II SA/Lu 10/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 6 listopada 2025 r., znak: SKO.41/2794/OS/2025 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Puławy z dnia 21 lipca 2025 r., znak: NP.5121.45.2024.16.AWS.

Zaskarżoną decyzją z 6 listopada 2025 r., znak: SKO.41/2794/OS/2025, wydaną po rozpatrzeniu odwołania P. G. od decyzji z 21 lipca 2025 r. wydanej przez Prezydenta Miasta Puławy i ustalającej odpłatność za pobyt D. P. w Domu Pomocy Społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie: 1. uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 2-3; 2. zwolniło częściowo skarżącego z odpłatność w wysokości 50 % ustalonej kwoty; 3. ustaliło, że odpłatność po zastosowaniu zwolnienia wynosić będzie za okres od 1 lutego 2024 r. do 31 marca 2024 r. 567,85 zł; za okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2025 r. 562,13 zł oraz za okres od 1 lutego 2025 r. do 31 marca 2025 r. w kwocie 622,14 zł miesięcznie; 4. w pozostałej części utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 60, art. 61, art. 64, art. 103 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.) i wskazało, że D. P. od dnia 23 stycznia 2023 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K. dla osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych, gdzie została skierowana decyzją Miejskiego Ośrodek Pomocy Społecznej w P. z 11 stycznia 2023 r., nr [...] Następnie decyzją z 11 stycznia 2023 r., nr OPS/8131- 0/000160/23/4/153 organ pierwszej instancji ustalił odpłatność D. P. w wysokości 70,00 % osiąganego dochodu w wysokości tj. 1.382,09 zł miesięcznie. Wskazano, że z uwagi na to, że odpłatność ponoszona przez D. P. z tytułu pobytu w DPS nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce, organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Ustalono, że skarżący jest synem umieszczonej w domu pomocy społecznej D. P., a zatem jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Drugą osobą zobowiązaną jest W. G., który decyzją z 25 marca 2024 r., znak NP.5121.10.2024.2AWS został całkowicie zwolniony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W sprawie ustalono, że dochód rodziny skarżącego stanowi dochód z gospodarstwa rolnego (702,28 zł miesięcznie, 345,00 zł. x 2.0356 ha) oraz dochód z wynagrodzenia za pracę P. G. i jego żony E. G.. Organ następnie przedstawił wyliczenia dochodu rodziny strony w poszczególnych miesiącach w okresie: styczeń 2024 r. – luty 2025 r. Ustalono, że rodzina strony ponosiła w analizowanym okresie miesięczne wydatki w wysokości od 6.206,69 zł do 21.302,91 zł (spłaty rat kredytów, wydatki związane utrzymaniem domu i opłatą bieżących rachunków, zakup opału i leków, dodatkowe koszty - żywność, ubrania i inne niezbędne wydatki). W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie przyjął, że sytuacja finansowa strony jest stabilna, gdyż skarżący ma stałe zatrudnienie i będzie w stanie ponosić obniżoną kwotę należności. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że nie ma możliwości całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, ale istnieją przesłanki do zastosowania częściowego zwolnienia z ponoszenia opłaty w stopniu wyższym niż uczynił to organ pierwszej instancji, tj. nie 20%, ale 50% ustalonej kwoty. Wskazano, że wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej skarżący argumentował okolicznością, iż dopuszczała się ona rażących naruszeń obowiązków rodzinnych, co potwierdzają oświadczenia L. M., E. S. oraz W. M., którzy stwierdzili, że matka skarżącego po ukończeniu przez niego 15 lat nie interesowała się nim, pozostawiając go pod opieką dziadków, nie przekazywała również środków finansowych na jego utrzymanie. Matka skarżącego nie została jednak pozbawiona władzy rodzicielskiej, nie zasądzono również alimentów na jego rzecz. Kolegium powołało orzecznictwo dotyczące pkt 7 art. 64 u.p.s., a następnie stwierdziło, że istotna jest okoliczność, iż stan zdrowia strony w ostatnim czasie uległ pogorszeniu, choruje on na serce, przeszedł operację kardiologiczną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ważne do 30 listopada 2027 r., wymaga leczenia, co wiąże się z dodatkowymi kosztami, a co należało uwzględnić, ustalając wysokość zwolnienia. Organ odwoławczy podkreślił jednak, że okoliczności wskazane w pkt 2 art. 64 u.p.s. mogą stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat, ale tylko w sytuacji, kiedy ich wystąpienie skutkuje tym, że zobowiązany nie jest w stanie uiszczać tych opłat. Podsumowując Kolegium uznało, że dotychczasowa sytuacja finansowa skarżącego jest stabilna, a w związku z tym zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 50 % ustalonych kosztów odpowiadać będzie realnym możliwościom zobowiązanego. P. G. wniósł skargę na decyzję Kolegium, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i zarzucając naruszenie: 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnej i wyczerpującej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności w zakresie okoliczności rodzinnych i majątkowych skarżącego, tj. posiadanych przez niego obciążeń finansowych oraz nieprawidłowych relacji z matką, która analiza winna skutkować brakiem ustalenia odpłatności skarżącego za pobyt jego matki D. P. w Domu Pomocy Społecznej w K.; 2) art. 64 ust. 1 u.p.s. polegające na tym, że organ nie dokonał pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącego, podczas gdy przepis ten przewiduje możliwość całkowitego zwolnienia z odpłatności w przypadku zaistnienia "uzasadnionych okoliczności", w tym długotrwałej choroby, trudnej sytuacji materialnej, czy szczególnie obciążających zobowiązań finansowych; 3) art. 103 ust. 2 u.p.s. polegające na tym, że organ zbyt wąsko zinterpretował pojęcie "możliwości ponoszenia opłat", ograniczając się do prostego kryterium dochodowego, podczas gdy ustawodawca nakazuje uwzględniać nie tylko dochody, ale również możliwości faktyczne, obciążenia rodzinne i osobiste; 4) art. 7 Konstytucji RP (zasada legalizmu) polegające na tym, że decyzja Kolegium została wydana przy pominięciu obowiązku uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności, co skutkuje dowolnością rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi strona podniosła między innymi, że obciążenie jej opłatami za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji, gdy matka dopuściła się rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Sąd niniejszą sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Z regulacji zawartych w art. 61 u.p.s. wynika natomiast, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym wskazane osoby oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Górną granicą opłaty ponoszonej przez mieszkańca gminy jest 70% jego dochodu. Małżonkowie, zstępni oraz wstępni ponoszą z kolei opłatę ustaloną w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., przy czym ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia samego obowiązku i jego zakresu. W przypadku osoby w rodzinie, ponosi ona opłatę, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ust. 2 pkt 2 lit. b). Z ust. 2d cytowanego artykułu wynika natomiast, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Stosownie do postanowień art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Art. 64 u.p.s. przewiduje możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, częściowo lub całkowicie, na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis ten określa jednocześnie przykładowy katalog przesłanek zwolnienia z opłaty. W aktualnym stanie prawnym, tj. na gruncie art. 64 w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. poz. 1690), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r., sprawy ustalenia opłaty i zwolnienia nie wymagają rozstrzygnięcia w odrębnych postępowaniach. Organ zobowiązany jest do orzeczenia w kwestii zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej łącznie z ustaleniem odpłatności z tego tytułu - jeżeli na etapie postępowania o ustalenie odpłatności strona złoży stosowny wniosek o zwolnienie (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., I OSK 1644/21; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 7 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 820/21). W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje ustalenie, że matka skarżącego jest od dnia 23 stycznia 2023 r. mieszkanką Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K.. W związku z tym, że odpłatność za pobyt w DPS ponoszona przez D. P. nie zaspokaja w całości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca DPS, konieczne było ustalenie przez organu I instancji osób zobowiązanych w dalszej kolejności do odpłatności z tego tytułu. Takimi osobami – zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. – jest dwóch synów, w tym skarżący. Przy czym z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że spośród tych dwóch osób, jedynie skarżący posiada dochód wyższy niż 300% odpowiedniego kryterium dochodowego, co, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., generuje po stronie skarżącego obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. Ze wzglądu zaś na to, że skarżący odmówił podpisania takiej umowy, organ zobowiązany był do ustalenia wysokości jej odpłatności w drodze decyzji, stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. Uwzględniając ustalenia przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w tym wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego, organ I instancji, biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną strony, w tym posiadane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ustalił skarżącemu wysokość opłaty w kwotach odpowiadających - w poszczególnych okresach pobytu matki w DPS – stosując art. 64 ust.2 u.p.s. i częściowe zwolnienie w wysokości 20%. Natomiast organ odwoławczy uznał, że w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia skarżącego, przejściem operacji kardiologicznej, wymaganiem leczenia, orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważnym do 30 listopada 2027 r., zasadne jest zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości 50% ustalonych kosztów, co będzie odpowiadać realnym możliwościom strony. Istota zawisłego przed Sądem sporu dotyczy natomiast odmowy zwolnienia skarżącego z ustalonej opłaty na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. Do wydania w ramach niniejszego postępowania rozstrzygnięcia w tej materii organy zobowiązane były z uwagi na złożenie przez skarżącego stosownego wniosku o zwolnienie. W przedmiotowym wniosku skarżący powołał się na przesłankę określoną w art. 64 ust. 7 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Rozstrzygnięcie wydawane na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użyty w tym unormowaniu zwrot "można zwolnić". Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz rozważeniem wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia - zgodnie z zasadami nałożonymi na organy w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. także wyrok NSA z dnia 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14; wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12). Zachowanie reguł postępowania wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, co wynika z art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji (zwłaszcza odmownej) musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., VIII SA/Wa 665/20). Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następującą zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, SIP Lex; Cz. Martysz, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, SIP Lex). Powyższe reguły postępowania wyjaśniającego oraz wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji, odnoszą się zarówno do organu I instancji, jak również do organu odwoławczego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów, bowiem ogranicza się do powołania argumentacji skarżącego oraz powołania orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie interpretacji pkt 7 art. 64 u.p.s. Ponadto stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji nie uwzględnia prawidłowej wykładni art. 64 pkt 7 u.p.s. W tym miejscu wyjaśnić należy, że dla odkodowania normy zawartej w art. 64 pkt 7 u.p.s. zasadnym jest sięgnięcie do uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej u.p.s., tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66). Wskazano tam, że użyte w ustawie określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży" i jest powszechnie używane, stosowane oraz poddawane sądowej wykładni od kilkudziesięciu lat na gruncie prawa cywilnego oraz rodzinnego. Użycie tego sformułowania na gruncie projektowanego art. 64 pkt 7 ustawy jest zatem uzasadnione, gdyż organ będzie dokonywał oceny kwestii wypełniania obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (a więc obowiązków o charakterze prawnorodzinnym, czyli cywilnym sensu largo). Pojęcie "inne obowiązki rodzinne" obejmuje natomiast obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako "k.r.o.") dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Funkcjonuje również z powodzeniem w doktrynie prawnej. Wśród obowiązków rodzinnych wskazać należy: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.o.), obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.o.), obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.o.), obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych (art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe). Pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.o.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne. W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści się natomiast takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/00, LEX nr 75286; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2014 r., I ACa 1201/12, LEX nr 1623875; E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego, SIP LEX). W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że wprowadzona zmiana w zakresie przesłanki z pkt 7 art. 64 u.p.s. zrodziła się z dostrzeżonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich potrzeby istnienia wyraźnej regulacji prawnej umożliwiającej organowi odstąpienie od obciążania odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy zobowiązanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (na wzór art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jak wskazano, RPO dostrzegł potrzebę zmiany prawa, gdyż obowiązująca dotychczas regulacja nie pozwalała m.in. krewnym na uchylenie się od obowiązku ponoszenia opłaty w sytuacji, kiedy jego nałożenie nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na szczególne okoliczności (na przykład zobowiązanie do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej dotyczy osoby, która opuściła dawno rodzinę, nie realizowała obowiązku alimentacyjnego itp.). Potrzebę taką dostrzegł również Rzecznik Praw Dziecka w przypadkach, gdy chodzi o odpłatność za rodziców, "którzy całe życie nie interesowali się swoim dzieckiem i nie dokładali jakichkolwiek starań do jego wychowania, utrzymania, nie wywiązywali się z odpowiedzialności rodzicielskiej" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 grudnia 2024 r., III SA/Kr 1223/24). W ramach oceny przesłanek wskazanych w pkt 7 art. 64 u.p.s. należy zatem uwzględnić w szczególności m.in. długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, a także porzucenie dziecka czy długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 października 2023 r., VIII SA/Wr 453/23). Co istotne, zwolnienie z odpłatności za pobyt osoby bliskiej w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest niezależne od sytuacji materialnej osoby zobowiązanej. Oznacza to, że ulga ta może być udzielona także wtedy, gdy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi do poniesienia części opłaty. W niniejszej sprawie skarżący poparł wniosek o zwolnienie z opłaty oświadczeniami E. S., L. M. oraz W. M.. W zaskarżonej decyzji zabrakło jakiejkolwiek analizy tego materiału dowodowego. Przede wszystkim Kolegium nie dokonało oceny przedstawionych przez skarżącego dowodów, pominęło wynikające z nich okoliczności, które w świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 64 pkt 7 u.p.s. winny mieć decydujące znaczenie dla ustalenia, czy matka dopuściła się naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub i innych obowiązków rodzinnych względem skarżącego, a jeżeli tak, to czy mają one charakter "rażących". Sąd zwraca uwagę, że organ I instancji uznał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka do udzielenia stronie zwolnienia, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Zdaniem organu nie zostały przedstawione żadne dowody w postaci dokumentów świadczące o zaniedbaniach ze strony matki poza oświadczeniami znajomych osób. Organ I instancji stwierdził, że stosunek strony do matki jest neutralny, deklaruje on pomoc w formie "artykułów żywnościowych itd.". Ponadto strona w latach 90- tych spłaciła dobrowolnie kredyt zaciągnięty przez matkę wynoszący około 40.000 zł. Zdaniem organu I instancji powyższe okoliczności świadczą, że więzi emocjonalne pomiędzy stronami nie zostały zerwane. O ile słuszne jest założenie organu I instancji, że o rażącym naruszeniu obowiązków rodzinnych co do zasady świadczą takie zachowania, których skutkiem jest zerwanie więzi rodzinnej, o tyle za nieuprawniony uznać już należy powzięty przez organ wniosek, jakoby przywołane epizodyczne okoliczności z okresu dorosłości skarżącego świadczyły o zachowaniu takiej więzi pomiędzy skarżącym a jego matką. Więź rodzinną należy rozumieć jako rzeczywistą, bliską więź osobistą. Stwierdzenie faktycznej więzi rodzinnej może nastąpić poprzez odwołanie do takich kryteriów, jak stopień pokrewieństwa, charakter związku, łącznie z wzajemnym zainteresowaniem, przywiązaniem i zależnością (zob. M.A. Nowicki (oprac.), Europejski Trybunał Praw Człowieka. Orzecznictwo, t. II, Prawo do życia i inne prawa, Kraków 2002, s. 593 oraz powołane tam orzecznictwo [w] Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2006). Nie sposób zatem podzielić stanowiska organu I instancji jakoby spłata kredytu zaciągniętego przez matkę, a także chęć wsparcia matki artykułami spożywczymi, mogły przesądzać o zachowaniu więzi rodzinnej. Ocena tej kwestii wymagała analizy przedstawionych przez skarżącego oświadczeń. Ponadto oceniając, czy matka skarżącego dopuściła się rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych, niezależnie od kwestii zachowania więzi rodzinnej, organ winien wziąć pod uwagę wynikające z przedstawionych dowodów okoliczności dotyczące jakości wywiązywania się przez D. P. z obowiązków rodzinnych wymienionych w k.r.o. w okresie małoletności skarżącego, w tym stopnia jej wkładu w opiekę i wychowanie skarżącego. Analizując treść uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej, którą dodano pkt 7 do art. 64, jak również stanowisko wyrażane w doktrynie, należy bowiem dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy okresu, w którym zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia (opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój) (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2025 r., I OSK 120/24). Okoliczności te nie zostały natomiast poddane ocenie przez organy orzekające w sprawie. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, a także decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonych dowodów oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nim jedynie ogólnych stwierdzeń nieodnoszących się do całokształtu materiału dowodowego i argumentów strony. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obydwu instancji. Rozpoznając ponownie sprawę, organy stosownie do art. 153 p.p.s.a. - zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd, dokonując kompleksowej oceny całokształtu materiału dowodowego pod kątem przesłanek z art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s., kierując się przy tym wskazaną przez Sąd wykładnią pkt 7 tego przepisu.