy, że umowa z młodocianym pracownikiem zawarta została 26 kwietnia 2019 r., natomiast brzmienie art. 122 ust. 1 P.o. uległo zmianie z dniem 1 września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 2245), gdzie nie zawarto przepisów przejściowych w omawianym zakresie. W takiej sytuacji należy mieć na względzie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przy zmianie przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP, należy stosować normę względniejszą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1691/12 oraz z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1996/11, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a) P.o., mającym wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.