II SA/Łd 809/25

Dnia 9 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Porczyński Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędzia WSA Michał Zbrojewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 9 września 2025 roku nr SKO.4114.135.2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.

Decyzją z dnia 9 września 2025 r. nr SKO.4114.135.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a.") oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (wówczas t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, dalej również jako: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 1 sierpnia 2025 r., znak: SOCII.5110.095503.2006.039903.000001.2025, którą organ I instancji uchylił od dnia 1 sierpnia 2025 r. własną decyzję, znak: FR-US 8121-1/039903-U/022244/2005 z dnia 31 października 2005 r., zmienioną decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 września 2006 r. oraz z dnia 4 października 2018 r., orzekającą o przyznaniu B. K. – osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 144,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2006 r. do 31 października 2018 r., w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. oraz w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. na czas nieokreślony.. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: Decyzją z dnia 31 października 2005 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał B. K. zasiłek pielęgnacyjny od 1 września 2005 r. na stałe w wysokości 144,00 zł miesięcznie. Powyższa decyzja była zmieniana decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 września 2006 r. oraz z dnia 4 października 2018 r. w zakresie wysokości świadczenia. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2025 r. wynika, że B. K. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 11 marca 2009 r. do chwili obecnej. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 1 sierpnia 2025 r. znak: SOCII.5110.095503.2006.039903.000001.2025 Prezydent Miasta Łodzi uchylił od dnia 1 sierpnia 2025 r. własną decyzję z dnia 31 października 2005 r., orzekającą o przyznaniu B. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje od miesiąca, od którego organ emerytalno-rentowy ustalił uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tym zasadne okazało się uchylenie decyzji z 31 października 2005 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż okolicznością, mającą wpływ na prawo do świadczeń, która daje podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., jest ustalenie, że doszło do jednoczesnego pobierania zarówno zasiłku pielęgnacyjnego, jak i dodatku pielęgnacyjnego. Ustawodawca wykluczył bowiem jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń ze wskazaniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku jak i dodatku pielęgnacyjnego, uprawniony może pobierać wyłącznie dodatek pielęgnacyjny. Pobieranie ww. dwóch świadczeń jednocześnie jest zatem niezgodne z pożądanym przez ustawodawcę stanem prawnym, powoduje nieuprawnione uprzywilejowanie skarżącego w stosunku do świadczeniobiorców, których sytuacja odpowiada regulacji art. 16 ust. 6 u.ś.r. Zatem w świetle regulacji zawartej art. 16 ust. 6 u.ś.r. z dniem 11 marca 2009 r. skarżąca utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem od tego dnia przyznany został Jej dodatek pielęgnacyjny. W sprawie zaistniały więc podstawy do uchylenia decyzji przyznającej stronie uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie tylko uprawnia, ale obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organowi żadnego luzu decyzyjnego. Ponadto, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo zastosował tryb przewidziany art. 32 u.ś.r. z mocą od daty wydania kontrolowanej decyzji, tj. od 1 sierpnia 2025 r. Natomiast w stosunku do okresu równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego trwającego od dnia 01.03.2009r. do dnia 31.05.2025r. organ I instancji uruchomił uproszczony tryb dochodzenia świadczenia, o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.ś.r. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał, że nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem w przypadku specyficznej sytuacji, jaką jest jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział odrębną względem art. 30 u.ś.r. procedurę dochodzenia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisaną normą art. 16 ust. 7 u.ś.r. Na podkreślenie zasługuje, iż obecne postępowanie dotyczy decyzji wydanej w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., nie zaś w trybie art. 30 u.ś.r.. Organ ponownie podkreślił, iż obowiązujące uregulowania prawne nie przewidują sytuacji, aby za ten sam okres czasu możliwe było pobieranie obu świadczeń, tj. zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku jednak faktycznego zaistnienia takiej sytuacji, ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania które świadczenie chce otrzymywać, uznając arbitralnie w art. 16 ust. 6 u.ś.r., że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym w przypadku pobrania za ten sam okres czasu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, pierwszeństwo zostało z mocy ustawy przyznane dodatkowi pielęgnacyjnemu. Art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. Końcowo Kolegium poinformowało skarżącą o możliwości zastosowania ulg przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. również w przypadku dokonywania potrąceń na podstawie art. 16 ust. 7 u.ś.r. na skutek jednoczesnego pobrania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Wniosek wraz z udokumentowaną sytuacją zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności należy złożyć w organie I instancji. Skargę na powyższą decyzję wniosła B. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej obrazę: 1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., a w konsekwencji art. 16 ust. 8 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 2 u.ś.r. i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w postaci dokumentacji medycznej skarżącej oraz dotychczas wydanych w stosunku do skarżącej decyzji, w szczególności decyzji w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności z uwagi na utratę wzroku przez skarżącą, jak również brak wzięcia pod uwagę, że skarżąca nigdy nie występowała o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2009 r. pobrane przez skarżącą stanowią świadczenie nienależnie pobrane i wydanie decyzji w sposób rażący naruszającej zasadę zaufania obywateli do państwa; 2. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 16 w zw. z art. 30 ust. 5 u.ś.r. i uznanie, że skarżąca zobowiązana jest do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 31 maja 2025 r. w sytuacji, gdy, w świetle ww. regulacji, organ nie jest uprawniony do wydania decyzji w przedmiocie nienależnego pobrania składek za okres od dnia 01 marca 2009 roku do 30 maja 2015 r. z uwagi na przedawnienie tychże; 3. art. 61 § 1 i 4 k.p.a. poprzez niezastosowanie i niezawiadomienie skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego; 4. art. 10 k.p.a. poprzez niezastosowanie i niezapewnienie skarżącej możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego; 5. art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, skoro organ po kilkunastu latach sięga po mechanizm odzyskiwania świadczeń, co podważa stabilność i pewność sytuacji prawnej skarżącej; 6. art. 30 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 7 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że w przypadku skarżącej doszło do pobrania świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy aby świadczenie mogło zostać uznane za nienależnie pobrane skarżąca musiałaby zostać pouczona o tym fakcie, co nie nastąpiło, a jednocześnie nie sposób uznać, aby wymóg pouczenia w sprawie niniejszej spełniało ewentualne wskazanie przez organ w jednej z decyzji tego faktu, bowiem skarżąca jest osobą niewidomą, tym samym, nie była w stanie zapoznać się z pouczeniem; 7. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 32 Konstytucji RP i obrazę zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej ochrony praw nabytych, zasady pewności i stabilności prawa oraz równości wobec prawa i dowolne uznanie przez organ zasadności zastosowania trybu uproszczonego dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia, bez możliwości podnoszenia przez skarżącą zarzutu przedawnienia, retroaktywne działanie decyzji i brak ograniczenia czasowego w dochodzeniu roszczeń przez organ, a co więcej, zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 2009 roku podczas gdy skarżąca nigdy nie występowała o przyznanie przedmiotowego świadczenia, to organ błędnie przyznał skarżącej drugie ze świadczeń i wskutek swojej opieszałości zorientował się co do swojego błędu dopiero po 16 latach i obecnie na skarżącą przerzuca ciężar zwrotu przedmiotowych świadczeń; 8. art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez nieproporcjonalną ingerencję w prawo majątkowe skarżącej polegającą na potrącaniu świadczeń emerytalnych za okres kilkunastu lat bez ograniczeń czasowych. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż skarżąca nigdy nie składała wniosku o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego, a organ uczynił to z urzędu. Już sama ta okoliczność świadczy o tym, jak rażące uchybienia powstały w sprawie niniejszej po stronie organu. Mimo posiadania wiedzy w przedmiocie tego, że skarżąca pobiera zasiłek pielęgnacyjny i że niedopuszczalne jest jednoczesne pobieranie zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, Organ postanawia o przyznaniu skarżącej dodatku pielęgnacyjnego, po czym po 16 latach wydaje decyzję uznającą, że skarżąca bezpodstawnie pobierała rzeczone świadczenie i dowolnie uznaje, że korzysta z trybu uproszczonego dochodzenia zwrotu świadczenia. Zdaniem skarżącej to organ winien był w sposób prawidłowy ustalić, jakie świadczenia są pobierane przez ubezpieczonego i które z tychże wzajemnie się wykluczają. Skarżąca nigdy nie występowała o przyznanie jej dodatku pielęgnacyjnego, nawet nie była świadoma, że otrzymuje zarówno dodatek, jak i zasiłek pielęgnacyjny. Natomiast organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Skarżąca jest zaś osobą niewidomą, zatem nie mogła zapoznać się z doręczonymi decyzjami i zawartymi w nich pouczeniami. Dalej skarżąca podkreśliła, że art. 16 ust. 7 u.ś.r. przyznaje organowi możliwość skorzystania z tzw. trybu uproszczonego — skierowania do organu wypłacającego wniosku o potrącenie nienależnie pobranego zasiłku, bez wydawania odrębnej decyzji o zwrocie. Jednakże z samej konstrukcji tego przepisu nie wynika uprawnienie do dowolnego, nieograniczonego sięgania wstecz bez uwzględnienia reguł prawa materialnego i zasad porządku prawnego. Przepis ten powinien być stosowany w sposób zharmonizowany z pozostałymi normami prawa — w szczególności z regułami dotyczącymi zwrotu świadczeń i ograniczeń czasowych. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 5 u.ś.r. decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W przypadku skarżącej zatem, nawet jeśliby uznać, że doszło do nienależnego pobrania świadczenia, to jedynie obejmowałoby ono okres 10 lat wstecz od dnia 31 maja 2025 r., zatem od 30 maja 2015 r. Za bezzasadne w świetle zasady praworządności i zaufania obywateli do państwa uznać należy wydawanie decyzji i żądanie przez Organ od Skarżącej zwrotu kwot w zakresie roszczeń, które w oczywisty sposób objęte są przedawnieniem. Ponadto organy nie pokusiły się nawet o poinformowanie skarżącej o wszczęciu z urzędu przedmiotowego postępowania ani nie umożliwiły skarżącej zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i zajęcia stanowiska. Brak zawiadomienia niewątpliwie pozbawił skarżącą możliwości realnego udziału w sprawie od jej początku. Skarżąca nie została także poinformowana o zgromadzonym materiale dowodowym i nie mogła się do niego odnieść, ani przedstawić własnych argumentów czy dowodów. Rzeczone naruszenia, w ocenie skarżącej, stanowią istotne naruszenia przepisów postępowania, które mogą mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżąca wskazała również, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 32 u.ś.r. nie może służyć do tworzenia skutków ex tunc wobec świadczeń już wykonanych, jeżeli brak jest ku temu wyraźnych podstaw prawnych i oceny zasadności retrospekcji. Stąd, w opinii skarżącej, zastosowanie art. 32 u.ś.r. do sięgnięcia po potrącenia za wiele lat wstecz, bez szczegółowego uzasadnienia ani bez wydania decyzji odrębnej (umożliwiającej kontrolę okresu i zasadności), narusza rzeczony przepis jak i zasadę legalności. W niniejszej sprawie decyzja organu wykazuje rażące braki w zakresie dokonania ustaleń faktycznych i prawnych: organ nie wykazał, co legło u podstaw zastosowania trybu uproszczonego wobec okresów tak odległych (okres od 2009 roku), nie ocenił przesłanek przedawnienia ani nie przeprowadził indywidualnej analizy sytuacji uprawnionej (np. braku świadomości jednoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, stanu zdrowia skarżącej - przede wszystkim braku możliwości poruszania się oraz braku czynnych narządów wzroku). Takie zaniechania, w ocenie skarżącej, oznaczają, że organ nie wyczerpał obowiązku z art. 7 i tym samym naruszył rzeczone regulacje wydające decyzję bez dostatecznego prawnego i faktycznego uzasadnienia. Zdaniem skarżącej kwestionowana decyzja narusza również art. 8 k.p.a. Obowiązkiem organu jest bowiem takie działanie, które pogłębia zaufanie obywateli do państwa. Sięganie przez organ po mechanizm potrąceń obejmujący kilkanaście lat wstecz, bez jasnego uzasadnienia i bez udzielenia stronie możliwości adekwatnej kontroli (np. wydania osobnej decyzji o zwrocie, pełnego uzasadnienia rozliczeń), stoi w rażącej sprzeczności z tą zasadą. Działanie takie podważa zaufanie do administracji i prowadzi do sytuacji, w której każdy podmiot będący beneficjentem świadczenia powinien mieć świadomość, że np. za 40 lat Organ może uznać, że niezasadnie przyznał dane świadczenie, korzysta z trybu uproszczonego i żąda zwrotu świadczeń za taki właśnie okres. W omawianej decyzji brakuje ponadto szczegółowego uzasadnienia dotyczącego: podstawy prawnej zastosowania trybu uproszczonego wobec konkretnego, odległego okresu (z jakiego powodu organ sięgnął do 2009 roku), kalkulacji kwoty potrąceń; rozważenia przesłanek przedawnienia (art. 30 ust. 2), oceny świadomości pobierającego i okoliczności uzasadniających ewentualne umorzenie lub rozłożenie zwrotu - mimo złożonego w treści odwołania wniosku. Brak tych elementów oznacza naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Wreszcie skarżąca wskazała, że kwestionowana decyzja narusza również art. 2 Konstytucji, wyznaczający zasadę państwa prawnego. Retroaktywne pozbawienie świadczeń lub dążenie do odzyskania świadczeń za okres kilkunastu lat bez stosownego okresu ochronnego narusza tę zasadę — zwłaszcza jeśli działania organu nie były przewidywalne dla adresata oraz nie wynikały wprost i jednoznacznie z obowiązującego w danym czasie reżimu prawnego. Organ swoim działaniem naruszył również art. 32 Konstytucji gwarantujący równe traktowanie przez władze publiczne. Podobne sytuacje prawne powinny bowiem być traktowane jednakowo, chyba że istnieje obiektywne, uzasadnione rozróżnienie. Jeżeli w sprawach dotyczących nienależnie pobranych świadczeń co do zasady stosuje się regułę 10-letniego przedawnienia, zaś wobec osób objętych trybem art. 16 ust. 7 organ pomija tę regułę i stosuje potrącenia za znacznie dłuższy okres, mamy do czynienia z nierównym traktowaniem. Taka różnica statusu nie może być uzasadniona jedynie technicznym zastosowaniem innego trybu postępowania - musi mieć mocne uzasadnienie politycznoprawne, którego w omawianym przypadku brak. Tryb uproszczony nie może stanowić instrumentu przemiennego traktowania podatników/beneficjentów w zależności od woli organu. Skutkiem takiego działania powinno być zastosowanie równych reguł ochrony czasowej (przedawnienia) niezależnie od zastosowanego trybu dochodzenia zwrotu Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak w petitum skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej również jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszym postępowaniu wniosek taki został złożony w odpowiedzi na skargę. W związku z tym, że pełnomocnik skarżącej wyraził zgodę, zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2026 r. sprawa została skierowana do oczekujących na rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 1 sierpnia 2025 r., którą organ I instancji uchylił od dnia 1 sierpnia 2025 r. własną decyzję z dnia 31 października 2005 r., zmienioną decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 września 2006 r. oraz z dnia 4 października 2018 r., orzekającą o przyznaniu B. K. – osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1208) - dalej: u.ś.r. Stosownie do art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Należy podkreślić, iż katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, że po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienia, a nadto zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia. Reasumując, każda z wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, przy czym zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne. Zatem organ musi wykazać, że zaistniała przynajmniej jedna z ww. przesłanek uprawniająca do zmiany decyzji albo jej uchylenia bez zgody strony. Należy więc dokonać weryfikacji, na ile wystąpienie jednej z tych przesłanek wpłynęło na podstawę faktyczną lub prawną decyzji przyznającej świadczenie. Analiza tych okoliczności musi odbywać się więc w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego. Dodać również należy, że ostatnia z przesłanek wskazanych w omawianym przepisie określona została w sposób ogólny, jako wystąpienie "innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń". Przesłanka ta swym zakresem obejmuje wszelkie okoliczności świadczące o wystąpieniu negatywnej przesłanki przyznania (a w konsekwencji też pobierania) świadczenia rodzinnego (zob. wyrok WSA w Łodzi z 22 lutego 2022 r., sygn. II SA/Łd 968/23; wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jak stanowi art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do art. 16 ust. 7 u.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.). Z kolei w myśl art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Powołane powyżej regulacje wskazują jednoznacznie, że uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Utrata prawa do zasiłku pielęgnacyjnego następuje z mocy samego prawa. Ustawodawca w art. 16 ust. 6 u.ś.r. unormował kwestię zbiegu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że świadczenia te wykluczają się wzajemnie. Podkreślić należy, że ustawodawca wyłączył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać i wprowadził regułę kolizyjną wyłączającą przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, iż B. K. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 11 marca 2009 r. do chwili obecnej. Zatem od tej chwili utraciła prawo do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Ustalenie zaś, iż doszło do pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego w okresie, w którym uprawniona była do dodatku pielęgnacyjnego, stanowiło "inną okoliczność", o której mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r.. Okoliczność ta miała wpływ na prawo do świadczenia i uzasadnia zastosowanie przez organ przewidzianego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. trybu zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Wypada także podkreślić, że decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki od chwili jej wydania (ex nunc). Dlatego też zasadna okazała się decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 1 sierpnia 2025 r. uchylająca z tym dniem (na przyszłość) decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Należy dodać, że na tle przywołanego art. 16 ust. 7 u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie niniejszej, wedle którego przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2075/22; z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1559/23; wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2023 r., II SA/Gl 1256/22; wyrok WSA w Warszawie z 12 października 2021 r., sygn. I SA/Wa 1498/20). Odnosząc się do zarzutów skargi, należy podkreślić, że przedmiotem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jest uchylenie od dnia 1 sierpnia 2025 r. decyzji orzekającej o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Natomiast uznanie zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w treści art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. w związku z pobieraniem zasiłku za okres, za który skarżącej przysługiwało prawo do dodatku pielęgnacyjnego. W świetle art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi dochodzi bowiem z mocy samego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu nie stało się ustalenie (i ewentualnie zwrot) nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro zatem zaskarżona decyzja, co należy wyraźnie podkreślić, nie rozstrzyga o uznaniu za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, to dla oceny jej legalności nie ma znaczenia kwestia winy skarżącej, czy stanu świadomości co do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 7 u.ś.r. Skarżąca zarzuca bowiem organom niezasadne uznanie, że w przypadku skarżącej doszło do pobrania świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., podczas gdy kontrolowane decyzje nie obejmują rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wyjaśnić należy, że aktualne brzmienie art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. jest konsekwencją nowelizacji dokonanej ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Stosownie do art. 7 ustawy zmieniającej przepisy dotychczasowe znajdowały zastosowanie do postępowań w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 2 i art. 3 pkt 2, tj. przed dniem 4 marca 2016 r. (art. 10 pkt 2 ustawy z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych). W kontrolowanej sprawie zastosowanie znajdują zatem przepisy art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą. Wobec powyższego, w sytuacji pobierania zasiłku pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który przysługuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego to pierwsze świadczenie jest z mocy prawa świadczeniem nienależnie pobranym. Organ pomocowy (w niniejszej sprawie – Prezydent Miasta Łodzi) nie orzeka wówczas o konieczności jego zwrotu. Natomiast organ emerytalny, na podstawie informacji z organu pomocowego potrąca kwotę odpowiadającą wypłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu ze świadczenia emerytalnego. Jest to czynność materialno-techniczna. Do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie należy zatem ustalenie okresu pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego oraz nabycia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Okoliczności te zostały ustalone przez organy obu instancji, znajdują uzasadnienie w materiale dowodowym i nie są kwestionowane przez skarżącą. Natomiast nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia takie okoliczności jak treść dokumentacji medycznej skarżącej, decyzje w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności z uwagi na utratę wzroku przez skarżącą, jak również to, że skarżąca nigdy nie występowała o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego. Bezpodstawne zatem okazały się podnoszone w punkcie 1 skargi zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Za niezasadne należało uznać także zarzuty naruszenia art. 6 k.p.a. w zw. z art. 16 w zw. z art. 30 ust. 5 u.ś.r. w związku z przedawnieniem składek za okres od dnia 1 marca 2009 roku do dnia 30 maja 2015 r. Zgodnie z art. 30 ust. 5 u.ś.r. decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Jednakże, jak wskazano powyżej, kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje nie dotyczą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Ustawodawca zaś nie przewidział terminów, w jakich organ może dokonać weryfikacji i uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Trafnie natomiast podnosi skarżąca, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. Organ I instancji nie zawiadomił bowiem skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie uchylenia własnej decyzji z dnia 31 października 2005 r. Ponadto nie zawiadomił skarżącej o zakończeniu postępowania, a także o przysługującym jej prawie zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań. Jednakże, dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej o wszczęciu postępowania ani też o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (por. wyroki NSA: z 16 grudnia 2025 r., sygn. IIIOSK 1453/25; z 10 października 202 5., sygn. III OSK 1663/25). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu uniemożliwiło jej podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej mogącej mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. okazał się nieskuteczny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. a.bł.