II SA/Kr 958/16

Dnia 18 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Wojewody [....] z dnia 4 lipca 2016 r., znak: [....] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. oddalające wniosek A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący A.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2017 r. (sygn. akt II SA/Kr 958/16) o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 października 2016 r. (sygn. akt II SA/Kr 958/16) o oddaleniu skargi na postanowienie Wojewody [....] z dnia 4 lipca 2016 r. (znak: .....) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W zażaleniu tym skarżący zawarł wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a mianowicie "z opłaty od wpisu od zażalenia". W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r. pismem z dnia 1 marca 2017 r. wezwano skarżącego, aby w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, wypełnił i odesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Opisane powyżej pismo zostało skutecznie doręczone w dniu 6 marca 2017 r., w następstwie czego w dniu 8 marca 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący przedłożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym wskazał, że jest właścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego o pow. użytkowej 70 m2 w M. oraz działki o pow. 4 arów. Skarżący podał również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynym jego dochodem jest emerytura w wysokości 2100 zł (netto), z której pokrywa on koszty energii elektrycznej, wody, wyżywienia, opału, środków czystości, podatku, wywozu śmieci oraz ubrania. A.M. nie załączył jednak do przedmiotowego formularza żadnego dokumentu potwierdzającego którąkolwiek z powołanych przez niego okoliczności. Ponadto skarżący doprecyzował także swoje żądanie wskazując, iż domaga się on zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2017 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącego, w trybie art. 255 p.p.s.a., o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność i leki, wizyty lekarskie, aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia, przy czym w przypadku zaległości z tytułu tych opłat za media – przedstawienie aktualnego zaświadczenie z właściwych organów potwierdzających tę okoliczność, przedstawienie historii rachunku bankowego skarżącego za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem, przedłożenie zeznania podatkowego skarżącego za rok 2015, przedłożenie ostatniego odcinka pobieranego świadczenia emerytalnego, oświadczenie czy skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu mechanicznego (ewentualnie podania jego nazwy i roku produkcji), oświadczenie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej (ewentualnie przedstawienia w tym zakresie stosownych decyzji) – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku. W odpowiedzi na powyższe w dniu 5 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący przedłożył ponownie wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, wskazując dodatkowo, że posiada on samochód osobowy marki [....] (rocznik 1997), którego wartość nie przekracza 5000 zł, jak również oświadczył, że nie korzysta on z pomocy opieki społecznej, zaś pobierana przez niego emerytura przezywana jest na konto w związku z czym nie posiada on odcinków emerytury. Ponadto w uzasadnieniu przedłożonego wniosku skarżący powołał się dodatkowo, na niewskazane w poprzednio, koszty lekarstw, zakupu butli gazowej, przejazdów oraz opłat związanych z ubezpieczeniem domu i samochodu. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., od których zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie wykazał bowiem, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, zaś brak współpracy ze strony skarżącego w kwestii wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego i rodzinnego uniemożliwił rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. W dniu 28 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu A.M. wskazał, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację materialną, która – w ocenie skarżącego – uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem A.M. , zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem mu zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż jedynym jego źródłem dochodu jest emerytura, którą przeznacza na pokrycie bieżących potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3), przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku skarżącego A.M. jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też budzi ono wątpliwości, strona ta – stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. – zobligowana jest do współpracy z sądem i na jego wezwanie powinna przedłożyć dodatkowe oświadczenie oraz niezbędne dokumenty źródłowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się przy tym, że niedopełnienie tego obowiązku może skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji prowadzić do oddalenia wniosku o prawo pomocy. Instytucja ta stanowi bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku i określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II OZ 777/13, LEX nr 1401400; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, LEX nr 1628852; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, LEX nr 1401409; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt II OZ 840/13, LEX nr 1457721). Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego też osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznego dla swojego utrzymania, a dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo poczynione tak oszczędności okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1300/16, LEX nr 2177247). Przenosząc powyższe regulacje oraz rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać w pierwszej kolejności należy, że skarżący, pomimo wezwania referendarza sądowego nie przedłożył stosownych dokumentów na poparcie sytuacji finansowej opisywanej przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew wyraźnemu wskazaniu w wezwaniu do wykazania źródeł dochodu oraz przedłożenia dokumentów w postaci kserokopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość rzeczywiście ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania, skarżący wskazał jedynie – przedkładając ponownie wypełniony formularz – że posiada on samochód osobowy marki [....] (rocznik 1997), którego wartość nie przekracza 5000 zł, jak również oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Niemniej jednak, w dalszym ciągu, skarżący nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków, które umożliwiłyby merytoryczne rozpoznanie przedłożonego wniosku. Tym samym, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż taki sposób uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Powyższa ocena dokonana przez referendarza sądowego jest, zdaniem Sądu prawidłowa, bowiem skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które umożliwiałyby dokonanie właściwej oceny wniosku. Co istotne, nie dokonał on tego również wnosząc przedmiotowy sprzeciw. Dlatego też uznać należało, że – pomimo ciążącego na skarżącym obowiązku wynikającym z art. 255 p.p.s.a. – nie współpracował on w sposób właściwy z Sądem, a tym samym nie wykazał należytej staranności w dbałości o swoje interesy, tym bardziej, że przedłożenie podstawowych dokumentów, potwierdzających sytuację materialną skarżącego, nie wymagało, według Sądu, zbyt dużego nakładu pracy, natomiast powielanie argumentacji niepopartej stosownymi dokumentami, nie mogło stanowić wiarygodnego źródła dowodu. Tym samym jako niezasadne należało również uznać twierdzenie skarżącego, jakoby wskazanie na wysokość uzyskiwanej emerytury oraz ogólne wymienienie kosztów bieżącego utrzymania, bez podania konkretnych kwot ponoszonych miesięcznie wydatków, w dodatku niepoparte żadnymi dokumentami, uzasadniało przyjęcie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, a w następstwie tego przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższych okoliczności, postanowienie referendarza sądowego należało uznać za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.