II SA/Łd 634/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Olejniczak, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2025 r. nr SKO.4111.42.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dj

Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2025 r. znak: SKO.4111.42.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania Z. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 20 maja 2025 r., znak: SOCIII.522.108275.2025.083335.016837.001.2025.U o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że decyzją z 20 maja 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi, na podstawie art. 7, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 438 - dalej w skrócie "ustawa"), art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., nr 86, poz. 732 z późn.zm.), Zarządzenia Nr 2696/2024 Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 grudnia 2024 r. w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K. w wysokości 7130,00 zł powiększonej o 5%, co łącznie stanowi kwotę 7486,50 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K. w wysokości 4800,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 7402,79 zł oraz kosztem wystawionych upomnień w kwocie 17,60 zł co łącznie stanowi kwotę 12220,39 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. L. nie zgodził się z podjętym rozstrzygnięciem. Stwierdził, że kwota 1760,00 zł, podana przez organ w zaskarżonej decyzji, pokrywa tylko koszt leczenia syna odwołującego, nie zaś koszt jego utrzymania. Powołaną na wstępie decyzją z 24 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Motywując podjęte rozstrzygnięcie Kolegium odwołało się do brzmienia art. 30 ust. 1 i ust. 2, art. 2 pkt 2, art. 43 ust. 1 ustawy, art. 7, art. 77 § 1, art. 138 § 1 k.p.a., a następnie wyjaśniło, że 23 kwietnia 2025 r. do Prezydenta Miasta Łodzi, jako organu właściwego zarówno dla wierzyciela jak i dłużnika, wpłynął wniosek dłużnika alimentacyjnego – Z. L. o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K. na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z akt sprawy wynika, iż na skutek niedopełnienia przez Z. L. obowiązku alimentacyjnego wobec córki – A. K. na rzecz wspomnianej osoby wypłacona została zaliczka alimentacyjna na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w łącznej kwocie 7130,00 zł. W związku z powyższym dłużnik alimentacyjny Z. L. zobowiązany był do zwrotu łącznej kwoty 7486,50 zł (kwota powiększona o 5%, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy). Dalej Kolegium wyjaśniło, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową, co oznacza, że organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Organ zauważył, że przepis art. 30 ust. 1 ustawy nie uzależnia umorzenia należności od sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika, ale przede wszystkim od skuteczności dotychczas prowadzonej egzekucji. Sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych Odnośnie trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, lecz jedynie w odniesieniu do wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 30 ust. 2 ustawy przewidujący możliwość umorzenia należności na wniosek dłużnika, niezależnie od skuteczności egzekucji komorniczej, nie ma zastosowania względem należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Według Kolegium, rozpatrując wniosek dłużnika alimentacyjnego w powyższym zakresie organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że aktualny stan faktyczny i prawny, w świetle obowiązujących przepisów, nie daje wystarczających podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K. z uwagi na fakt, że skuteczność egzekucji nie została spełniona. Z zaświadczenia o dokonanych wpłatach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 13 maja 2025 r. oraz notatki służbowej Wydziału Finansowo-Księgowego Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z 20 maja 2025 r. wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od Z. L. pozostaje bezskuteczna. Nie wyegzekwowano żadnej kwoty należności od dłużnika tytułem spłaty świadczeń alimentacyjnych, przy czym od 3 grudnia 2024 r. wierzyciel umorzył egzekucję alimentów bieżących z dniem 28 grudnia 2015 r. Rozpatrując natomiast wniosek dłużnika alimentacyjnego w zakresie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych, w okresie od 1 października 2008 r. do 20 września 2010 r. w łącznej wysokości 4800,00 zł, świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – A. K. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, organ pierwszej instancji, po analizie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej dłużnika alimentacyjnego wskazał, iż powyższe okoliczności nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu powyższych należności. W ocenie Kolegium dokonana przez organ pierwszej instancji ocena jest właściwa. Wszelkiego rodzaju ulgi m.in. umorzenie płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Tylko takie przesłanki mogą uzasadniać zastosowanie ulg wskazanych w art. 30 ust. 2 ustawy. Jak podkreśliło Kolegium, sytuacja wyjątkowa to okoliczności powstałe niezależnie od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja uległa takiemu pogorszeniu, że nie jest w stanie na bieżąco spłacać należności, a nadto nie ma perspektyw poprawy i zmiany tej sytuacji. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż dłużnik alimentacyjny prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, który jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ustalonym do 31 października 2025 r. i córką, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Miesięczny dochód rodziny dłużnika stanowi renta socjalna syna dłużnika w wysokości netto ok. 1760,00 zł oraz emerytura dłużnika w wysokości netto 2064,45 zł, co łącznie stanowi kwotę 3824,45 zł. Zgodnie z oświadczeniem Z. L. z 19 maja 2025 r. syn z uwagi na sytuację zdrowotną wymaga stałej opieki osób trzecich. Ponadto w toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, iż dłużnik alimentacyjny nie korzysta z pomocy społecznej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności oraz nie zgłasza problemów zdrowotnych. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi łącznie ok. 1275,61 zł, w tym czynsz w wysokości 1059,96 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną w wysokości 163,15 zł miesięcznie, opłata za gaz w wysokości około 52,50 zł na dwa miesiące. Organ odwoławczy oceniając powyższe dowody zgodził się z organem pierwszej instancji, że wskazane wyżej okoliczności nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia. Bezspornie sytuacja zarówno materialna jak i rodzinna odwołującego nie jest łatwa, z uwagi na konieczność udzielenia pomocy niepełnosprawnemu w stopniu umiarkowanym synowi, z którym mieszka odwołujący. Z. L. posiada jednakże stały dochód w postaci emerytury w wysokości 2064,45 zł, sam nie zgłasza problemów zdrowotnych i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że osoby zobowiązane do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie, zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi zatem swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt powinien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji. W sprawie bezspornym jest, że zadłużenie Z. L. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz własnego dziecka. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby Z. L. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Nie jest zatem uzasadnionym by pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Organ nadmienił również, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Kolegium biorąc pod uwagę wiek emerytalny odwołującego, a także niepełnosprawność syna odwołującego, z którym wspólnie zamieszkuje, rozumie, iż sytuacja zdrowotna i materialna odwołującego powoduje trudności w zaspokojeniu wszystkich potrzeb życiowych. Analizowany materiał dowodowy nie daje jednakże podstaw do wyjątkowego potraktowania dłużnika, a co za tym idzie w przedmiotowej sprawie niezasadne jest umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. W związku z tym Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W skardze na powyższą decyzję Kolegium złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. L. wniósł o umorzenie w całości długu alimentacyjnego, argumentując że sytuacja finansowa w jakiej się znajduje nie jest zadowalająca i spłata zadłużenia połączona jest z nadmiernym uszczerbkiem dla życia codziennego. W treści skargi jej autor opisał problemy zdrowotne syna. Skarżący wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Postanowieniem z 16 października 2025 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 5 grudnia 2025 r. wpłynęło do akt sprawy pismo pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu z wnioskiem o uwzględnienie skargi w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji, wyznaczenie rozprawy oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Pełnomocnik przedstawił dodatkowe uzasadnienie i okoliczności, które - według niego - mają istotne znaczenie dla prawidłowej oceny sprawy. Jego zdaniem organ wadliwie ocenił przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.ś.r. Kolegium błędnie ustaliło bowiem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym synem. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem D. . Syn, będący osobą niepełnosprawną, stale zamieszkuje wraz z matką w odrębnym lokalu mieszkalnym, odziedziczonym przez matkę po jej matce. Skarżący zamieszkuje samodzielnie, w mieszkaniu będącym własnością byłej żony A. L. (jest rozwiedziony) w Ł. przy ul. [...]. Syn przebywa u niego okresowo, 2 lub 3 dni w tygodniu. Zatem przesłanka decyzji SKO dotycząca rzekomo prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z niepełnosprawnym synem, jest niezgodna z prawdą i nieznajdująca żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym, wobec czego organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Pełnomocnik wskazał również, że skarżący jest osobą w podeszłym wieku, utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 141,00 zł miesięcznie (dowód w załączeniu). Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący choruje m.in. na: zmiany naczyniowe w obrębie wątroby, torbiele, torbiele centralne nerek, żylaki kończyn dolnych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatię w odcinku L3/L4, L4/L5, L5/S1, zwyrodnienia stawów krzyżowo-biodrowych, zmiany miażdżycowe aorty brzusznej i jej gałęzi, nadciśnienie samoistne, przewlekłe zmęczenie, czego dowodem jest zaświadczenie lekarskie z 25 listopada 2025 r., Karta informacyjna izby przyjęć, Badanie MR – Kromed. Do chorób tych dochodzi ogólne osłabienie organizmu, związane z wiekiem i przebytymi obciążeniami, w tym w szczególności związanymi z chorobą syna D., który już w wieku dziecięcym zachorował na neuroblastomę nadnerczy. Syn D. jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności, czego dowodem jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Skarżący przez wiele lat poświęcał się opiece nad dzieckiem, w związku z czym latami przebywał z nim w szpitalach w Ł. i W. . Syn obecnie cierpi również na cukrzycę i powikłania w postaci krwotoków wewnętrznych, dlatego nie może przebywać sam. Skarżący nadal wspiera syna. Renta syna nie wystarcza na jego utrzymanie, bowiem na leki syn wydaje miesięcznie po ok. 1 000,00 - 1 100,00 zł, czego dowodem są faktury za leki syna D. . Skarżący nie posiada żadnego majątku. Utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 2 141,00 zł, z której po zapłacie czynszu za mieszkanie w kwocie po 1 111,00 zł miesięcznie, oraz opłat za energię 163,15 zł, gaz 52,50 zł i telefon 33,00 zł, pozostają mu środki niewystarczające nawet na bieżące własne utrzymanie. Była żona zameldowała w lokalu, w którym obecnie zamieszkuje skarżący, cztery osoby i nie zamierza tego zmienić, tak by ulżyć skarżącemu finansowo w życiu codziennym. Utrwalone jest, według pełnomocnika, stanowisko sądów, że brak realnej możliwości spłaty zobowiązania, przy jednoczesnym obciążeniu koniecznością ponoszenia kosztów utrzymania i leczenia, stanowi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie zachodzą wszystkie elementy przemawiające za umorzeniem zadłużenia w całości. 9 grudnia 2025 r. skarżący przedłożył do akt sprawy dokumentację obrazującą stan zdrowia syna. Na rozprawie 17 kwietnia 2026 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie zwrotu kosztów udzielonej skarżącemu pomocy prawnej z urzędu. Oświadczył, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi odmawiającą Z. L. umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K. w wysokości 7130,00 zł powiększonej o 5%, co łącznie stanowi kwotę 7486,50 zł (pkt 1) oraz odmawiającą umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. K. w wysokości 4800,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 7402,79 zł oraz kosztem wystawionych upomnień w kwocie 17,60 zł co łącznie stanowi kwotę 12220,39 zł (pkt 2). Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym (Dz.U. z 2025 r., poz. 438). Według art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei, zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (pkt 1 - należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pkt 2 - należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, pkt 4 - należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Tryb umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych określony w art. 30 ust. 1 ustawy zastrzeżony został do właściwości organu właściwego dłużnika. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może umorzyć". Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wypracowanym na tle rozważanego unormowania, jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., I OSK 1426/11, Lex nr 1126266). Regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy stanowi instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów" (A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Komentarz do art. 30 (w:) Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy spełnia więc rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo przed wieloma laty. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy, do siedmiu lat) i dzięki temu kształtuje również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialności, systematyczności), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa. W kontrolowanej sprawie organy orzekające rozpatrując wniosek dłużnika alimentacyjnego Z. L. w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A. K. poprawnie ustaliły, że nie został spełniony w tym wypadku kluczowy warunek do ewentualnego zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, a mianowicie skuteczność egzekucji. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia o dokonanych wpłatach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 13 maja 2025 r. oraz notatki służbowej Wydziału Finansowo-Księgowego Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z 20 maja 2025 r. wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od Z. L. pozostaje bezskuteczna. Nie wyegzekwowano żadnej kwoty należności od dłużnika tytułem spłaty świadczeń alimentacyjnych, przy czym od 3 grudnia 2024 r. wierzyciel umorzył egzekucję alimentów bieżących z dniem 28 grudnia 2015 r. Trafnie wobec tego organ odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego w tym zakresie. Wskazać dalej trzeba, że tryb umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określony w art. 30 ust. 2 ustawy zastrzeżony został do właściwości organu właściwego wierzyciela. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2015 r., I OSK 1375/14). W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r., I OSK 2861/19; 20 listopada 2019 r., I OSK 3150/18; 21 kwietnia 2020 r., I OSK 346/19; 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19; 14 lutego 2019 r., I OSK 2149/18). Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 ustawy, stanowi bez wątpienia najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 października 2017 r., I OSK 3474/15; 21 czerwca 2018 r., I OSK 278/18; 21 lipca 2020 r., I OSK 3074/19; 6 października 2020 r., I OSK 2391/19; 26 lipca 2023 r., I OSK 547/21; 11 stycznia 2024 r., I OSK 777/22 - dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej w pełni podziela zaprezentowane wyżej poglądy judykatury i czyni je sowimi. W przekonaniu Sądu organy obu instancji rozpatrując wniosek Z. L. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni i poprawnie uzasadniona. Organom orzekającym nie można postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji organy prawidłowo wywiodły, że Z. L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D., który jest osobą niepełnosprawną i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony do 31 października 2025 r. oraz z córką, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Miesięczny dochód rodziny dłużnika stanowi renta socjalna syna D. L. w wysokości netto ok. 1760,00 zł oraz emerytura Z. L. w wysokości netto 2064,45 zł, co łącznie stanowi kwotę 3824,45 zł. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi łącznie ok. 1275,61 zł, w tym czynsz w wysokości 1059,96 zł, opłata za energię elektryczną w wysokości 163,15 zł, opłata za gaz w wysokości około 52,50 zł płatna raz na dwa miesiące. Według oświadczenia dłużnika alimentacyjnego syn D. wymaga stałej opieki osób trzecich. Co istotne, w toku postępowania wyjaśniającego organy obu instancji ustaliły również, że skarżący dotychczas nie korzystał z pomocy społecznej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie zgłaszał problemów zdrowotnych. Dodać w tym miejscu trzeba, że okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego i ponoszonych z tego tytułu wydatków podniesione zostały po raz pierwszy po zakończeniu postępowania administracyjnego, po wniesieniu skargi do tutejszego Sądu. W świetle powyższych okoliczności, których skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w toku postępowania administracyjnego zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego jest bez wątpienia trudna, niemniej jednak nie jest ona na tyle wyjątkowa, żeby zasadnym było umorzenie dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w całości. W analogicznej sytuacji, jak skarżący, znajduje się zdecydowana większość dłużników alimentacyjnych. W grupie tej nie brakuje osób dotkniętych kryzysem bezdomności, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub niepełnosprawności w stopniu znacznym. Gdyby zatem każdemu zgodnie z oczekiwaniami umarzać należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, to jak trafnie argumentowały organy orzekające w sprawie, instytucja umorzenia byłaby martwa, a ciężar utrzymania dzieci spoczywał na Skarbie Państwa, czy też mówiąc inaczej na ogóle podatników, a nie na rodzicach, którzy w pierwszej kolejności obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym względem dzieci (art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami w całości lub w części. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Podkreślić przy tym należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie chociażby w wyniku zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności (vide: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 26 kwietnia 2013 r., IV SA/Wr 834/12 - Lex nr 1330489 oraz w Poznaniu z 13 listopada 2013 r., IV SA/Po 894/13 - Lex nr 1396054). Pamiętać bowiem trzeba, że zasadą wynikającą expressis verbis z regulacji art. 27 ust. 1 ustawy, jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Swoje stanowisko w tym zakresie zaprezentowały w motywach podjętych rozstrzygnięć sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśnić nadto trzeba mając na względzie treść skargi oraz pisma pełnomocnika skarżącego, że Sąd nie posiada kompetencji do zmiany zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. To organ, a nie Sąd administracyjny decyduje o tym, czy wniosek o umorzenie zadłużenia dłużnika alimentacyjnego może zostać pozytywnie rozpatrzony czy też nie zasługuje on na uwzględnienie. Na ocenę organu rzutuje w dużej mierze argumentacja zawarta w treści wniosku i załączone do niego przez wnioskodawcę dokumenty obrazujące jego aktualną sytuację dochodową i rodzinną. Skoro więc w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego skarżący nie zgłaszał, a co za tym idzie nie udokumentował problemów zdrowotnych i związanych z tym wydatków, to nie może obecnie skutecznie podnosić pod adresem organu zarzutu wydania decyzji z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że pismem z 25 kwietnia 2025 r., doręczonym 7 maja 2025 r., organ wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną (oświadczenie z kim skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, zaświadczenie o dochodach netto za ostatnie 3 miesiące wszystkich pełnoletnich członków rodziny, decyzje przyznające zasiłek z MOPS w przypadku jego pobierania, wysokość ponoszonych opłat za czynsz za ostatnie 3 miesiące, faktury za energię elektryczną i gaz za ostatni okres rozliczeniowy lub potwierdzenie zapłaty za energię i gaz za ostatnie 3 miesiące, orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy - jeśli skarżący legitymuje się takim orzeczeniem), a także innych dokumentów mogących mieć wpływ na ustosunkowanie się do złożonej przezeń prośby oraz wskazania czy skarżący może liczyć na pomoc osób z kręgu jego rodziny w spłacie zobowiązań alimentacyjnych. Udzielając odpowiedzi na wezwanie organu skarżący wskazał między innymi, że mieszka z synem i córką, odwołując się głównie do problemów zdrowotnych syna, nie wspominając z kolei nic o swoim stanie zdrowia. Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87). dj