II SA/Lu 214/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych p o s t a n a w i a I. przyznać Z. W. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, o wyznaczenie którego wystąpić do Okręgowej Rady Adwokackiej w L.; II. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżący na druku PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia z ZUS w kwocie [...]złotych netto. Skarżący oświadczył, że żyje w skrajnym ubóstwie, posiada dożywotnie długi, na poczet podmiotu KRUK przeznacza kwotę [...]złotych, na energię elektryczną, leki, wodę i odprowadzanie nieczystości, telefon i opiekę osób drugich miesięcznie przeznacza kwotę [...]złotych. Podkreślił, że nie stać go na zakup opału na okres jesienno – zimowy. Skarżącego wezwano do nadesłania aktualnej decyzji określającej wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinka świadczenia za ostatni miesiąc ewentualnie kserokopii tych dokumentów, oświadczenia wskazującego tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jego powierzchnię oraz powierzchnię działki, na której jest posadowiony, oświadczenia wskazującego na wielkość pomocy finansowej otrzymanej z pomocy społecznej oraz innej pomocy za okres ostatnich trzech miesięcy oraz tytułów egzekucyjnych ciążących na skarżącej bądź ich kserokopii. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 20 września 2018 r. oświadczył, że z urzędu należy mu się prawo pomocy w zakresie całkowitym. Skierowane zaś do niego w niniejszej sprawie wezwanie stanowi nadużycie prawa powodujące jego molestowanie. Wezwanie do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń jest zbędne i bezpodstawne. Niektórzy Sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie dbają o budżet Gminy [...] od lat nowelizując ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie znając treści zbędnego druku PPF. Są odzwierciedleniem poziomu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pod kierownictwem Prezesa lekceważącego kierowane do niej pisma, bo skarżący jest w niższej kaście. W piśmie z dnia 14 września 2018 r. skarżący stwierdził, że wzywanie go do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń podejmowane jest, aby uniemożliwić przyznanie mu pomocy prawnej. W jego przypadku obowiązek składania wypełnionego druku PPF jest zbędny. Miesięcznie na poczet firmy KRUK skarżący przeznacza kwotę [...]złotych, co powinna wiedzieć każda osoba w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Lublinie, do spłacenia skarżącemu pozostała kwota [...]złotych. Wsparcie z ośrodka pomocy społecznej wynosi [...] złotych na dzień, co wystarcza na zakup kości pokrzywkowych dla skarżącego jego psa i trzech kotów. Skarżący podkreślił, że ma 72 lata i jest osobą schorowaną (cierpi na chorobę psychiczną, nadciśnienie i inne schorzenia). Skarżący nie ma prawa do zabudowanej posesji. Do pisma dołączono informację o zajęciu wierzytelności z dnia 28 lutego 2018 r. oraz potwierdzenie wypłaty/odbioru emerytury za miesiąc sierpień 2018 r., z którego wynika, że skarżącemu wypłacana jest emerytura w kwocie [...]złotych. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Z uwagi na to, że w piśmie z dnia 20 września 2018 r. skarżący stwierdził, że należy mu się prawo pomocy w zakresie całkowitym wniosek złożony przez niego w sprawie niniejszej referendarz sądowy potraktował jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wniosku skarżącego wyjaśnić należy, że mimo zgromadzonych w sprawie informacji nie można przyjąć, iż wnosząc w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy skarżący nadużył prawa do prawa pomocy. Choć do takiego wniosku prowadzi analiza ilości inicjowanych przez skarżącego postępowań sądowoadministracyjnych w tym skarg i wniosków inicjujących postępowanie sądowoadministracyjne uwzględnionych przez sąd, ilości wniesionych wniosków o przyznanie prawa pomocy, w tym pozostawionych bez rozpoznania oraz wysokości kwoty wypłaconej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie tytułem kosztów zastępstwa prawnego udzielonego skarżącemu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, czy treść pism skarżącego. Jak jednak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktrynie ocena działań strony pod kątem nadużycia prawa każdorazowo wymaga wnikliwej analizy, tak aby mieć pewność, że prawo do sądu nie doznaje uszczerbku (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2013 r., II FZ 512/13; postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., I OZ 1171/14; postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2015 r., I OZ 61/15; postanowienie z dnia 12 czerwca 2015 r., I OZ 439/15 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pierwszoplanową rolę odgrywa w tym zakresie element funkcjonalny (zob. Z. Kmieciak, Nadużycie prawa do środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, "Państwo i Prawo" 2011, nr 10, s. 24). Zatem niezasługującym na ochronę w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji) nadużyciem prawa jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji (zob. postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., I OSK 1992/14). Taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie niniejszej. Na obecnym etapie niniejszego postępowania, aby móc skutecznie dochodzić swoich racji przez sądem skarżący musi być reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, co wynika z art. 175 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a."). Zatem wnosząc na obecnym etapie niniejszego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący wykorzystuje instytucję prawa pomocy zgodnie z jej ustawową funkcją. Stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Artykuł 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarga na działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie dotyczącej decyzji wydanej w przedmiocie usług opiekuńczych jest sprawą z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zatem Z. W. wnosząc skargę w tego rodzaju sprawie jest zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W takiej sytuacji zbędne jest rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego postępowanie o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w tym zakresie podlega umorzeniu na podstanie art. 249a p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie drugim postanowienia. Umorzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu jak wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy (czy to, w którym żąda się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czy w całkowitym) powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Oświadczenie skarżącego zawarte na druku PPF wniesionym w niniejszej sprawie nie zawiera dokładnych danych obrazujących sytuację materialną skarżącego. Brak jest informacji o wielkości i rodzaju otrzymywanego przez skarżącego wsparcia z ośrodka pomocy społecznej. Referendarzowi sądowemu zaś z urzędu wiadomo jest, że skarżący w szerokim zakresie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Brak jest też informacji o wysokości ciążących na skarżącym zobowiązań. Mimo to skarżący wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych wyjaśniających związane z powyższymi brakami wątpliwości nie wykonuje wezwania. Jednak referendarzowi sadowemu z urzędu wiadomo jest, że w skarżącego z dnia 14 września 2018 r. oraz dołączonych do niego dokumentach skarżący wyjaśnia powyższe wątpliwości. Dlatego referendarz sądowy, mimo tego, że skarżący nie wykonał wezwania, przyjął za podstawę oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy informacje wynikające z druku PPF ale i z pisma skarżącego z dnia 14 września 2018 r. (data wpływu 19 września 2018 r.) oraz dołączonych do niego dokumentów. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący wykazał, iż nie ma możliwości poniesienia minimalnych kosztów ustanowienia adwokata z wyboru bez spowodowania uszczerbku w swoich kosztach utrzymania koniecznego. Po poniesieniu bowiem przez skarżącego minimalnego wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru, które ze względu na przedmiot zaskarżenia niniejszej sprawy wyniesie 480,00 złotych (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), na poczet kosztów utrzymania koniecznego pozostanie kwota [...]złotych netto. Kwota ta nie gwarantuje pokrycie miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego jednej osoby zaś wsparcie otrzymywane z pomocy społecznej pokrywa część wydatków związanych z potrzebami skarżącego, co zgodne jest z ustawowym celem udzielania pomocy społecznej wynikającym z unormowania art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 1508). W takiej sytuacji zobowiązanie skarżącego do poniesienia kosztów ustanowienia adwokata z wyboru powodować będzie uszczerbek w jego kosztach utrzymania koniecznego. Z tych powodów, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym postanowienia.