II SA/Ol 129/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant Referent Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1255) – dalej jako: "u.d.o.a.", Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: "Szef Urzędu") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 czerwca 2022 r. odmawiającą J.G. (dalej jako: "skarżący") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza opozycyjnej działalności skarżącego określonej przepisami u.d.o.a. Jako tytuły upoważniające do uzyskania wymienionych statusów skarżący wskazał działalność opozycyjną w Solidarności w roku 1980 i 1981 oraz w latach 1982-1989, która miała polegać na uczestniczeniu w każdej możliwej akcji protestacyjnej, w tym m.in. marszach głodowych czy mszach za Ojczyznę. Działalność opozycyjna skarżącego miała polegać również na kolportażu prasy podziemnej, redagowaniu pisma [...], a także udziału w konspiracyjnych spotkaniach z innymi działaczami. Skarżący wskazał, że konsekwencją jego zaangażowania w działalność niepodległościową były rewizje oraz zatrzymania przez pracowników służb ówczesnego systemu, brak możliwości awansu, a także choroba i śmierć żony w [...] r. Skarżący dołączył do wniosku zaświadczenie z Instytutu Pamięci Narodowej, z którego wynika, że jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. nr 155, poz. 1016 ze zm.), dokumenty z IPN potwierdzające, że skarżący był członkiem NSZZ "Solidarność" w latach 1980-1981 oraz oświadczenia świadków dotyczące jego działalności opozycyjnej, polegającej w szczególności na kolportażu prasy podziemnej. Szef Urzędu wskazał, że pomimo przeprowadzenia kwerendy przez IPN w zasobach archiwalnych, nie znaleziono jakichkolwiek informacji w aktach świadków dotyczących skarżącego lub które mogłyby wskazywać na współpracę ze skarżącym. Również [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego podkreślając, że w osobistym wysłuchaniu skarżącego brak jest istotnych informacji o prowadzonej działalności. Nie potwierdzono także udziału skarżącego w tworzeniu i kolportowaniu przez niego czasopisma opozycyjnego. Z kolei działacze opozycji z regionu [...] zanegowali działalność skarżącego w strukturach opozycyjnych w okresie PRL. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Szef Urzędu uznał, że skarżący nie wykazał, iż po 13 grudnia 1981 r. prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie organu, skarżący nie podlegał również represjom, o których mowa w art. 3 u.d.o.a. Tymczasem za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wskazanymi w tym przepisie i nastąpiło to z powodów politycznych. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 7, art. 77 w zw. z art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, w szczególności nieuznanie wiarygodności oświadczeń osób współpracujących ze skarżącym; - art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej; - art. 7 i art. 8 w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, które wzbudzałoby zaufanie do organu i nie naruszałoby zasady praworządności; - art. 6 i art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez przyjęcie, że uchwała negatywnie opiniująca wniosek skarżącego "jest uzasadniona podstawą faktyczną ujawnioną w całokształcie postępowania administracyjnego"; - art. 2 u.d.o.a poprzez odmowę przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w toku postępowania administracyjnego przedstawił dowody potwierdzające jego działalność opozycyjną. Podniósł, że był osobą inwigilowaną przez Służby Bezpieczeństwa w latach 1970-1972. Zdaniem skarżącego, podstawą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest jego działalność w latach 1980-1981. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie zdalnej w dniu 25 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ pominął uwarunkowania związane z czasem w jakim skarżący prowadził działalność. Skarżący był stale inwigilowany, a zatem był w polu zainteresowania organów spraw wewnętrznych. Z kolei umiejętność organizacji pracy podziemnej nie może stanowić zarzutu wobec skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 259 ze zm.– zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 (§ 1) tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 czerwca 2022 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Należy zauważyć, że w świetle rozwiązań przyjętych w przepisach u.d.o.a., stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 u.d.o.a. Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 u.d.o.a., zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 u.d.o.a., do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 u.d.o.a., stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2021 r. poz. 177 oraz z 2022 r. poz. 375, 1259 i 1283), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Niewątpliwie osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że statusy te mogą zostać potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. Przy czym status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie co najmniej 12 miesięcy prowadziła działalność w warunkach i celu określonych w art. 2 ust. 1 u.d.o.a. Za osobę represjonowaną może natomiast być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki: WSA w Lublinie z 7 dnia grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17; WSA w Kielcach z dnia 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ubieganie się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o taki status (art. 5 ust. 2 u.d.o.a.). Do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 u.d.o.a.). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący ubiegając się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał działalność opozycyjną w Solidarności w roku 1980 i 1981 oraz w latach 1982-1989. Działalność ta miała polegać na uczestniczeniu w każdej możliwej akcji protestacyjnej, w tym m.in. marszach głodowych czy mszach za Ojczyznę. Działalność opozycyjna skarżącego miała również polegać na kolportażu prasy podziemnej, redagowaniu pisma [...], a także udziału w konspiracyjnych spotkaniach z innymi działaczami. Skarżący wskazał, że konsekwencją jego zaangażowania w działalność niepodległościową były rewizje oraz zatrzymania przez pracowników służb ówczesnego systemu, brak możliwości awansu, a także choroba i śmierć żony w [...] r. Skarżący dołączył do wniosku zaświadczenie z Instytutu Pamięci Narodowej, z którego wynika, że jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dokumenty z IPN potwierdzające, że skarżący był członkiem NSZZ "Solidarność" w latach 1980-1981 oraz oświadczenia świadków dotyczące jego działalności opozycyjnej. W ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego Szef Urzędu zwrócił się do IPN o przeprowadzenie kwerendy w zasobach archiwalnych, jednak nie znaleziono jakichkolwiek informacji w aktach świadków dotyczących skarżącego lub które mogłyby wskazywać na współpracę ze skarżącym. Również [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego podkreślając, że w osobistym wysłuchaniu skarżącego brak jest istotnych informacji o prowadzonej działalności. Nie potwierdzono także udziału skarżącego w tworzeniu i kolportowaniu przez niego czasopisma opozycyjnego. Ponadto działacze opozycji z regionu [...] zanegowali działalność skarżącego w strukturach opozycyjnych w okresie PRL. W tak zgromadzonym stanie faktycznym i mając na uwadze obowiązujące unormowania Szef Urzędu odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W ocenie Sądu, przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadków oraz wskazywane okoliczności nie dają podstaw do uznania skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej. Brak jest bowiem dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów pozwalających stwierdzić, że po 13 grudnia 1981 r. prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 u.d.o.a., a więc w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. W swoim wniosku i kolejnych pismach nie wykazał, aby w tym okresie podejmował skonkretyzowane działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza również, że materiał dowodowy zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie daje podstaw do uznania, aby w sprawie tej wystąpiła którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 3 u.d.o.a. Analiza poszczególnych przesłanek w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego nie daje podstaw dla uznania ich występowania, zatem w oparciu o wskazany przepis skarżący nie może w sposób skuteczny ubiegać się o status osoby represjonowanej z powodów politycznych. W szczególności nie można przyjąć, że podstawą przyznania skarżącemu przedmiotowego statusu miałoby być doznanie przez niego represji politycznych z powodu udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Działania wskazywane przez skarżącego nie zostały bowiem zaliczone do wystąpień wolnościowych, o których mowa w art. 3 pkt 3 u.d.o.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 u.d.o.a., który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, aby przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały natomiast uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, a interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.