Sygnatura
II SA/Kr 858/26
Wyrok WSA w Krakowie z 9 października 2026 r., II SA/Kr 858/26 – przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Wynik
oddalono skargi
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
- Data orzeczenia
- 9 października 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Klepacka (spr.) Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: starszy referent sądowy Adrianna Garus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2026 r. sprawy ze skarg Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z siedzibą w Warszawie oraz S. M., B. M. i P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2026 r. znak: SKO.PW/4171/8/2026 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom skargi oddala.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 17 kwietnia 2026 r. znak: SKO.PW/4171/8/2026, po rozpatrzeniu odwołań Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz S. M., B. M. i P. M., utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia 30 grudnia 2025 r. znak: OŚR.6331.1.2016 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach: Opisaną powyżej decyzją z 30 grudnia 2025 r. organ I instancji: I. nakazał B., S. i P. M. oraz Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...], [...], [...] obręb O., poprzez wykonanie działań naprawczych w następującej kolejności: 1) rozbiórkę istniejącego umocnienia gabionowego lewej skarpy cieku O. na odcinku 80 m, od mostu nr [...] w górę cieku — wykonawca: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż., 2) rozbiórkę istniejącej lewej skarpy cieku O. na odcinku 80 m, od mostu nr [...] w górę cieku — wykonawca: B. M., S. M., P. M., 3) rozbiórkę, przebudowę istniejących obiektów i urządzeń zlokalizowanych na lewej skarpie cieku O. na odcinku 80 m, od mostu nr [...] w górę cieku — wykonawca: B. M., S. M., P. M., 4) odmulenie i poszerzenie dna, wraz z korektą spadku dna cieku O. na odcinku 80 m od mostu nr [...] — wykonawca: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż., 5) wykonanie nowego umocnienia gabionowego lub równoważnego, zapewniającego stateczność lewej skarpy cieku O. na odcinku 80 m od mostu nr [...] w górę cieku wykonawca: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ż., 6) wykonanie nowej lewej skarpy cieku O. o nachyleniu nie większym niż 1:1,5 na odcinku 80 m od mostu nr [...] w górę cieku — wykonawca: B. M., S. M., P. M.. II. nakazał B. K., A. K. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci suchego polderu zalewowego na działkach [...], [...] obręb O.. W decyzji wskazano parametry przebudowy koryta oraz budowy polderu, zobowiązano do opracowania pełnej dokumentacji oraz podkreślono konieczność uzyskania odpowiednich pozwoleń i dokumentów. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 22.02.2016 r. do Urzędu Gminy w O. wpłynął wniosek J. R., J. K., M. Z. i K. P. o wszczęcie postępowania na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawa wodnego oraz powołanie biegłego z uwagi na zalewanie ich działek. Wnioskodawcy powołali się w głównej mierze na powódź mającą miejsce w lipcu 2014 r. Jednocześnie wnioskodawcy w swoich pismach wielokrotnie wskazywali, że do podniesienia poziomu zalewania ich posesji zaczęło dochodzić od powstania w 1997 r. stawu "P. " wraz z zastawką piętrzącą do jego zasilania, a także wskutek powstania Zalewu B. (podniesienia grobli), podwyższenia terenu na działce ew. [...] oraz zawężenia koryta potoku O. a zalanie ich posesji w roku 2014 było najwyższe i spowodowało największe szkody. Organ wszczął postępowanie w celu stwierdzenia, czy na działkach ewid. nr [...] [...] [...], [...] oraz [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb O. doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działek ew. nr [...], [...], [...], [...], [...] obręb O.. W trakcie trwania całego postępowania organ powołał kilku biegłych, wydał cztery rozstrzygnięcia w sprawie, które były uchylane przez organ II instancji. W sprawie sporządzono następujące opinie: 1. Opinia M. K. z 2016 r. została odrzucona z uwagi na to, że została sporządzona w stosunku do roku 2001 jako roku bazowego, a więc jako stan pierwotny został przyjęty stan z obiektem wodnym jakim jest staw "P. ". 2. Opinia I. B. z 2018 r. wskazuje jednoznacznie, że omawiany teren zawsze był terenem zalewowym, jednak na skutek zmian terenowych poziom zalewania uległ zwiększeniu, podczas gdy wcześniej nie musiał generować strat powodziowych. Jednak opinia to okazała się niepełna, ponieważ nie wskazywała konkretnych rozwiązań. 3. Uzupełniająca opinia J. S. z 2020 r. przedstawiła różne warianty rozwiązań, bazujące na zmniejszeniu lub likwidacji stawu "P. " i parkingu. Na jej bazie organ odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, uznając, że żaden z wariantów nie przyniósł oczekiwanego efektu. 4. Biegły M. K. w swojej opinii z 2023 r. stwierdził, że porównywanie zasięgów zalania jest całkowicie nieuzasadnione, bowiem nie można porównywać wpływu zjawisk, które mogły charakteryzować się różną intensywnością. Ponadto zdaniem biegłego, skoro staw "P. ", jaz piętrzący na potoku G. , czy nadbudowa grobli na Zalewie B. zostały utworzone na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, to analiza niekorzystnego wpływu tych obiektów powinna być przedmiotem analizy organów, które wydały ww. pozwolenia. W opinii biegłego roszczenie poszkodowanych uległo przedawnieniu. Na podstawie powyższej opinii organ I instancji umorzył postępowanie na podstawie art. 40 Prawa wodnego z 24 października 1974 r. uznając, że w sprawie doszło do przedawnienia. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Kolegium, które zakwestionowało wykładnię ww. przepisu, podważyło wiarygodność opinii M. K. oraz wskazało, że w sprawie bezsprzecznie udowodniono już, że doszło do zmian terenowych mających wpływ na zmianę stanu wody na gruncie i wskazał na konieczność uzupełnienia opinii biegłego w celu wskazania działań naprawczych. 5. Opinia M. G. z 2025 r. stała się podstawą wydania najnowszej decyzji organu I instancji. Zakres opracowania objął wizję w terenie, w tym oględziny ze stronami postępowania, inwentaryzację zdjęciową terenu, w tym naloty fotogrametryczne dronem, wykonanie geodezyjnych pomiarów wysokościowych terenu, koryt rzecznych, mostów, urządzeń wodnych, analizę dokumentów związanych z tematem sprawy dostarczonych przez strony postępowania i zgromadzonych w trakcie prowadzenia sprawy, pozyskanie i analizę map tematycznych: topograficznych, hydrograficznych, ortofotomap i innych mających związek ze sprawą, wykonanie i analizę numerycznego modelu terenu z różnych czasookresów, wyznaczenie zlewni rzecznych, określenie zagospodarowania terenu zlewni, wykonanie obliczeń hydrologicznych, wykonanie modelowania hydrodynamicznego przepływu wody w korytach potoków O. i G., zarówno dla stanu przeszłego jak i obecnego, wraz ze wskazaniem stref zalewowych na rozpatrywanym terenie, łącznie z określeniem kierunku spływu wody dla rozpatrywanego terenu, a także wizualizację spływu wód, wykonanie pisemnej ekspertyzy w sprawie zmiany stanu wody na gruncie. Wykonana przez M. G. opinia jednoznacznie wskazuje, że na analizowanym obszarze doszło do zmiany stanu wody na gruncie i zmiany te szkodliwie wpływają na działki stron skarżących. Opinia zawiera również wskazanie niezbędnych działań naprawczych i zapobiegających szkodom, koniecznych do wykonania, które mają na celu zabezpieczenie działek stron skarżących przed szkodami związanymi ze zmianą stosunków wodnych. Biegły dokonał także sprawdzenia skuteczności działania zaproponowanych rozwiązań w modelu hydrodynamicznym, opracował wnioski końcowe i zalecenia. Biegły szeroko udokumentował stan istniejący na spornym terenie przez wykonanie licznych fotografii zarówno z bezpośredniej bliskości jak i z nalotu dronem. W ramach analizy wykonano konieczne pomiary geodezyjne przez uprawnionego geodetę. W ramach opracowania sporządzono numeryczny model terenu dla roku 1995, 2012 i 2023 zaktualizowany o pomiar geodezyjny z 2025 r. Dla poszczególnych lat wykonano 6 przekroi terenowych w miejscach najbardziej newralgicznych, na których pokazano jak kształtowały się zmiany terenu w poszczególnych latach do stanu obecnego. Przeanalizowano mapy topograficzne, mapy zasadnicze i otofotomapy z różnych czasookresów. Na mapach zasadniczych z 1994 r. do 2025 r. widoczne są znaczące zmiany w zagospodarowaniu terenu polegające na wykonaniu stawu "P. ", nasypu ziemnego zwanego parkingiem oraz "oczka wodnego" p. M. Dodatkowo, widoczna jest zmiana ukształtowania lewego brzegu potoku O. , powyżej mostu nr [...]. Następnie przeanalizowano ortofotomapy oraz zdjęcia lotnicze na przestrzeni lat 1975-2024, które pokazują jak obszar opracowania zmieniał się w poszczególnych latach. Do 1996 r. nie obserwuje się zmian terenowych na analizowanych działkach. W roku 1996 uwidocznione są prace związane z budową budynku mieszkalnego na działce [...] obręb O.. W 1998 pojawia się staw P. w 2003 r. budynek mieszkalny na działce [...] obręb O. i oczko wodne na działce należącej do państwa M. Na ortofotomapie z 2009 r. widać świeżo wykonane umocnienia brzegów O. powyżej mostu w ciągu ul. [...]. Na znacznym przybliżeniu można dostrzec, że koryto zostało ukształtowane w taki sposób, że oś cieku nie pokrywa się z osią mostu, stopa lewej skarpy niejako wchodzi w światło obiektu, co później będzie prowadzić do uderzania głównego nurtu o prawy przyczółek mostu i jego erozję. Działania te realizowane były przez ówczesny Małopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w K., Inspektorat Rejonowy w O., co stawia następców prawnych wykonawcy Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jako stronę przyczyniającą się do wystąpienia szkód. Prace te ugruntowały ukształtowanie terenu brzegów O. , w tym wykonane bez decyzji formalnych i dokumentacji technicznej oczko wodne na lewym brzegu O. W roku 2015 na orotfotomapie pojawia się budynek mieszkalny na działce [...] i podwyższenie terenu tzw. "parkingu" na działce [...] oraz zauważyć można poszerzoną wschodnią groblę Zalewu B. W celu uzyskania odpowiedzi na pytanie czy doszło do zmian stanu wody na gruncie w skutek wykonania obiektów tj. stawu P. , oczka wodnego, zmiany parametrów grobli Zalewu B. , podwyższenia terenu na działce [...], oraz prac umocnieniowych i czy zmiany te negatywie wpływają na działki sąsiednie, dokonano w opinii stosownych obliczeń hydrologicznych oraz modelowania hydrodynamicznego. Po przeprowadzonym modelowaniu hydrodynamicznym stanu istniejącego i stanu archiwalnego odtworzonego na rok 1995 widać wyraźnie różnice w przebiegu powodzi na analizowanym obszarze. Pozwala to na wyciągnięcie następujących wniosków: 1) w obu symulacjach działki [...], [...], [...] oraz [...] i [...] są zalewane przynajmniej częściowo. 2) maksymalny zasięg wód powodziowych zwiększył się na przestrzeni lat 1995-2025. Dotychczas częściowo zalewane działki [...], [...] i [...] są zalewane praktycznie w całości, natomiast działki [...] i [...] zalewane są wyższą warstwą wody. 3) w stanie archiwalnym na rok 1995 wody powodziowe zalały tereny obecnie zajęte przez staw "P. " i tzw. parking [...], co korzystnie wpływało na zmniejszenie powierzchni zalania działek objętych szkodą. 4) w stanie archiwalnym wody powodziowe przelewały się przez ówczesną groblę "C" Zalewu B. , co zmniejszało przepływ poniżej mostu nr [...] w ciągu ul. [...] i korzystnie wpływało na zmniejszenie powierzchni zalania działek objętych szkodą. 5) zarówno w stanie istniejącym jak i archiwalnym, część podtopień pochodzi od rowu przydrożnego wzdłuż ul. Z. do którego przedostają się wody powodziowe z potoku G. 6) w obu symulacjach poziom wody w rejonie mostu nr [...] w ciągu ul. [...] jest bardzo podobny, co świadczy o tym, że obiekt ten nie wpływa na zwiększenie zagrożenia powodziowego na analizowanym obszarze, 7) poziom wody w rejonie połączenia cieków jest wyższy w stanie istniejącym o około 45cm względem stanu archiwalnego - wynika to ze zmniejszonej retencyjności analizowanego obszaru, a dodatkowo zawężenia odcinka koryta O. między połączeniem potoków, a mostem w ciągu ul. [...], które nie jest w stanie przejąć zwiększonego przepływu, spowodowanego mniejszą retencją dolinową. 8) widoczne jest także zwiększenie prędkości przepływu w ww. odcinku na skutek zmniejszonej retencji dolinowej oraz zawężenia koryta. W stanie istniejącym prędkość przepływu wody przekracza 3m/s, natomiast w stanie archiwalnym nie przekraczała 1,8m/s. Może to niekorzystnie wpływać na obiekt mostowy, co już jest widoczne w postaci erozji przyczółka. 9) w stanie istniejącym widoczny jest wpływ jazu p. M. na warunki przepływu wody w potoku G.. Jego budowa nie zwiększyła zagrożenia powodziowego dla działek objętych szkodą. Zmiany ukształtowania działek zostały wykonane na przestrzeni lat 1997-2013, w tym budowa stawu "P. " w roku 1997, umocnienie koryta O. powyżej mostu nr [...] w ciągu ul. [...] w roku 2008, przebudowa grobli "C" Zalewu B. w okresie 2010-2012, budowa nasypu na działce [...] w 2013 r. oraz wykonanie oczka wodnego, którego daty nie ustalono. Nie ulega wątpliwości, że teren działek nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] został zmieniony pod względem wysokościowym w wyniku podniesienia ich terenu, dla każdej z działek w różnym zakresie i różnej skali. Na skutek wykonania wskazanych obiektów i podniesienia terenu działek, doszło do zmiany stosunków wodnych poprzez zmniejszenie retencji dolinowej potoku O. i zawężenia jej koryta. Skutkiem tych działań jest zwiększenie zasięgu i poziomu wód powodziowych na analizowanym obszarze, co doprowadziło do wystąpienia szkód na działkach [...], [...], [...], [...], [...] podczas wystąpienia podtopień i powodzi, zwłaszcza w roku 2014 i 2024. Z powyższej opinii wynika jednoznacznie, że wskutek zaistniałych zmian terenowych doszło do zmiany stanu wody na gruncie, co skutkuje zwiększeniem zasięgu i poziomu wód powodziowych, co doprowadziło do szkód w mieniu. W zaistniałej sytuacji działania naprawcze mają za zadanie zmniejszyć zasięg wód powodziowych na działkach [...], [...], [...], [...], [...] do poziomu z przed zmian terenowych, w tym uniemożliwić podtapianie budynków mieszkalnych zlokalizowanych na działkach [...], [...], [...]. Wskazane działania naprawcze nie są przewidziane do całkowitego zabezpieczenia działek objętych szkodami przed powodzią o prawdopodobieństwie wystąpienia przepływu p=1% (raz na 100 lat), gdyż w stanie archiwalnym działki te częściowo lub całkowicie znajdowały się na terenach zagrożonych podtopieniami, co zostało wykazane w opinii. W związku z tym, biegły przeanalizował szereg rozwiązań mających zapobiegać szkodom i wskazał rozwiązania, które są możliwe do realizacji przez strony oraz dają optymalne efekty. Organ I instancji oparł się na powyższej opinii oceniając, że jest ona w pełni wiarygodna, a jej wnioski pokrywają się z wnioskami zawartymi w opinii I. B.. Jednocześnie organ stwierdził, że opina biegłego J. S. nie była kompletna, ponieważ nie zawierała prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co miało bezpośredni wpływ na rezultaty przeprowadzonego modelowania hydraulicznego projektowanych rozwiązań. Także opinia M. K., ze względu na brak przeprowadzenia koniecznych obliczeń i modelowania hydrologicznego, które okazały się niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia w sprawie, nie może zostać przyjęta za dowód. Od powyższej decyzji odwołania wnieśli: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz S. M., B. M. i P. M.. P. M. zarzucili, że organ posłużył się ekspertyzą, której brak bezstronności oraz skupił się na analizie wpływu urządzeń wodnych na terenie gospodarstwa należącego do odwołujących się, podczas gdy taka analiza wykracza poza kompetencje nadane wójtowi w ramach art. 29 Prawa wodnego. W ocenie odwołujących biegły nie wykazał w ekspertyzie zasadniczych kwestii, a mianowicie, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a zmiana ta wpłynęła szkodliwie na grunty sąsiednie. Podkreślono, że powódź stanowi zdarzenie jednorazowe i jest wynikiem działania siły wyższej. Dodatkowo wskazano, że obowiązki wynikające z decyzji stanowią w istocie zabezpieczenia przeciwpowodziowe, a nie działania oparte na art. 29 ustawy Prawo wodne. Podkreślono, że zalewane działki są usytuowane w naturalnym obniżeniu, gdzie zawsze zbierała się woda. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując na wstępie, że z uwagi na wszczęcie postępowania w 2016 r. tj. przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne, sprawa rozstrzygana jest w oparciu o przepisy dotychczasowe, a organem odwoławczym właściwym w sprawie pozostaje Kolegium. Kolegium zgodziło się z twierdzeniem organu I instancji, że nowo wykonana opinia jest jasna, przejrzysta, wykonana z należytą starannością i nie budzi żadnych zastrzeżeń. Biegły wykazał się profesjonalizmem, głęboką wiedzą, znajomością tematu i kompetencjami. Opinia została sporządzona rzetelnie i zawiera wszystkie niezbędne elementy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem Kolegium z ekspertyzy biegłego w sposób jednoznaczny wynika, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działek sąsiednich i z tego względu koniecznym było nakazanie właścicielom nieruchomości, na których do zmiany stosunków wodnych doszło, wykonanie urządzeń zapobiegawczych. Autor analizy podał badaniu zarówno stan istniejący w chwili wykonywania ekspertyzy jak i wcześniejsze opinie i analizy biegłych. Z tego względu powyższa analiza biegłego daje podstawy do rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż przedstawia pogłębioną analizę, z której jasno wynika spełnienie przesłanek zastosowania art. 29 Prawa wodnego. Kolegium wzięło również pod uwagę wcześniejsze opinie biegłych, natomiast ze względu na spójność, dokładność, logiczną argumentację i całościowe opracowanie zagadnienia w opinii M. G., opinii tej Kolegium dało prymat. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniach Kolegium wskazało, że w jego ocenie zaproponowane zmiany są prawidłowe i ich wykonanie pozwoli zmniejszyć negatywny wpływ oddziaływania na działki objęte szkodą. Mając jednak na uwadze zarzut braku wykazania czy i w jakim stopniu każda ze stron wpłynęła na zmianę stosunków wodnych, Kolegium wskazało, że na gruncie art. 29 ustawy Prawo wodne szczegółowe wykazanie stopnia wpływu nie jest konieczne. Nie ma więc znaczenia procentowy udział w powstaniu szkód, lecz sam fakt szkodliwego oddziaływania. Samo ustalenie, że doszło do zmiany stanu wód, który powoduje szkodę na działkach sąsiednich, pozwala organowi nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub przywrócenie stanu poprzedniego. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniu państwa M. Kolegium wyjaśniło, że niniejszej sprawie szkodą nie jest sam fakt zalewania działek podczas powodzi, lecz zwiększenie intensyfikacji zalewania nieruchomości. Sam fakt, że działki zawsze były zagrożone zalaniem nie powoduje, że właściciele działek sąsiednich mogą ingerować w stan wód na ich gruncie, zwiększając intensywność zalewania. Zarówno w uzasadnieniu decyzji jaki i w ekspertyzie wykonanej przez biegłego hydrologa wykazano, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie, zmiana ta powoduje szkodę na gruncie sąsiednim oraz istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zmianą a zaistniałą szkodą. Niezasadnym jest również zarzucanie organowi I instancji wykroczenia poza jego kompetencje. Organ I instancji nie skupia się na analizie legalności urządzeń wchodzących w skład gospodarstwa odwołujących się. Kwestia realizacji inwestycji zgodnie z warunkami pozwolenia wodnoprawnego i kwestia ewentualnego naruszenia stosunków wodnych na gruncie nie wykluczają się wzajemnie i są badane w odrębnych trybach postępowania administracyjnego. Na powyższą decyzję skargi złożyli: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w W. oraz S. M., B. M. i P. M.. W skardze złożonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 z późn. zm.) w zw. z art.545 ust. 4 ustawy a dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r., poz. 960); II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to: a) art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa poprzez zaniechanie przez organ I instancji dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący polegający na braku uwzględnienia zgłoszonych przez Odwołującego zastrzeżeń do ekspertyzy hydrologicznej; b) art. 77 § 1 i art. 80 kpa, zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozpoznanie skargi, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu strona skarżąca zarzuciła, że biegły nie ustalił czy i w jakim stopniu każda ze stron postępowania wpłynęła na zmianę stosunków wodnych. Przedstawiono wyłącznie wpływ sumaryczny tych zamian. Biegły w ekspertyzie winien wykazać oddzielnie wpływ poszczególnych robót ziemnych na warunki przepływu wody w obrębie doliny potoku O. i G. na analizowanym obszarze. Biegły nie wskazał w jakim stopniu prace obejmujące zabezpieczenie koryta potoku wpłynęły na zmianę przepływu wody, w tym na zmniejszenie przepustowości koryta. Biegły porównuje w ekspertyzie jedynie przekroje terenu uzyskane z opracowanych na potrzeby ekspertyzy modeli terenu dla roku 1994 i 2024, nie odnosząc się do kształtu koryta przed rozpoczęciem prac utrzymaniowych. Tymczasem przedmiotowe prace były związane z usuwaniem szkód powodziowych i służyły zabezpieczeniu koryta potoku przed erozją. Nie wpłynęły one na zmianę parametrów koryta potoku O. W decyzji organu I instancji wskazał, że w ramach działań naprawczych wymagane jest poszerzenie koryta potoku O. o, który ma mieć szerokości od 5 do 6 m w dnie na odcinku około 80 m, licząc od mostu w ciągu ul. [...] w O. w górę potoku. Tymczasem koryto potoku O. nie posiadało i nie posiada takiej szerokości dna, nawet w odcinku ujściowym. S. M., B. M. oraz P. M. z kolei zarzucili: 1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezkrytyczne uznanie opinii hydrologicznej biegłego M. G. za pełnowartościowy i wystarczający dowód, mimo że opinia ta jest wewnętrznie sprzeczna, pomija istotne okoliczności faktyczne, pozostaje w konflikcie z wcześniejszymi opiniami biegłych oraz z dokumentami organów wyspecjalizowanych (Wody Polskie, RZGW, WSA), a szczegółowe, pisemne zarzuty skarżących do tej opinii nie zostały merytorycznie rozpoznane, lecz de facto zignorowane; 2. naruszenie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z art. 222 ust. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne oraz z utrwaloną linią orzeczniczą NSA, poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do "zmiany stanu wody na gruncie" spowodowanej przez skarżących, zignorowanie rozróżnienia pomiędzy normalną działalnością człowieka a skutkami ekstremalnych zjawisk powodziowych (siła wyższa), nieuzasadnione przypisanie skarżącym odpowiedzialności za skutki powodzi z lipca 2014 r. i września 2024 r., mimo że z materiału dowodowego wynika, iż były to zdarzenia o charakterze ekstremalnych zjawisk powodziowych ("flash flood"), zakwalifikowane wprost jako zdarzenia ekstremalne przez organy Wód Polskich; 3. naruszenie art. 16 § 1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP oraz z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, poprzez de facto pozbawienie S. M. uprawnień wynikających z ostatecznego i pozostającego w obrocie prawnym pozwolenia wodnoprawnego, przy jednoczesnym pominięciu ustaleń zapadłych w odrębnym postępowaniu dotyczącym cofnięcia tego pozwolenia i zaakceptowaniu takiej wykładni art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r., która prowadzi do obejścia zasady trwałości decyzji administracyjnych oraz ochrony praw nabytych skarżącego; 4. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy zgłaszane przez J. R. szkody w budynku mieszkalnym nie wynikają z wadliwego posadowienia tego obiektu na terenie grząskim, podmokłym i historycznie zalewowym, a nie z rzekomej zmiany stanu wody na gruncie spowodowanej działaniami Skarżących, oraz poprzez bezpodstawną odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżących dowodów w tym zakresie pod pozorem, że organ nie jest właściwy do badania legalności obiektów budowlanych; 5. naruszenie art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne w zakresie oceny właściwości organów drugiej instancji, poprzez przyjęcie przez SKO, że pozostaje ono organem odwoławczym w sprawie, mimo że przepis przejściowy wiąże właściwość organu wyższego stopnia z organami gospodarki wodnej (Prezes Wód Polskich) w sprawach, w których przed wejściem w życie nowej ustawy organem wyższego stopnia byli Prezes KZGW lub dyrektorzy RZGW. W konsekwencji wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, 2. stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości z uwagi na oczywistą sprzeczność z prawem i grożącą skarżącym niepowetowaną szkodę majątkową, 3. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii i gospodarki wodnej oraz prawa wodnego (innego niż autor opinii z 2025 r.), na okoliczność, czy dokonane na działkach skarżących i innych stron czynności (w szczególności budowa stawu "P. , małego stawu oraz umocnień koryta O. ) spowodowały zmianę stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. oraz czy zmiany te o ile wystąpiły pozostają w normalnym, bezpośrednim związku przyczynowym ze szkodami występującymi na działkach [...], [...], [...], [...], czy też szkody te są skutkiem ekstremalnych zjawisk powodziowych (tzw. flash flood) niezależnych od skarżących; 4. zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz kosztów opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw. Organ odwoławczy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 października 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 11 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II SA/Kr 858/26 i II SA/Kr 859/26 i postanowił prowadzić je pod sygnaturą II SA/Kr 858/26, albowiem pozostają one ze sobą w związku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 P.p.s.a., stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na wstępie należy wskazać, że w związku z faktem, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w 2016 r., istotne znaczenie ma art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U.2025.960 ze zm.), który stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Wobec tego, że zgodnie z obowiązującą uprzednio ustawą, organem właściwym do procedowania w przedmiocie szkodliwego zmiany stanu wody na gruncie był wójt, burmistrz lub prezydent miasta, organem odwoławczym w przedmiotowej sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią natomiast przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j.Dz.U.2017.1121 ze zm., zwanej dalej: P.w.). Zgodnie z art. 29 P.w.: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W orzecznictwie podkreśla się, że w art. 29 ust. 1 P.w. z 2001 r. określona została treść dwóch zakazów adresowanych do właściciela gruntu. Pierwszy zakaz dotyczy zmian stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, oraz kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Sposób sformułowania dyspozycji tego zakazu wskazuje, że właściciel gruntu obciążony jest także innymi ograniczeniami na rzecz właścicieli gruntów sąsiednich wynikającymi z prawa sąsiedzkiego, mogącymi przejawiać się m.in. w obowiązku powstrzymania się od pewnych czynności faktycznych, dozwolonych z punktu widzenia prawa własności, a które mogą wywołać szkodę dla gruntów sąsiednich. Drugi zakaz ma z kolei charakter bezwzględny i obejmuje odprowadzanie wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (por.m.in. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2018 r., II OSK 2058/16) Wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. zależne jest zatem od ustalenia, po pierwsze - czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, a po drugie - czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wymagane jest w tym względzie ustalenie, że między zmianą stanu wody na gruncie oraz szkodą na gruncie sąsiednim, istnieje związek przyczynowo-skutkowy (por.m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 marca 2019 r., II SA/Rz 192/19). Spowodowanie zaś przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji na zasadzie art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r., to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi, czy też hydrologicznymi (por.m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r., II SA/Bk 265/13). Działaniem takim jest m.in wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody (por.m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r., II SA/Bk 265/13). Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie. Również roboty budowlane takie jak: niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów, może powodować zmiany stanu wody na gruncie, jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych (por.m.in. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., II OSK 159/16). Jeżeli zaś chodzi o szkodę powstałą na skutek powyższych działań na gruncie sąsiednim, to w orzecznictwie podkreśla się, że nie ma znaczenia jej rozmiar. Skoro bowiem ustawodawca uzależnia skutek od zaistnienia szkody, a nie od jej rozmiaru, to nie ma potrzeby jej szacowania (por.m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11). Zgodnie przyjmuje się, że analizowana regulacja dotyczy wszelkich zmian stanu wody na gruncie, a jej zastosowanie ma prowadzić do zaprzestania szkodliwego oddziaływania na sąsiednie nieruchomości przez restytucję poprzednich stosunków wodnych lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W orzecznictwie podkreśla się również, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim: jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, a także, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por.m.in. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., II OSK 613/07). Nie ulega przy tym wątpliwości, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, wymagającej najczęściej wiadomości specjalnych z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych. Z tego względu w sprawach tych istotnym dowodem może okazać się opinia biegłego, wykazującego się umiejętnością przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub specjalistycznych obliczeń (por. wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2008 r., II OSK 1762/06; z dnia 14 maja 2008 r., II OSK 613/07; czy też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2010 r., II SA/ Bk 300/10). W przedmiotowej sprawie, okolicznością bezsporną jest fakt, że podczas okresowych powodzi i podtopień, na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] dochodziło do szkód zalewowych, w tym do podtopienia budynków. Nikt również nie kwestionuje, że na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] zmieniono ukształtowanie terenu na przestrzeni lat 1997-2013. Prace te zostały wykonane przez różne podmioty i polegały na zbudowaniu stawu "P. " w 1997 r., wykonaniu oczka wodnego, umocnieniu koryta cieku wodnego O. w roku 2008, przebudowie grobli "C" Zalewu B. w okresie 2010-2012 oraz budowie nasypu na działce [...] w 2013 r. Nie ulega wątpliwości, że teren działek został zmieniony pod względem wysokościowym, dla każdej z działek w różnym zakresie i różnej skali. Zasadniczym przedmiotem sporu jest natomiast ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi zdarzeniami, a kwestia ta była kluczowym przedmiotem ustaleń organów. W przedmiotowej sprawie (która toczy się od 10 lat), sporządzonych zostało w tym celu 5 opinii, które miały za zadanie rozstrzygnąć powyższą kwestię. Wszystkie te opinie organ I instancji poddał szczegółowej analizie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu. Pierwsza opinia z 2016 r. sporządzona przez M. K. jest niewiarygodna z tego względu, że jako stan pierwotny przyjęto rok 2001, w którym istniał już staw "P. ", potencjalnie mogący szkodliwie zmieniać stosunki wodne w terenie. Zawarte w opinii wnioski były ponadto ogólne, nieprecyzyjne oraz wynikała z nich wyłącznie potrzeba dalszego prowadzenia postępowania oraz czynienia dalszych ustaleń. Opinię tę zdyskredytował organ odwoławczy w decyzji z dnia 7 sierpnia 2017 r. (k. 1322). Zasadnie zatem organ I uznał, że wnioski z tej opinii nie są wiarygodne. Nieprzydatne okazały się również wnioski zawarte w opinii J. S. oraz M. K.. Opinia J. S. (k. 2171 i nast.) koncentrowała się na analizie zastosowania trzech konkretnych rozwiązań i bazowała na ustaleniach zawartych w poprzedniej opinii I. B.. Biegły M. K. w swojej opinii (k. 2840 i nast.) nie przeprowadził z kolei koniecznych obliczeń i modelowania hydrodynamicznego, które okazały się niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Poza tym nie ocenił wpływu urządzeń wodnych, które zostały utworzone na podstawie odpowiednich pozwoleń wodnoprawnych twierdząc, że w takiej sytuacji ich negatywny wpływ na nieruchomości sąsiednie był już przedmiotem badania przed wydaniem pozwoleń i może być ewentualnie zweryfikowany przez organy, które wydały ww. pozwolenia. Błędy i niedopracowania w powyższych opiniach zostały już wytknięte na wcześniejszych etapach postępowania, co znalazło wyraz w wydanych w sprawie decyzjach kasacyjnych Kolegium. Brak wiarygodności tych ekspertyz stał się z resztą powodem zlecenia kolejnej, piątej już opinii. Nie mniej jednak we wszystkich sporządzonych opiniach, poza opinią M. K., biegli stwierdzali związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonanymi pracami a szkodami zalewowymi. W opinii Sądu ostatnia opinia M. G., spójnie z ekspertyzą I. B. potwierdziła powyższe ustalenie i zasadnie stała się podstawą decyzji organu I instancji. Opinia bazowała na szczegółowej analizie, która była poprzedzona szeregiem czynności, obejmujących wizję w terenie, oględziny ze stronami postępowania, inwentaryzację zdjęciową terenu, w tym naloty fotogrametryczne dronem, wykonanie geodezyjnych pomiarów wysokościowych terenu, koryt rzecznych, mostów, urządzeń wodnych, analizę dokumentów związanych z tematem sprawy dostarczonych przez strony postępowania i zgromadzonych w trakcie prowadzenia sprawy, pozyskanie i analizę map tematycznych: topograficznych, hydrograficznych, ortofotomap i innych mających związek ze sprawą. Na podstawie uzyskanych w ten sposób danych, biegły wykonał analizę numerycznego modelu terenu z różnych czasookresów, wyznaczył zlewnie rzeczne, wykonał obliczenia hydrologiczne, modelowanie hydrodynamiczne przepływu wody w korytach potoków O. i G., zarówno dla stanu przeszłego jak i obecnego, wskazał strefy zalewowe na rozpatrywanym terenie, łącznie z określeniem kierunku spływu wody, a także sporządził wizualizację spływu wód. W efekcie powstała skrupulatna i obszerna opinia, wykonana z należytą starannością i nie budząca zastrzeżeń. Organy miały zatem podstawy, aby uznać ją za rzetelny dowód, mogący stać się podstawą ustaleń oraz zaleceń. W opinii tej biegły jednoznacznie stwierdził, że analizowane zmiany na gruncie miały szkodliwy wpływ na nieruchomości sąsiednie. W tym miejscu odpowiadając na zasadniczy zarzut skargi państwa M. , którzy podnosili, że poszkodowane działki znajdują się na terenie zalewowym, od zawsze narażonym na zalania, a szkody zaistniałe w 2014 r. i 2024 r. były wynikiem powodzi błyskawicznej (tzw. flash flood), czyli zjawiska ekstremalnego, a nie zmian w terenie wykonanych przez skarżących – należy wskazać, że nikt nie kwestionował faktu, iż poszkodowane działki zawsze znajdowały się na terenach zagrożonych zalaniem, a do największych szkód, które stały się impulsem do wszczęcia postępowania doszło podczas dwóch ekstremalnych zjawisk pogodowych. Powyższe ustalenia wprost wynikają ze wszystkich opinii, w tym z opinii M. G.. Jednocześnie fakt ten nie sprawia, że opinia ta jest wewnętrznie sprzeczna, czy nielogiczna. Biegły bowiem w sposób opisowy oraz graficzny przekonująco ustalił, że dokonane zmiany istotnie powiększyły zakres szkód w stosunku do okresu poprzedzającego wykonanie analizowanych prac. Modelowanie hydrodynamiczne stanu istniejącego oraz archiwalnego doprowadziło do wniosku, że w obu przypadkach działki są zalewane, jednakże poziom zalewania terenów po wykonaniu analizowanych prac znacząco się zwiększył. W tej sytuacji nie można twierdzić, że wyłącznym powodem szkód były ekstremalne powodzie, a nie wykonane zmiany na gruncie. Z opinii biegłego i sporządzonego przez niego modelowania hydrodynamicznego wynika, że gdyby nie doszło do ww. zmian, działki uległyby zalaniu, jednak w znacznie mniejszym zakresie. W jednym z orzeczeń sąd administracyjny argumentował, że "organy nie mogą arbitralnie uznać, iż cechy działki bądź budynku skarżących (takie jak obniżenie terenu, okno piwniczne poniżej rzędnej czy brak urządzeń odwadniających) wykluczają wpływ czynników, w tym zewnętrznych wynikających z działania innych osób. W realiach niniejszej sprawy nie można bowiem wykluczyć kumulacji kilku czynników, co oznacza, że naturalne cechy gruntu skarżących mogły współistnieć z jednoczesnym, szkodliwym działaniem ze strony sąsiedniej nieruchomości. Innymi słowy, nawet jeżeli sposób zagospodarowania działki nr [...] zwiększał możliwość gromadzenia się na niej wody, okoliczność ta nie przesądza jeszcze, że prace wykonane na działce nr [...] lub na drodze [...] nie wpłynęły na kierunek, natężenie albo ilość napływających wód opadowych" (wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 209/26). Tym samym organy zasadnie uznały, że w sprawie zostały zrealizowane przesłanki z art. 29 ust. 3 P.w., doszło bowiem do zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie. Wbrew zarzutom skargi przepisy nie przewidują obowiązku wykazania stopnia wpływu danych prac na zmianę stosunków wodnych. W naruszeniu stosunków wodnych częstą sytuacją jest kumulacja różnych czynników składających się na przyczynę zaistnienia szkody. W jednym z orzeczeń NSA wyjaśniono, że "art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne należy rozumieć w ten sposób, że decyzja naprawcza może być wydana także wówczas, gdy naruszanie zakazów i nakazów wskazanych w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne jest tylko jedną z przyczyn szkody. (...) ustawodawca jako przesłankę wydania decyzji na podstawie wskazanego przepisu wskazał jedynie "szkodliwy wpływ" określonych działań, nie przesądził zaś, że ma być to jedyna przyczyna powstawania szkody na gruncie przyległym. Nawet gdyby szkoda była następstwem kumulacji określonych zdarzeń, tylko z tego tytułu nie sposób właścicielom odmówić ochrony należnej w myśl art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Wyeliminowanie już jednej z przyczyn z reguły będzie skutkować ograniczeniem wielkości szkód" (wyrok NSA sygn. akt II OSK 2621/13). Podsumowując, zdaniem Sądu Kolegium zasadnie zaakceptowało wnioski zawarte w opinii M. G. w zakresie ustalenia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy szkodą a analizowanymi zmianami w terenie. W przedmiotowej sprawie doszło do kumulacji czynników, które spowodowały szkody zalewowe na analizowanych działkach. Czynnikami tymi były poszczególne zmiany w terenie, które sumarycznie doprowadziły do ewidentnego zwiększenia poziomu zalewania działek, powodując szkody. W opinii Sądu nie było również podstaw, aby zakwestionować zaproponowane przez biegłego działania naprawcze. Jak wynika z ekspertyzy, były one skutkiem wielowariantowej analizy szeregu rozwiązań, mających zapobiegać szkodom. Z modelowania hydrodynamicznego wynikało, że likwidacja oczka wodnego oraz odsunięcie lewej skarpy potoku O. o ok. 2-4 m zredukowało wysokość zwierciadła wód powodziowych o 35 cm, co zabezpiecza przed zalaniem budynków, jednak nie dało efektu powrotu do stanu archiwalnego. W celu przywrócenia zasięgu zalania do stanu archiwalnego, dodatkowo zobowiązano właścicieli "Zalewu B. do wykonania suchego polderu, który pozwoli przejąć nadmiar wody powodziowej. Uzyskana w ten sposób redukcja fali powodziowej pozwoliła uzyskać obniżenie poziomu wód powodziowych do stanu porównywalnego z archiwalnym. W konsekwencji Kolegium zasadnie zaakceptowało zakres obowiązków nałożonych w zaskarżonej decyzji, zmierzających do zapobiegnięcia szkodom. Są to czynności możliwe do wykonania, a jednocześnie przedstawione modelowanie pozwala założyć, że przyniosą one oczekiwany rezultat. Przechodząc do zarzutów zawartych w skardze państwa M. , Sąd zważył co następuje: Oddaleniu podlegał zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na opinii M. G.. Wbrew twierdzeniom skarżących, opinia ta nie została przyjęta przez organy "bezkrytycznie" i w oderwaniu od pozostałych opinii sporządzonych w sprawie. Jak wskazano powyżej, organ I instancji w sposób szczegółowy ustosunkował się do wszystkich wydanych w trakcie postępowania opinii i wyjaśnił, że wiarygodnymi opiniami okazały się opracowania sporządzone przez M. G. oraz I. B.. Wytłumaczył też powody, dla których odmówił wiarygodności pozostałym opiniom, których błędy oraz niedociągnięcia wytknięte były z resztą również przez orzekające w sprawie Kolegium. W tej sytuacji podsumowująca ocena zawarta w uzasadnieniu Kolegium nie stanowi uchybienia, które przemawiałoby za uchyleniem decyzji. Sąd nie zgadza się ze skarżącymi, że ostatnia opinia jest wewnętrznie sprzeczna i pomija istotne okoliczności faktyczne. Zdaniem Sądu jest wręcz przeciwnie, wnioski zawarte w opinii są poparte solidnymi ustaleniami, a końcowa analiza nie jest arbitralna, lecz wynika z efektów obiektywnego modelowania hydrodynamicznego. Prawdą jest, że skarżący składali zarzuty względem opinii. Jak wynika jednak z akt sprawy oraz zarzutów skargi, ich argumentacja nie jest poparta wiedzą ani opinią specjalistyczną, lecz ogranicza się do polemiki z eksperckimi ustaleniami. Przykładowo skarżący podważają szkodliwy wpływ stawu "P. twierdząc, że pełni on funkcję retencyjną. Owszem, funkcją stawu jest zatrzymanie wody, jednakże z opinii biegłego jednoznacznie wynika, że przed powstaniem stawu, jego teren ulegał zalaniu, co ograniczało szkody na dalszym terenie ("w stanie archiwalnym na rok 1995 wody powodziowe zalały tereny obecnie zajęte przez staw "P. " i tzw. parking [...], co korzystnie wpływało na zmniejszenie powierzchni zalania działek objętych szkodą"). W efekcie, skarżący nie zdołali skutecznie podważyć wiarygodności ostatniej opinii, która została sporządzona przez eksperta z dziedziny hydrologii, co wynika ze stosownych certyfikatów. Nie zaoferowali też żadnego wiarygodnego dowodu – poza własnymi przekonaniami na temat oddziaływania wykonanych zmian w terenie na działki sąsiednie – w postaci chociażby kontropinii. Wbrew ich przekonaniu, znajdująca się w aktach sprawy opinia M. K., który jako jedyny ekspert występujący w sprawie wykluczył, aby powstałe zmiany terenowe powodowały zmiany stanu wody na gruncie, nie jest wiarygodnym dowodem, o czym była mowa powyżej. Opinia M. G. nie jest również sprzeczna z wydanym pozwoleniem wodnoprawnym, ani z wnioskami wypływającymi z wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 1371/21. Nikt nie podważa legalności stawu "P. ", który powstał na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. Fakt, że w cyt. wyroku Sąd uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego nie oznaczają, że nie ma podstawy, aby badać, czy powstanie stawu nie wpłynęło szkodliwie na stan wód. W uzasadnieniu Sąd wyraźnie z resztą wskazał, że "Wójt Gminy O. prowadzi postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie między innymi na działkach: [...], [...], [...], [...], [...], ze szkodą dla działek o nr ewid. [...],[...],[...] obręb O.. To osobne postępowanie w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych, prowadzone na zupełnie innej niż w niniejszej sprawie podstawie prawnej, służy - w przypadku zaistnienia stosownych przesłanek - wyeliminowaniu problemu zalewania wodami wezbraniowymi zabudowanych obszarów". W konsekwencji bezzasadny był również trzeci zarzut pozbawienia uprawnień wynikających z pozwolenia wodnoprawnego. Jak wskazano powyżej, postępowanie w przedmiocie cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego oparte jest na zupełnie innych przesłankach. Brak zgody organu na cofnięcie pozwolenia (poparte orzeczeniem sądu) wbrew zarzutom skargi nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że wykonanie urządzenia wodnego nie wpłynęło szkodliwie na stan wód. Są to dwa, niezależne postępowania. Oddaleniu podlegał również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia czy zgłaszane przez J. R. szkody w budynku mieszkalnym nie wynikają z wadliwego posadowienia tego obiektu. Kwestie związane z legalnością budowy, jak słusznie wskazało Kolegium, nie podlega ocenia w przedmiotowym postępowaniu, dlatego odmowa przeprowadzenia dowodu z dokumentów dot. budowy była uprawniona. Pewne błędy konstrukcyjne mogą wprawdzie wpływać na rozmiar szkody, jednak w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 P.w. rozmiar szkody nie ma znaczenia. Poza tym wskazywany przez skarżących budynek jest tylko jedną z nieruchomości, które ucierpiały podczas powodzi, a z opinii biegłego jednoznacznie wynika, że skutkiem analizowanych zmian na gruncie jest znaczne podniesienie zwierciadła wody zalewowej, która jest bezpośrednią przyczyną zgłaszanych szkód na kilku nieruchomościach. W odpowiedzi na zarzuty PGW Wód Polskich Sąd raz jeszcze wskazuje, że w sytuacji, gdy dochodzi do kumulacji czynników powodujących szkodę, nie ma obowiązku wykazywania stopnia przyczynienia się do wystąpienia szkody w odniesieniu do poszczególnych autorów tych zmian. Tym samym biegły nie miał obowiązku wykazywać oddzielnie wpływu poszczególnych robót ziemnych na warunki przepływu wody w obrębie doliny potoku O. i G., ani wykazywać w jakim stopniu prace obejmujące zabezpieczenie koryta potoku dokonane przez Małopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w K. wpłynęły na zmianę przepływu wody. Strona skarżąca podniosła, że prace zabezpieczeniowe nie wpłynęły na zmianę parametrów koryta potoku O. , były związane z usuwaniem szkód powodziowych i służyły zabezpieczeniu koryta potoku przed erozją. W odpowiedzi należy podkreślić, że art. 29 P.w. dotyczy każdej zmiany wody na gruncie, również tej legalnej i wykonanej w dobrej wierze. Biegły wyraźnie wskazał, że dokonane wzmocnienie brzegów potoku ugruntowały zaistniałe wcześniej zmiany polegające na niekorzystnym ukształtowaniu brzegów O. związanym m.in. z wykonaniem oczka wodnego i grobli stawu "P. W ten sposób przyczyniło się wraz z pozostałymi pracami ziemnymi do zwiększenia poziomu zalewania poszkodowanych działek. Strona kwestionowała również zasadność nałożonego na nią obowiązku poszerzenia koryta potoku do 6 m wskazując, że jest on nieuzasadniony, bowiem potok nigdy nie miał ani nie ma takiej szerokości nawet w miejscu ujścia. Zaproponowane rozwiązanie nie ma jednak doprowadzić do przywrócenia stanu poprzedniego, dlatego fakt, że koryto nie miało szerokości, która obecnie powinna zostać osiągnięta, nie przekreśla zasadności tego obowiązku. Wskazane przez biegłego rozwiązanie ma zapobiec powstawaniu w przyszłości szkód zalewowych w wymiarze większym niż w stanie archiwalnym, sprzed analizowanych prac ziemnych. Ustosunkowując się do uwag strony, biegły przyznał, że zaproponowana szerokość dna jest nieznacznie większa niż była na rok 1995 r. Niewielkie zwiększenie przepustowości koryta wraz z obiektem retencyjnym w formie suchego polderu, przywrócą warunki przepływu do stanu sprzed wykonanych działań, co sprawi, że oddziaływanie wód powodziowych O. poniżej mostu również będzie zbliżone do stanu archiwalnego (k. 3540 akt adm.). Zaproponowane przez biegłego rozwiązania są – podobnie jak wcześniejsze ustalenia dotyczące związku przyczynowo skutkowego pomiędzy pracami ziemnymi a szkodami zalewowymi na sąsiednich działkach – wynikiem specjalistycznej analizy biegłego, posiadającego wiedzę ekspercką w tym przedmiocie. Jak każdy inny dowód w sprawie, również sporządzona opinia nie miała charakteru niepodważalnego i podlegała ocenie przez organ. Wobec tego, że opinia została oceniona jako wiarygodna, spójna i logiczna, a zawarte w niej wnioski znajdowały oparcie w przeprowadzonych analizach i ustalonym stanie faktycznym, brak było podstaw do odmowy przyznania jej waloru dowodowego także w części odnoszącej się do sposobu zapobieżenia dalszym szkodom. Należy w tym miejscu podkreślić, że obowiązek przeprowadzenia prac w korycie rzeki jest jednym z elementów rozbudowanej procedury naprawczej. Dodatkowo część robót, do których zobowiązane zostało PGW Wody Polskie, polegających na rozebraniu umocnień koryta potoku, warunkuje możliwość wykonania kolejnych prac przez pozostałe zobowiązane osoby. Należy też dodać, że w swojej opinii biegły szczegółowo uzasadnił celowość zaproponowanych prac, a z uzasadnienia wynika, że rozważył także inne warianty, które jednak nie dawały wystarczającej efektywności. Samo odmienne przekonanie stron co do celowości lub skuteczności zaproponowanych rozwiązań nie mogło prowadzić do podważenia opinii wymagającej wiadomości specjalnych. Jeżeli strony uważały, że wskazane przez biegłego urządzenia są nieadekwatne, mogły przedstawić przeciwdowód o porównywalnym walorze specjalistycznym, w szczególności kontropinię. Skoro tego nie uczyniły, późniejsza polemika z oceną biegłego, oparta wyłącznie na własnych twierdzeniach i przypuszczeniach, nie może skutecznie podważać ani wniosków opinii, ani przyjętych na jej podstawie rozwiązań technicznych (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 7725/21 i z dnia 23 czerwca 2026 r., sygn. akt III OSK 2112/23). W odpowiedzi na wniosek skarżących o powołanie dowodu z opinii biegłego należy podkreślić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie okoliczności istotne dla załatwienia sprawy, czy były one uwzględnione przy wydaniu rozstrzygnięcia i w jaki sposób zostały ocenione przez organ (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2008 r., II OSK 554/07, z 6 października 2026 r., III OSK 787/24). W świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zgodnie zatem z powyższym przepisem postępowanie dowodowe ma charakter uzupełniający i może dotyczyć jedynie dokumentów, dlatego niedopuszczalne jest w przeprowadzenie przez sąd administracyjny dowodu z opinii biegłego. Reasumując, organy zasadnie nałożyły na strony obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, bowiem wiarygodna opinia biegłego jednoznacznie wykazała, że na skutek skumulowanych czynników w postaci prac ziemnych niezależnie wykonanych przez osoby wskazane w decyzji, doszło do zmian wody na gruncie, która szkodliwie wpłynęła na grunty sąsiednie, co świadczy o realizacji przesłanek z art. 29 P.w. Wobec powyższego Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 30 czerwca 2026
- Symbol z opisem
- 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
- Hasła tematyczne
- Wodne prawo
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Katarzyna Klepacka /sprawozdawca/ Małgorzata Łoboz /przewodniczący/ Sebastian Pietrzyk
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.
art 29 · Dz.U. 2001 nr 115 poz. 1229
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Rz 1162/26 · 9 października 2026
Wyrok WSA w Rzeszowie z 9 października 2026 r., II SA/Rz 1162/26 – przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Sygnatura: II SA/Łd 368/26 · 9 października 2026
Wyrok WSA w Łodzi z 9 października 2026 r., II SA/Łd 368/26 – przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Sygnatura: III OSK 413/24 · 6 października 2026
Wyrok NSA z 6 października 2026 r., III OSK 413/24 – przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny