II SA/Lu 230/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.-P. Spółki Akcyjnej w restrukturyzacji z siedzibą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie ścieków do ziemi - w zakresie sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 230/18, postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżąca Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 marca 2018 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie w dniu 26 marca 2018 r. W dniu 3 kwietnia 2018 r. wniosła ona sprzeciw od tego orzeczenia, zarzucając, że jest ono dla niej bardzo krzywdzące, gdyż – wbrew twierdzeniom referendarza –Spółka znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada wystarczających środków do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Istotne jest przy tym, iż w świetle powołanego przepisu rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Z oświadczenia złożonego na druku PPPr oraz dołączonych do niego dokumentów wynika, że kapitał zakładowy skarżącej Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, zaś na rachunkach bankowych Spółka zgromadziła łącznie kwotę [...] zł oraz [...] EUR. Równocześnie skarżąca jest zadłużona na rachunkach bankowych na kwotę [...] zł i [...] USD. Średni miesięczny wpływ Spółki z tytułu sprzedaży wyrobów wynosi [...] zł, zaś średnie miesięczne wydatki z tytułu prowadzonej działalności wynoszą [...] zł. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał w zaskarżonym postanowieniu, że skarżącej nie można zaliczyć do podmiotów, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Podkreślenia wymaga, że Spółka posiada zgromadzone na rachunkach bankowych środki finansowe, która – jak sama wskazała w sprzeciwie - w dniu wniesienia skargi wynosiły [...] zł oraz [...] EUR. Wprawdzie bilans za 2017 r. wykazał stratę w wysokości [...] zł, co wynika ze sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. (k. 46), to jednak skarżąca osiągała w tym okresie wysokie wpływy ze sprzedaży – [...] zł. Dodać należy, że w 2016 r. strata Spółki była wyższa, wynosiła bowiem wówczas [...] zł. Powyższe świadczy o tym, że pomimo straty Spółka jest w stanie prowadzić i prowadzi działalność, co oznacza, że powinna również zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Skarżąca Spółka jest bowiem przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej i jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skoro skarżąca pomimo wykazanej straty nadal prowadzi działalność, z której uzyskuje wpływy, posiada zgromadzone środki na rachunkach bankowych, to miała również obowiązek zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w sprawach z jej udziałem. Wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia przy tym okoliczność, że skarżąca zamierza przeznaczyć zgromadzone na rachunkach środki na zakup jednostek CO2, a także na inne koszty związane z działalnością gospodarczą. Zasadnie bowiem wskazał referendarz sądowy, że zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych w takiej sytuacji oznaczałoby nieuzasadnione przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom cywilnoprawnym przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a więc nieuprawnione uprzywilejowanie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Trafnie również uznał referendarz sądowy, że sam fakt, iż skarżąca jest Spółką w restrukturyzacji, nie zwalnia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Status podmiotu w restrukturyzacji nie stanowi automatycznie podstawy przyznania prawa pomocy, gdyż stanowiłoby to niedopuszczalną formę pomocy publicznej udzielonej skarżącej, zastępując bądź uzupełniając w tym zakresie instytucję pomocy publicznej unormowaną w dziale V ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1508 ze zm.). Na przyznanie prawa pomocy podmiotowi w restrukturyzacji mają wpływ okoliczności danej sprawy, w szczególności aktualna sytuacja finansowa tego podmiotu, a ta – jak wyżej wskazano – nie uzasadnia uwzględnienia wniosku skarżącej Spółki o przyznanie jej prawa pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.