II SA/Lu 273/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anna Ostrowska Sędzia WSA Bartłomiej Pastucha Protokolant Specjalista Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2026 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 17 lutego 2026 r., znak: SKO.41/118/OS/2026 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Opola Lubelskiego z dnia 19 grudnia 2025 r., znak: CUS.4602.O.356.2025.MK.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium; SKO) decyzją z 17 lutego 2026 r., po rozpatrzeniu odwołania L. C. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Opola Lubelskiego z 19 grudnia 2025 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na opłacenie usługi stolarskiej i murarskiej. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 25 listopada 2025 r. L. C. zwrócił się do Centrum Usług Społecznych w O. L. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie usługi stolarskiej i murarskiej. Skarżący motywował swój wniosek trudną sytuacją zdrowotną oraz wysokimi kosztami leczenia. W toku postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził 11 grudnia 2025 r. rodzinny wywiad środowiskowy, w ramach którego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego stały miesięczny dochód wynosi łącznie 1364,28 zł. Na kwotę tę składają się emerytura w wysokości 983,58 zł oraz zasiłek stały w wysokości 380,70 zł, przyznany bezterminowo decyzją Burmistrza z 20 marca 2025 r. Ustalono ponadto, że skarżący ponosi stałe koszty utrzymania lokalu mieszkalnego, obejmujące opłaty za energię elektryczną oraz gaz, w łącznej wysokości 211 zł miesięcznie. W toku wywiadu odnotowano również, że skarżący cierpi na miażdżycę tętnic kończyn dolnych oraz boreliozę, a nadto legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z 19 grudnia 2025 r. Burmistrz Opola Lubelskiego odmówił skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji wskazał, że dochód skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował zasadność odmowy przyznania świadczenia. Wskazał na swoją niepełnosprawność, konieczność korzystania z pomocy osób trzecich oraz podniósł, że o przyznanie tego zasiłku ubiega się od 2020 r., kiedy spełniał ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy. Decyzją z 17 lutego 2026 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając w całości jego ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że trudności finansowe skarżącego, wynikające z bieżących kosztów utrzymania oraz ograniczonych dochodów, mieszczą się w granicach typowych problemów życiowych i nie mają charakteru nadzwyczajnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc między innymi, że jest schorowany i niepełnosprawny, mieszka sam i potrzebuje pomocy osób trzecich. Ponadto leczy się w poradniach chorób zakaźnych i chorób naczyń, co wiąże się z kosztami związanymi z koniecznością dojazdu z prywatnym opiekunem. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r., poz. 639, dalej: u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przysługują osobom spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, stanowiąc zwrot niedookreślony, będący klauzulą generalną. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że klauzula ta pozwala organowi administracji publicznej na przyznanie pomocy społecznej osobie, której dochód przekracza kryterium dochodowe, jednakże w danym przypadku zachodzą okoliczności szczególne, w których strona ubiegająca się o udzielenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego taki zasiłek powinna uzyskać. O szczególnym charakterze mogą decydować elementy podmiotowe, a więc odnoszące się do osoby potrzebującej wsparcia, jak i charakter potrzeby mającej być sfinansowanej ze środków pomocy społecznej, czy inne względy, które - na tle innych przypadków - będą uzasadniać przyznanie wsparcia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Ocena, czy w konkretnej sytuacji występuje szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s., należy do organów orzekających o przyznaniu pomocy (por. np. wyroki NSA: z 23 stycznia 2026 r. sygn akt I OSK 510/25, z 27 listopada 2025 r. sygn akt I OSK 2192/24, z 14 listopada 2025 r. I OSK 2199/240). Nie ulega wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia. Organ administracji publicznej obowiązany jest bowiem do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla sprawy oraz przedstawienia motywów, którymi kierował się przy korzystaniu z przyznanej mu przez ustawodawcę swobody decyzyjnej (por. np. wyroki NSA: z 23 stycznia 2026 r. I OSK 93/25, z 4 grudnia 2025 r., sygn akt I OSK 2250/24).Obowiązek ten wynika z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691; dalej jako: k.p.a.)., a jego przestrzeganie stanowi gwarancję prawidłowej realizacji instytucji uznania administracyjnego, przysługującego organom administracji publicznej. W rozstrzyganej sprawie organy obydwu instancji powyższych obowiązków w niezbędnym zakresie nie zrealizowały. Z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wynika wprawdzie, że organ ustalił wysokość dochodów skarżącego, jego stan zdrowia oraz część ponoszonych wydatków, jednakże poczynione ustalenia nie dawały podstaw do wszechstronnej oceny rzeczywistego celu, któremu miało służyć świadczenie objęte wnioskiem strony. W niniejszej sprawie istotne jest bowiem, że organy administracji, odmawiając przyznania świadczenia wnioskodawcy, nie rozważyły wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia, czy w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. W tym właśnie kontekście wskazać należy na wyjaśnienia skarżącego, który oświadczył, że usługa stolarska, której dotyczył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, została wykonana około dwóch lat temu. Wymiana drzwi została dokonana przez znajomego stolarza, który – mając na względzie jego trudną sytuację materialną – zgodził się odroczyć termin zapłaty do czasu uzyskania przez skarżącego pomocy społecznej. Koszt wykonanej usługi wynosił około 200 zł i, jak wynika z wyjaśnień skarżącego, do chwili obecnej nie został uregulowany (k. 21 akt sprawy). Jak wynika z rozstrzygnięć organów obydwu instancji, okoliczności te nie były przedmiotem oceny organów, jakkolwiek już z treści żądania strony (k. 1 akt administracyjnych) można wyprowadzić wniosek, że usługi te zostały wykonane, lecz nie były dotychczas opłacone. Tymczasem organy poprzestały na formalnym ustaleniu, że skarżący ubiega się o środki na usługi stolarskie i murarskie, nie tylko nie podejmując próby wyjaśnienia, czy chodzi o planowane prace remontowe, czy też o pokrycie kosztów prac już wykonanych, ale - co najistotniejsze - nie oceniły, czy wykonanie tych prac było niezbędną potrzebą, pozostającą w bezpośrednim związku z zapewnieniem skarżącemu - choćby w stopniu minimalnym - godnych warunków życiowych. Nie jest również jasne, czy wykonanie tych prac murarskich i stolarskich doprowadziło do zaspokojenia wskazanej potrzeby skarżącego, w tym, czy nie doszło do zapłaty za wykonane usługi, jak twierdzi skarżący, co oznaczałoby, że zobowiązanie z tego tytułu nie zostało spełniono przez skarżącego, co z kolei ma bezpośredni wpływ na jego obecną i przyszłą sytuację materialną. Okoliczności te są istotne dla prawidłowej oceny, czy w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s., i z tej przyczyny wymagały ustalenia i wszechstronnego rozważenia przez organ. Równie istotne znaczenie miały pozostałe okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego. Jak wynikało już z materiału zgromadzonego w toku postępowania, jest on osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną i przewlekle chorą. Skarżący wyjaśnił ponadto, że jego stan zdrowia systematycznie się pogarsza, a wykonywanie podstawowych czynności życia codziennego, takich jak spożywanie posiłków czy golenie się, sprawia mu coraz większe trudności. Wskazał również, że pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów i wymaga regularnych dojazdów do poradni specjalistycznych w L. i P.. Ze względu na stan zdrowia podróżuje z udziałem prywatnego opiekuna, co wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Wyjaśnił także, że lokal mieszkalny, który zajmuje, jest zawilgocony i zagrzybiony, a warunki mieszkaniowe określił jako bardzo trudne (k. 21 akt sprawy). Okoliczności te nie były znane organom, albowiem organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pomimo tego, że nie mogło budzić wątpliwości organów, że skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, co ma charakter trwały i nie rokuje radykalnej poprawy z uwagi na stan zdrowia i jego wiek. Przypomnieć należy, że celem pomocy społecznej, stosownie do art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s., jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Trzeba podkreślić, że wszechstronne i łączne rozpatrzenie okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego, konieczności stałego leczenia, ponoszenia zwiększonych kosztów związanych z dojazdami do placówek medycznych, trudnych warunków mieszkaniowych oraz istnienia nieuregulowanego zobowiązania wobec wykonawcy robót stolarskich, niewątpliwie będzie miało istotne znaczenie dla oceny, czy sytuacja skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s., a oceny tej dokonają organy administracji publicznej rozpatrują ponownie sprawę. Warunkiem poprawności takiej oceny jest prawidłowe ustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, czego orany w kontrolowanym postępowaniu nie dokonały, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane będą uwzględnić wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku (art. 153 p.p.s.a.), zgodnie z powyższymi uwagami. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić decyzje organów obydwu instancji.