II SA/Kr 835/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: WSA Sebastian Pietrzyk WSA Piotr Fronc Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi P. Z. i Z. Z. na zarządzenie nr 7/2014 Burmistrza Miasta Z. z dnia 8 stycznia 2014 r. w przedmiocie założenia karty adresowej i włączenia do gminnej ewidencji zabytków budynku przy ul. [...] w Z. - postanawia - 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić solidarnie skarżącym P. Z. i Z. Z. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.

Przedmiotem skargi P. Z. i Z. Z. (dalej: skarżący) jest zarządzenie nr 7/2014 Burmistrza Miasta Zakopane z 8 stycznia 2014 r. w sprawie aktualizacji gminnej ewidencji zabytków miasta Zakopane w części włączającej do gminnej ewidencji zabytków kartę adresową budynku przy ul. [...] w [...]. W stanie faktycznym sprawy skarżący pismem nadanym 11 stycznia 2023 r. wnieśli skargę "na czynność Miejskiego Konserwatora Zabytków w Zakopanem i Burmistrza Miasta Zakopane w przedmiocie uznania kamienicy przy ul. [...] w [...] zlokalizowanej na działce ewid nr [...] w obr [...] za zabytek i włączenia go do gminnej ewidencji zabytków." (pkt 2 skargi). Tym samym pismem – w pkt 1 – skarżący wnieśli również skargę w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej przedmiotowej kamienicy do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Kr 223/23 i została prawomocnie odrzucona postanowieniem WSA w Krakowie z 25 kwietnia 2023 r. Uzasadniając skargę, skarżący podnieśli, że nikt nie przeprowadzić ładnych oględzin nieruchomości. Podkreślili, że budynek nie nosi żadnych cech zabytku. Był wielokrotnie przebudowywany i obecnie żadna jego część nie stanowi oryginalnego wykonania z roku 1925. W tej sytuacji nie ma żadnych podstaw do uznawania go za zabytek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi albo o jej oddalenie. W zakresie wniosku o odrzucenie skargi organ wskazał, że skarżący zaskarżyli czynność Burmistrza Miasta Zakopane, polegającą na włączeniu karty adresowej budynku przy ul. [...] w [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków. 30-dniowy termin do wniesienia skargi rozpoczął się w dniu, w którym skarżący dowiedzieli się o podjęciu kwestionowanej obecnie czynności. W dniu 9 stycznia 2014 r. Zarządzenie Burmistrza Zakopane nr 7/2014 z dnia 8 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Zakopane zostało opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. Zdaniem organu w tej sytuacji należy uznać, że to właśnie w dniu skarżący dowiedzieli się o wpisie budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zatem skarga, jako złożona po terminie, powinna zostać odrzucona. Dalej organ wskazał, że zarządzeniem z 8 stycznia 2014 r. Burmistrz włączył do zbioru kart adresowych kartę adresową murowanej kamienicy przy ul. [...] która to karta w tejże ewidencji od tego czasu pozostaje. Włączenie zostało dokonane w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jako inne zabytki nieruchome (inne niż znajdujące się w rejestrze i wojewódzkiej) wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Budynek został wskazany do ujęcia w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków ówczesnego woj. Krakowskiego w 1998 r. - dla budynku została wykonana karta adresowa ze zdjęciem (tzw. fiszka). Dokument i fotografię sporządził Z. M., dyplomowany konserwator zabytków architektury, historyk sztuki z tytułem doktor nauk historycznych, historyk i teoretyk architektury z tytułem doktor habilitowany, autor licznych publikacji na temat architektury podhalańskiej, pracownik naukowy Muzeum [...]. Pierwsza karta Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Z. wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 11.12.2007 r. przez mgr A. N.-W. (Uniwersytet [...] w zakresie konserwacji i restauracji elementów i detali architektonicznych, autorkę licznych publikacji na temat architektury podhalańskiej, pracownika naukowego Muzeum [...]). Aktualizacja Gminnej Ewidencji Zabytków wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 29.11.2018 r. przez K. I., absolwentkę Uniwersytetu [...] o specjalności konserwatorstwo, wieloletniego pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] – Kierownika Wydziału [...], autorkę licznych opracowań z dziedziny historii sztuki i architektury. Przy ocenie budynku i jego kwalifikacji brano pod uwagę cechy stylu zakopiańskiego, materiał budowlany i technologię, w której budynek wzniesiono. Ponadto istotnym kryterium oceny zabytku było również zachowanie go w oryginalniej substancji i formie, czyniącej go świadkiem minionych epok i sposobów budowania, a zatem przedstawia walory historyczne, artystyczne i naukowe niezależnie od stanu jego zachowania, wartości materialnej i intencji budowniczych. Zdaniem organu brak zgromadzenia materiałów innych niż opracowana przez specjalistów z dziedziny architektury podhalańskiej "fiszka" i pierwsza karta adresowa, nie przekłada się automatycznie na brak podstaw faktycznych i prawnych dla dokonania wpisu w sytuacji spełniania przez budynek "ustawowego kryterium zabytku", co jest bezsporne w świetle wyżej opisanych jego wartości zabytkowych i historycznych. Organ wskazał, że z woli ustawodawcy w procedurze wpisowej nie przewidziano konieczności sporządzania oceny wartości zabytku przez niezależnych ekspertów, czy możliwości wnoszenia przez właściciela lub posiadacza uwag/zarzutów do co do zasadności wpisu. Organ podkreślił, że zasadność włączenia karty została zweryfikowana przez wojewódzkiego konserwatorem zabytków, w porozumieniu z którym odbyło się włączenie. Organ zaznaczył, że do roku 2019 nie było prawnego obowiązku powiadamiania właścicieli nieruchomości o wpisie do GEZ. Obowiązek ten nie miał zastosowania do przedmiotowej kamienicy, z uwagi na fakt, że karta z 2018 r. nie byłą kartą "nową". Karta z 2018 r. zawiera jedynie aktualne zdjęcie, które przedstawia budynek w niezmienionym/niepogorszonym stanie. Została wykonana przez specjalistkę z wieloletnim doświadczeniem, która oceniając wartości zabytkowe budynku, utrzymała zasadność dalszej ochrony konserwatorskiej. Następnie organ opisał budowę budynku i poszczególne jego elewacje. Podsumowując wskazał, że dachy i ich konstrukcje zostały zachowane w układzie historycznym. Wymieniono pokrycie dachowe, analogiczne do oryginalnego. W przeważającej części budynku, tj. w historycznej formie zachowała się: elewacja południowo-wschodnia (od strony ul. [...]) z jej podziały i dekoracjami, balkon wraz z barierką, podcienia parteru oraz konstrukcja dachu, rodzaj pokrycia i okna w szczytach, także forma okien parteru powielają historyczne formy. Także w elewacji od strony ulicy ściśle odzwierciedla historyczny jej wygląd. Najbardziej przekształcone są elewacje: południowo-zachodnia (od strony potoku) i elewacja północno-zachodnia (od [...]). W przekształconych elewacjach wymieniono okna, a powierzchnię ścian docieplono, zacierając lub spłycając dekoracyjny fryz i częściowo usunięto gzymsem koronującym. Pierwszy trakt budynku od strony ul. [...], otynkowany jest współczesnym tynkiem drapanym, pokrywającym warstwę styropianu, którym ocieplono ściany. Zdaniem organu, budynek, choć uległ pewnym przekształceniom, to nie utracił wartości stylowych, historycznych, artystycznych. Nadal bryła wraz z zachowaną i odtworzoną dekoracją oraz podziałami (wertykalnymi i horyzontalnymi), świadczą o pierwotnych założeniach projektanta, łącząc eklektyczne formy z tradycyjną góralską formą dachów półszczytowych i siodłowych z przysztychami. Budynek jest również mocno osadzony w przestrzeni i układzie urbanistycznym tej części miasta, gdzie ostało się jeszcze kilka zabytkowych, historycznych zabudowań, chronionych strefą konserwatorską w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz indywidualnymi wpisami do Wojewódzkiej i Gminnej Ewidencji Zabytków. Jak skonstatował organ, przedmiotowy budynek z uwagi na swą formę i wartości, niewątpliwie stanowi ogniwo w rozwoju architektury miasta. Z wyżej wymienionych powodów i zachowanych walorów artystycznych i historycznych, bez wątpliwości powinien pozostać w Gminnej Ewidencji Zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze, co następuje. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie skargę należy zakwalifikować, jako skargę na czynność Burmistrza, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., wyrażoną w formie zarządzenia (por. postanowienie NSA z 20 maja 2020 r. sygn. II OSK 735/20, wyrok WSA w Krakowie z 6 września 2021 r. sygn. II SA/Kr 762/20). W przedmiotowej sprawie ustalono, że zgodnie z wyjaśnieniami organu czynności włączenia karty adresowej przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków Burmistrz Miasta Zakopane dokonał zarządzeniem nr 7/2014 z dnia 8 stycznia 2014 r. Należało zatem przyjąć, że skarżona czynność została podjęta 8 stycznia 2014 r. Jako że skarżony akt został przyjęty przed rokiem 2017 r. należało zbadać, czy spełnione zostały warunki dopuszczalności skargi, o których była mowa w art. 53 § 2 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z powołanym przepisem w brzmieniu sprzed nowelizacji skargę na akt należało wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. W myśl bowiem art. 52 § 3 P.p.s.a. sprzed nowelizacji, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W myśl regulacji intertemporalnej zawartej w art. 17 ust. 2 ustawy nowelizującej z 2017 r. przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Z powyższego wynika, że warunkiem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na czynność dokonaną w przedmiotowej sprawie, było uprzednie wniesienie do organu wezwania na piśmie do usunięcia naruszenia prawa. Jak wynika z akt administracyjnych, takie wezwanie nie zostało wystosowane. W tym stanie rzeczy Sąd zobligowany był odrzucić skargę, jako niedopuszczalną, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. O zwrocie uiszczonego przez skarżących wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (karta 37 akt sądowoadministracyjnych) orzeczono w punkcie drugim postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.