II SA/Lu 5/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 4 listopada 2022 r., znak: SKO.II.41/1211/PS/2022 w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia 4 listopada 2022 r., znak: SKO.II.41/1211/PS/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania K. B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty Chełmskiego przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Chełmie nr PC.II.4372.29.2022 dotyczącą odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka - Z. B. - w rodzinnej pieczy zastępczej. Uzasadniając decyzję organ I instancji przytoczył treść art. 193 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wyjaśnił, że w dniu 10 czerwca 2022 r. K. B. złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. Po przeprowadzonym postępowaniu oraz analizie sytuacji ekonomicznej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty organ stwierdził, że nie ma możliwości odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z uwagi na wysokość dochodu. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie złożył K. B., w którym oświadczył, że nie jest jego intencją odstąpienie od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Zdaniem odwołującego opłata powinna być podzielona pomiędzy rodziców dziecka. SKO w Chełmie decyzją z 4 listopada 2022 r. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ przedstawił obowiązujący stan prawny dotyczący odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że opłata za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej winna być podzielona pomiędzy oboje rodziców Kolegium wyjaśniło, iż zaskarżona decyzja dotyczy wyłącznie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo zbadał sytuację rodziców dziecka pod względem przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty, a analiza sprawy nie dała podstaw do odstąpienia od ustalenia tejże opłaty w stosunku do odwołującego. Skargę na decyzję organu II instancji wniósł K. B. podnosząc w szczególności, że jego zamiarem nie było odstąpienie od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, ale obarczenie kosztami obojga rodziców. Skarżący podkreślił, że nie uchyla się od zasądzenia opłaty, ale uważa, iż opłata powinna być ustalona zarówno dla niego jak i matki dziecka E. Ł.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz.259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Sąd uchylając decyzję nie wziął jednak pod uwagę zarzutów zawartych w skardze, gdyż są one bezpodstawne. Należy wyjaśnić, na co wskazywał również organ odwoławczy, że sprawa w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest odrębną sprawą administracyjną od postępowaniem w zakresie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Za ugruntowane należy uznać orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że "w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 ustawy z 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu". (np.: wyrok NSA z 24.02.2021 r., I OSK 2348/20, LEX nr 3147466). Dlatego też podnoszenie przez K. B., że opłatą za pobyt dziecka powinni być obciążeni oboje rodzice dziecka, a nie tylko on sam, nie ma znaczenia w sprawie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty. Samo ustalenie tejże opłaty nastąpi w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Należy zauważyć, że postępowanie dotyczące odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt Z. B. w pieczy zastępczej toczy się na wniosek K. B. złożony w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Chełmie w dniu 10 czerwca 2022 r. (k. 24 akt administracyjnych). Zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Jak wskazuje się w doktrynie postępowanie dotyczące odstąpienia od ustalenia tej opłaty uruchamiane jest co do zasady na wniosek osoby zainteresowanej (S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, Uwaga 13 do art. 194). Dlatego też kluczowym dla tego postępowania jest istnienie wniosku strony, w którym wyrazi ona jednoznacznie wolę prowadzenia przez organ administracji postępowania w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W realiach rozpatrywanej sprawie konieczne jest wskazanie, że zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji (k. 73 akt administracyjnych), jak i w skardze do WSA w Lublinie (k. 2 akt sądowych) K. B. podkreślił, iż nie jest jego intencją odstąpienie od opłaty. Skarżący wyraźnie oświadczył, że "nie zamierza odstępować od opłaty powyższej, lecz kwestionuje zasadność obarczenia kosztami jednej strony". Mając na uwadze oświadczenia strony konieczne, na etapie postępowania odwoławczego, było wystąpienie do K. B. z wezwaniem w trybie art. 64 § 2 k.p.a., czy podtrzymuje wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Skoro bowiem postępowanie toczy się na wniosek strony, to zakończenie go decyzją merytoryczną pomimo wycofania wniosku należy uznać za błędne. Organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego kwalifikowania treści żądania strony, która z uwagi na fakt złożenia wniosku jest jego dysponentem. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby zmieniono tryb postępowania z prowadzonego na wniosek na toczące się z urzędu. W przypadku wycofania wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty organ powinien umorzyć postępowania prowadzone na żądanie K. B. i przejść do ustalenia opłaty za pobyt jego córki w pieczy zastępczej. W związku z naruszeniem przez organ odwoławczy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Na marginesie należy wyjaśnić, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej dokonywane w odrębnym postępowaniu administracyjnym powinno uwzględnić wyniki prowadzonego postępowania w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty. Jeżeli organ administracji odstąpi od ustalenia opłaty w stosunku do jednego rodziców to koszty związane z owym odstąpieniem będą obciążały wspólnotę samorządową. Rozstrzygnięcie w zakresie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej skutkuje tym, że osoba zobowiązana jest zwolniona z jej ponoszenia, co oznacza, że koszty pobytu dziecka w pieczy zastępczej ponoszą podmioty publiczne. (S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, Uwaga 16 do art. 194). Dlatego też w postępowaniu o ustalenie przedmiotowej opłaty organy administracji powinny uwzględnić wyniki postępowań dotyczących odstąpienia od jej ustalenia prowadzonych w stosunku do obojga rodziców Z. B.. Prowadząc ponowne postępowanie organ odwoławczy powinien zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie żądania i ustalić, czy dalej podtrzymuje swój wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty z dnia 10 czerwca 2022 r., a następnie - w zależności od stanowiska strony - rozpoznać sprawę merytorycznie albo umorzyć postępowanie administracyjne. W świetle powyższego skarga okazała się zasadna, dlatego uchylono decyzję organów II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.