II SA/Lu 831/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 23 sierpnia 2021 r., znak: SKO.1160/21 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych oddala skargę.

Decyzją z 23 sierpnia 2021 r., znak: SKO.1160/21, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) w związku z art. 234 ust. 1 i 3 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U z 2021 r. poz. 624 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Tomaszów Lubelski z 2 czerwca 2021 r., znak: R.6331.1.8.2021 umarzającą postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] położonej w miejscowości M. G.. Stan sprawy przedstawia się następująco. B. B. wniosła o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia przez E. i A. D. stosunków wodnych na działce nr [...] położonej w miejscowości M. G. poprzez ustawienie tunelu foliowego w odległości 1 m od granicy z działką wnioskodawczyni. Powołaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji umorzył postepowanie w sprawie, wskazując, że tunel foliowy został zdemontowany, w związku z czym postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Po rozpoznaniu odwołania B. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, aczkolwiek z innej przyczyny niż wskazana w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Przywołując treść art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 i 3 Prawa wodnego, Kolegium podniosło, że wydanie decyzji o nałożeniu lub odmowie nałożenia obowiązku wskazanego w art. 234 ust. 3 tej ustawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy dokonano zmiany stanu wody na gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla gruntów sąsiednich. Najważniejszą jednak kwestią jest ustalenie, kto takiej zmiany dokonał. Kolegium podkreśliło, że to na właścicielu gruntu ciążą obowiązki związane z utrzymaniem właściwego stanu wody na gruncie. Wprawdzie w art. 17 pkt 1 Prawa wodnego ustawodawca wskazał, że przepisy dotyczące właścicieli stosuje się też do innych osób, ale dotyczy to tylko posiadaczy samoistnych oraz użytkowników wieczystych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie stronami postępowania są wnioskodawczyni: B. B. oraz użytkownicy działki nr [...]: A. i E. D.. W aktach sprawy znajduje się kserokopia umowy sąsiedzkiej (bez daty zawarcia) dotycząca korzystania przez A. i E. D. z części posesji nr [...] oraz pozwolenia z dnia [...] r. na użytkowanie przez nich tej działki – obie umowy zawarte z M. Ś.. W aktach sprawy znajduje się również kserokopia oświadczenia z 15 września 2015 r. złożonego przez J. Ś., W. Ś. i Z. S., z którego wynika, że M. Ś. nie jest właścicielem działki nr [...]. Oznacza to, że A. i E. D. nie są ani właścicielami tej nieruchomości, ani też użytkownikami wieczystymi. Nie są nawet posiadaczami samoistnymi, gdyż działka ta ma nieuregulowany stan prawny. M. Ś., nie będący właścicielem tej nieruchomości, nie był uprawniony do oddania jej w używanie osobom trzecim. W świetle prawa A. i E. D. bezumownie korzystają z tej nieruchomości, dlatego nie można na nich nałożyć żadnych obowiązków, jeżeli nawet w jakiś sposób naruszyli stosunki wodne pomiędzy użytkowaną przez nich działką a działką wnioskodawczyni B. B.. Zatem przyczyną umorzenia postępowania winna być bezprzedmiotowość podmiotowa a nie przedmiotowa, co nie zmienia faktu, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Kolegium dodało, że w przypadku, gdy A. i E. D. rzeczywiście dopuścili się działań, które doprowadziły do naruszenia stosunków wodnych w stosunku do działki wnioskodawczyni, obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na gruncie ciąży na właścicielu gruntu, jeżeli nawet nastąpiło to na skutek przypadku lub działania osób trzecich. Skoro na dzień orzekania nie ma ustalonego właściciela nieruchomości, nie można na nikogo nałożyć obowiązku przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego i naprawienia szkody. Skargę na decyzję kolegium wniosła B. B., zarzucając naruszenie: 1) art. 7 i art. 77 k.p.a. przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodnego, a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rzeczywistego sprawdzenia, czy zdjęcie tunelu foliowego przywróciło właściwe stosunki wodne na działkach nr [...] i [...] i ograniczenie postępowania jedynie do potwierdzenia, że folia z tunelu rzeczywiście została zdjęta i że nie dokonano nowych nasadzeń; 2) art. 7, 80 i 84 § 1 k.p.a. przez brak dążenia do wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy, błędną ocenę wyjaśnień E. i A. D., co do istotnych okoliczności sprawy, a w końcu zastąpienie wiadomości specjalnych wymagających powołania biegłego arbitralną decyzją organu administracyjnego, a tym samym wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niekompletny i nierzetelny materiał dowodowy; 3) art. 28 k.p.a. poprzez niewezwanie do udziału w sprawie właścicieli działki nr [...], na której posadowiona jest sporna konstrukcja tunelu rolniczego o wymiarach 3m x 6m, a która to nieruchomość jest aktualnie użytkowane przez E. i A. D. i tym samym brak prawidłowego ustalenia stron postępowania. Mając na względzie powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Skarżąca podniosła, że nie zostały podjęte żadne czynności mające na celu wyjaśnienie okoliczności związanych z rozebraniem istniejącej na działce [...] piwnicy, nawiezieniem ziemi, uśnięciem istniejących wcześniej nasadzeń, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia stosunków wodnych i zalewania działki należącej do skarżącej B. B.. Skarżąca wskazała, że E. i A. D. dysponują działką oznaczoną numerem [...], ale nie są jej właścicielami. Skarżąca nie dysponuje możliwościami ani środkami, które pozwoliłyby jej ustalić krąg właścicieli. Scedowanie na nią takiego obowiązku jest nieuprawnionym obciążeniem i przerzuceniem obowiązków gminy na skarżącą. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie przed organami administracji zostało wszczęte na wniosek skarżącej o zaniechanie przez A. i E. D. działań naruszających stosunki wodne na działce nr [...] w miejscowości M. G.. Z akt sprawy bezspornie wynika, że A. i E. małżonkowie D. nie są właścicielami ani innymi prawnymi dysponentami działki nr [...]. Działka ta była własnością A. i A. małżonków Ś., którzy już nie żyją (A. Ś. zmarł w [...] r., zaś A. Ś. zmarła w [...] r.). Umowa sąsiedzka, na podstawie której A. i E. małżonkowie D. użytkują tę działkę, została zawarta z M. Ś., nie będącym jej właścicielem. Z dokumentacji zamieszczonej w aktach sprawy wynika, że M. Ś. oraz T. Ś. korzystają z tej działki na mocy ustnej umowy z pozostałymi spadkobiercami A. i A. małżonków Ś., natomiast postępowanie spadkowe dotychczas nie zostało przeprowadzone (zamieszczone w aktach administracyjnych pismo J. S. – jednego ze spadkobierców A. i A. małżonków Ś., datowane na 16 marca 2021 r.). W myśl art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa wodnego, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Stosownie zaś do treści art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Z dyspozycji art. 234 ust. 1 oraz ust. 3 jasno wynika, że adresatem obowiązków ustanowionych w tych normach może być wyłącznie właściciel gruntu, z tym, że art. 17. ust. 1 pkt 1 tej ustawy nakazuje stosować odpowiednio przepisy dotyczące właścicieli również do posiadaczy samoistnych oraz użytkowników wieczystych gruntów. A. i E. małżonkowie D. nie należą do żadnej z kategorii podmiotów, na które można nałożyć obowiązki z art. 234 ust. 1 Prawa wodnego. Nie są oni właścicielami ani użytkownikami wieczystymi działki nr [...]. Nie są również jej posiadaczami samoistnymi. W myśl art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Skarżący bezspornie nie władają działką nr [...] jak właściciele, ale użytkują ją na mocy umowy sąsiedzkiej, zawartej zresztą z osobą, która nie miała prawnego umocowania do zawarcia tej umowy. Należy w związku z tym podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie zachodzi podmiotowa przeszkoda w wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ nie badał okoliczności i zakresu naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], ponieważ nie ma podmiotu, na który te obowiązki mogłyby być nałożone. Stan prawny działki nr [...] pozostaje bowiem nieuregulowany. Z uwagi na to jedynym możliwym zakończeniem postępowania administracyjnego było jego umorzenie na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa budowlanego w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Niezasadne są zatem zarzuty skargi dotyczące niewyjaśnienia rodzaju i zakresu naruszeń stosunków wodnych na działce nr [...], w tym niepowołania biegłego na te okoliczności. Nawet gdyby organ dokonał ustaleń w tym zakresie, nie mógłby wydać merytorycznej decyzji z uwagi na brak podmiotu, do którego należałoby ją skierować. Jednocześnie podnieść należy, że w sytuacji, gdy stan własnościowy działki nr [...] zostanie uregulowany, a nadal będzie dochodziło do naruszenia stosunków wodnych na tej działce ze szkodą dla skarżącej, nie ma żadnych przeszkód, by ponownie wszcząć i przeprowadzić postępowanie w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 234 ust. 1 i 3 Prawa wodnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).