II SA/Lu 876/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. S. reprezentowanej przez opiekuna prawnego B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 2 października 2024 r. znak: SKO.41/2317/OS/2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją z 2 października 2024 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z 16 kwietnia 2024 r. o zmianie decyzji tego organu o ustaleniu opłaty za pobyt J. S. w Domu Pomocy Społecznej w R. P., zmienionej decyzją z 13 sierpnia 2021 r., poprzez ustalenie, że od 1 lutego 2024 r., opłata ta wynosi 70% dochodu, tj. 1.050,00 zł miesięcznie. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Decyzją z 16 kwietnia 2024 r. organ pierwszej instancji zmienił decyzję własną z 19 czerwca 2020 r., zmienioną decyzją z 13 sierpnia 2021 r., o ustaleniu opłaty za pobyt J. S. (strona, skarżąca) w Domu Pomocy Społecznej w R. P. i ustalił, że od 1 lutego 2024 r. opłata ta wynosi 70% dochodu, tj. 1.050,00 zł miesięcznie. Organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 5 kwietnia 2024 r. wynika, że od stycznia 2024 r. uległa zmianie sytuacja dochodowa strony i jej obecny miesięczny dochód wynosi łącznie 1.500,00 zł, tj. 1.000 zł zasiłek stały oraz 500 zł świadczenie uzupełniające. Różnica między dochodem z miesiąca stycznia 2024 r., a uprzednim - 1.145,00 zł - wynosi 355,00 zł i przekracza granicę 10% kryterium dochodowego, a więc kwotę 77,60 zł. W tych okolicznościach konieczna stała się zmiana wysokości opłaty za pobyt w DPS. Utrzymując w mocy powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Kolegium zauważyło, że organ pierwszej instancji pierwotnie ustalił odpłatność za pobyt strony w Domu Pomocy Społecznej w R. P., R. P. [...], [...] w wysokości 70% dochodu, tj. 801,50 zł miesięcznie. Zmieniając tę decyzję w części dotyczącej wysokości opłaty ustalono, że od marca 2021 r. strona uzyskuje dochód w wysokości 1.145,00 zł (zasiłek stały 645 zł + 500 zł świadczenie uzupełniające). Na podstawie przeprowadzonego 16 kwietnia 2024 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że od 1 stycznia 2024 r. uległa zmianie sytuacja dochodowa strony. Na kwotę dochodu w wysokości 1.500,00 zł składa się zasiłek stały – 1.000,00 zł oraz świadczenie uzupełniające - 500,00 zł. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że w stosunku do kwoty 1.145 zł, uwzględnionej przy ustalaniu odpłatności za pobyt w DPS decyzją z 13 sierpnia 2021 r., doszło do zwiększenia dochodu o kwotę 355,00 zł, co stosownie do art. 106 ust. 5 przy uwzględnieniu art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej oraz zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy uzasadnia zmianę odpłatności za pobyt w Domu Pomocy w R. P. do kwoty stanowiącej 70% uzyskiwanego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie. Organ drugiej instancji uznał za bezpodstawny zarzut błędnego ustalenia wysokości dochodu na skutek uwzględnienia świadczenia uzupełniającego. Stosownie do art. 8 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2023 r., poz. 156 i 535). Zawarte w art. 8 ust. 4a u.p.s. odesłanie nie dotyczy całego art. 61 ust. 2 u.p.s., a jedynie jego pkt 2, co nie pozostawia wątpliwości, że intencją ustawodawcy było niewliczanie świadczenia uzupełniającego do dochodu osób wymienionych tylko i wyłącznie w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (małżonek, zstępni, wstępni) - na potrzeby ustalenia odpłatności naliczanej od tych osób za pobyt ich krewnego w domu pomocy społecznej. Odesłanie zawarte w tym przepisie nie dotyczy pozostałych podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 u.p.s., a więc w szczególności samego mieszkańca domu pomocy społecznej (wyrok WSA w Olsztynie z 23 listopada 2023 r., II SA/Ol 749/23; wyrok WSA w Bydgoszczy z 31 stycznia 2023 r. II SA/Bd 902/22). W świetle przytoczonych regulacji organ pierwszej instancji zobowiązany był do wliczenia do dochodu strony świadczenia uzupełniającego. W skardze na decyzję organu odwoławczego strona wskazała, że odwołuje się w całości od tej decyzji, podnosząc, że na podstawie art. 8 pkt 4a ustawy o pomocy społecznej do dochodu nie wlicza się świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 października 2024 r., sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo, co w świetle art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.) uzasadniałoby jej uchylenie. W sprawie sporne stało się stanowisko reprezentowane przez skarżącą czy do otrzymywanego przez nią dochodu zasadnie organy zaliczyły otrzymywane świadczenie uzupełniające. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: u.p.s.) pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny - co do zasady - do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Do ponoszenia takiej opłaty zobowiązany jest w pierwszej kolejności bezpośredni beneficjent tej formy pomocy, a więc mieszkaniec domu pomocy społecznej, co wprost wynika z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, mieszkaniec domu obowiązany jest do wnoszenia opłaty za swój pobyt do wysokości 70% swojego dochodu. Ustalając dochód osoby zobowiązanej do uiszczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ stosuje zasady określone w art. 8 u.p.s. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sumę tę pomniejsza się o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wyłączenia określonych źródeł dochodu z dochodu ustalanego dla potrzeb przyznania świadczeń z pomocy społecznej zawiera art. 8 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. Wskazane w tych przepisach świadczenia nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Jak wynika z art. 8 ust. 4a u.p.s., w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 art. 8, na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2024 r., poz. 256 i 859). Utrwalony jest w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej przepisy wprowadzające wyjątki od zasady określonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. Podzielić więc należy pogląd, że wszystkie przychody - poza wyjątkami wymienionymi enumeratywnie w art. 8 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. - wlicza się do dochodu. Wyłączenia zawarte w art. 8 ust. 4 i 4a u.p.s. mają charakter zamknięty, co oznacza, że niewymienione w tych normach wprost źródła dochodu podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Trafne więc jest stanowisko organów obydwu instancji, że skoro zawarte w art. 8 ust. 4a u.p.s. odesłanie nie dotyczy całego art. 61 ust. 2 u.p.s., a jedynie jego pkt 2, to niewliczanie świadczenia uzupełniającego do dochodu dotyczy tylko osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy - małżonek, zstępni, wstępni. Natomiast odesłanie zawarte w tym przepisie nie dotyczy pozostałych podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 u.p.s., a więc w szczególności samego mieszkańca domu pomocy społecznej. Pogląd ten podzielany jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1301/21). W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skoro sytuacja dochodowa skarżącej uległa zmianie, albowiem od 1 stycznia 2024 r. uzyskuje ona przychody wyższe dochody w stosunku do okresu wcześniejszego (1145 zł), gdyż pobiera zasiłek stały w kwocie 1000 zł, jak i świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł - łącznie 1500 zł, to prawidłowo organy ustaliły, że zwiększenie dochodu o kwotę 355zł wymagało dokonania zmiany wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, która stanowi 70% uzyskiwanego dochodu. Stąd prawidłowe jest ustalenie, że odpłatność ta winna wynosić 1.050 zł, a więc 248,50 zł więcej w stosunku do opłaty ustalonej decyzją z 13 sierpnia 2021 r. - w kwocie 801,50 zł (k. 200 akt administracyjnych). W ocenie sądu organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a następnie właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.