II SA/Lu 334/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 grudnia 2022 r., znak: SKO.41/6153/SD/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z dnia 14 grudnia 2022 r. znak: GK-OD-I.606.15.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz skarżącego J. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia 22 grudnia 2022 r., po rozpatrzeniu zażalenia J. M. (dalej jako: skarżący), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: organ lub Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z dnia 14 grudnia 2022 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie/zniszczenia drzewa gatunku klon jesionolistny o obwodzie pnia 79 cm, rosnącego na terenie działki nr [...], położonej przy ul. S. w L. Stan sprawy przedstawia się następująco: Prezydent Miasta Lublin postanowieniem z dnia 14 grudnia 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie/zniszczenie drzewa rosnącego na działce nr [...] położonej przy ul. S. w L. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że działka nr [...] stanowi własność osób fizycznych, a dla tego typu nieruchomości odpowiedzialność za ponadnormatywne usunięciu gałęzi drzewa jest wyłączona na podstawie art. 87a ust. 2 ustawy o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916 ze zm., dalej jako: u.o.p.). W decyzji powołano się na wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1451/19 (dostępny w CBOSA). Z uwagi na wyłączenie odpowiedzialności przewidziane w art. 87a ust. 6 u.o.p. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie. Po rozpatrzeniu zażalenia J. M. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2022 r. Kolegium utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego skarżący nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż nie ma posiada tytułu prawnego do nieruchomości, na której posadowione jest zniszczone drzewo. Dodatkowo organ odwoławczy przyjął, że odpowiedzialność za ponadnormatywne usunięcie gałęzi drzewa lub jego zniszczenia jest wyłączona, jeżeli znajduje się ono na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej, a cel prac redukcyjnych nie jest związany z prowadzona działalnością gospodarczą. W skardze do sądu administracyjnego z dnia 3 stycznia 2023 r. na postanowienie Kolegium J. M. podkreślił, że organy dokonały błędnych ustaleń. Skarżący podkreślił, że jest współwłaścicielem nieruchomości, na której znajduje się zniszczone drzewo. Dlatego też posiada interes prawny w postępowaniu w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 2 u.o.p. Skarżący wyjaśnił, że osoba, która zniszczyła drzewo nie miała na swoje działanie zgody właściciela nieruchomości, a niszczenie naturalnego środowiska człowieka nie może być tolerowane przez społeczeństwo. W zakończeniu zażądał uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięte jest także postanowienie wydane w pierwszej instancji, należało uchylić również i te postanowienie, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kluczowym elementem sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy art. 87a ust. 6 u.o.p. stanowi przeszkodę – wyłącza możliwość nałożenia kary pieniężnej – dla prowadzenia postępowania w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej uregulowanej w art. 88 u.o.p. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Konieczne jest rozważenie, czy powołana powyżej regulacja z art. 87a ust. 6 u.o.p. stanowi inną uzasadnioną przyczynę, z powodu której postępowanie nie może być wszczęte. Wbrew twierdzeniom Kolegium w sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący jest właścicielem nieruchomości – współwłaściciel w udziale 32900/6660 działki nr [...] przy ul. S. w L. – na której posadowione jest drzewo, klon jesionolistny, który w wyniku działania osób trzecich został zniszczony, ogłowiony w 80-90% (k. 3-4 akt adm.). Dlatego też J. M. ma interes prawy wywodzący się z art. 88 ust. 2 u.o.p. w postępowaniu odnoszącym się do nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa rosnącego na jego działce. Z niespornych ustaleń, opartych na dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że na terenie działki nr [...] przy ul. S. w L. doszło do zdarzenia w postaci zniszczenia drzewa gatunku klon jesionolistny. Zniszczenie polegało na ogłowieniu około 80-90% korony drzewa. Osoba, która dokonała zniszczenia działała samowolnie, bez zgody właścicieli nieruchomości, czy też jej zarządcy – ADM Ś. Sp. z o.o. (k. 4-5 akt adm.). Podstawowym zagadnieniem, na co wskazywano powyżej, które należało rozstrzygnąć w przedmiotowej sprawie jest kwestia ewentualnego wyłączenia odpowiedzialności za zniszczenia drzewa na podstawie art. 87a ust. 6 u.o.p. Stosownie do art. 87a ust. 1 u.o.p. prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. 2. Prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. 3. Zabieg, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, wykonuje się na podstawie dokumentacji, w tym dokumentacji fotograficznej, wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu. Dokumentację przechowuje się przez okres 5 lat od końca roku, w którym wykonano zabieg. 4. Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa. 5. Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa. 6. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do drzew, o których mowa w art. 83f ust. 1. Ponadto zgodnie z art. 88 ust. 1 u.o.p. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia; 2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości; 3) zniszczenie drzewa lub krzewu; 4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa; 5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16; 6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8. 2. Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. 3. Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna. 4. Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary. 6. Kara jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu, lub braku żywotności drzewa lub krzewu z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. 7. W przypadku stwierdzenia, że drzewo lub krzew obumarły przed upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, karę uiszcza się niezwłocznie, chyba że drzewo lub krzew nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. 8. Na wniosek, złożony w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary, o której mowa w ust. 1, stała się ostateczna, lub od dnia, w którym upłynął termin, na który odroczono uiszczenie kary, można rozłożyć karę na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat. 9. Decyzje w sprawach, o których mowa w ust. 6-8, wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. 10. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15. Zdaniem organów obu instancji art. 87a ust. 6, który wyłącza stosowanie art. 83f ust. 1 u.o.p. nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania prowadzącego do nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W sprawie ustalono, że zniszczone drzewo rośnie, na działce należącej wyłącznie do osób fizycznych, a dla dokonania usunięcia drzewa lub krzewu z tego typu nieruchomości nie jest konieczne uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 u.o.p. Przy czym art. 83f ust. 4 u.o.p. przewiduje, w niektórych przypadkach dokonanie zgłoszenia usunięcia drzewa lub krzewów. Rozpatrując niniejszą sprawę należy mieć na względzie, że do postępowań dotyczących wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa lub krzewu stosuje się art. 88 u.o.p. W niniejszej sprawie doszło, zgodnie z ustaleniami organu I instancji, do zniszczenia drzewa, które generalnie może powodować konieczność nałożenia na sprawcę kary pieniężnej stosownie do art. 88 ust. 2 u.o.p. W art. 88 ust. 10 u.o.p. wskazano, że przepisu ust. 1 nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15. Przywołane uregulowanie wyłącza stosowanie przepisów dotyczących kar pieniężnych m.in. za zniszczenie drzewa, w zakresie określonym w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15. Art. 88 ust. 10 u.o.p. odrębnie niż art. 87a ust. 6 tej ustawy nie wyłącza z ewentualnej odpowiedzialności administracyjnej w postaci kary pieniężnej za zniszczenie drzewa znajdującego się na nieruchomości należącej do osób fizycznych. Powołany art. 88 ust. 10 u.o.p. nie wyklucza odpowiedzialności za zniszczenie drzewa w odniesieniu do sytuacji, o której mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. Zdaniem tut. Sądu, wbrew twierdzeniom organów, przepisy dotyczące kary pieniężnej za zniszczenie drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie zostały wyłączone na podstawie art. 87a ust. 6 u.o.p. Ustawa w odniesieniu do administracyjnych kar pieniężnych w art. 88 ust. 10 wprowadza inny zakres wyłączenia odpowiedzialności niż w art. 87a ust. 6 u.o.p. Zakładając racjonalność ustawodawcy i odrębność regulacji w art. 88 u.o.p. konieczne jest uznanie, że art. 87a ust. 6 u.o.p. nie stanowi innej uzasadnionej przyczyny dla której postępowanie nie może być wszczęte – art. 61a § 1 k.p.a. Dlatego też konieczne było uchylenie postanowień organów obu instancji opartych na błędnej wykładni powołanych przepisów. Prowadząc postępowanie w przedmiocie ewentualnego nałożenia administracyjnej kary pieniężnej organy powinny ustalić wszystkie przesłanki odnoszące się do nałożenia tej kary określone w art. 88 u.o.p. Tut. Sąd nie przesądził, że konieczne jest nałożenia kary pieniężnej, uznał jednak, że działanie organów odmawiające wszczęcia i prowadzenia postępowania było w przedmiotowej sprawie przedwczesne. Organy powinny mieć również na uwadze, że dokonując czynności procesowych istotnych dla postępowania, jak oględziny zniszczonego drzewa, powinny poinformować o tym fakcie wszystkie strony postępowania, za które niewątpliwie należy uznać właścicieli nieruchomości. Dokonane bez udziału stron czynności dowodowe nie mogą być bowiem podstawą do dokonania istotnych, prawnie wiążących, ustaleń w postępowaniu administracyjnym – art. 79 k.p.a. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Zwrot kosztów objął uiszczony wpis od skargi (100 zł).