II SA/Go 444/18

Dnia 11 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić radcę prawnego.

Wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 444/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych. Dnia 11 września 2018r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z partnerem, który uzyskuje dochód równy najniższej pensji krajowej. Wspólnie wychowują dwoje małoletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne w stopniu znacznym i wymaga opieki w każdej sferze życia. Ponoszone w związku z tym koszty są bardzo duże (zakup sprzętu, turnusy rehabilitacyjne, środki higieny, leki, wyjazdy do specjalistycznych poradni lekarskich) na bieżące potrzeby rodzinie pozostaje ok. 2000 zł miesięcznie, przez co skarżąca nie jest w stanie z tych środków opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Posiadają lokal mieszkalny o powierzchni ok. 60 m², garaż, samochód osobowy [...], poza tym nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności czy innego majątku większej wartości. Według oświadczenia skarżącej miesięczny dochód jej rodziny stanowią: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, świadczenie wychowawcze, zasiłek rodzinny, zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 2.959 zł oraz wynagrodzenie za pracę partnera skarżącej w kwocie 1535 zł netto. Miesięczne wydatki to: rata kredytu hipotecznego (527,54 zł), media (300 zł) czynsz za mieszkanie (735 zł), leki i rehabilitacja (500 zł), przedszkole (430 zł). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumenty potwierdzające sytuację życiową i materialną skarżąca nadesłała m.in. deklaracje podatkowe za 2017 rok (własną oraz swojego partnera), zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej o wysokości świadczeń pobieranych w okresie od [...] lipca do [...] września 2018 r., zaświadczenie o wysokości zarobków partnera wystawione przez jego pracodawcę, faktury za zakup leków i środków higieny, potwierdzenia płatności za turnusy rehabilitacyjne, przedszkole, kredyt, opłaty mieszkaniowe i media, a także wyciągi z własnego rachunku bankowego za okres od [...] lipca do [...] września 2018 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych, której materialnoprawną podstawę stanowią m.in. przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecny t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.). Niniejsza sprawa należy więc do spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy z mocy ustawy nie spoczywa na niej obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Natomiast zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść m.in. kosztów sądowych czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ma ono służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca i jej partner mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne. Z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad dzieckiem zrezygnowała z pracy zarobkowej. Łączny dochód rodziny z tytułu pobieranych świadczeń rodzinnych, wychowawczych, z pomocy społecznej oraz wynagrodzenia za pracę partnera skarżącej wynosi niespełna 4.500 zł, przy czym z sumy tej, poza wydatkami na stałe utrzymanie czworga osób, pokrywane są opłaty mieszkaniowe, za media, przedszkole, a także wydatki na sprzęt, rehabilitację i wyjazdy na turnusy rehabilitacyjne dla niepełnosprawnego dziecka. W świetle powszechnej wiedzy i zasad doświadczenia życiowego oczywistym jest, iż dochody w podanej wyżej wysokości z trudem wystarczają na zaspokojenie niezbędnych, podstawowych potrzeb czteroosobowej rodziny. Uzasadnione jest zatem przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, bowiem wynikająca z poczynionych ustaleń sytuacja finansowa nie pozwala jej na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.