II SA/Kr 490/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 15 lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia aktu własności ziemi p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych .

W dniu 17 czerwca 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie SKO w [...] z dnia 15 lutego 2017r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów, posiada gospodarstwo rolne, jednakże jest ono niedochodowe, ponosi bardzo duże koszty utrzymania. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2173,56 zł netto . Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne wraz z budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi o pow. 4,20 ha. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżący posiada samochód [...] z 1997r. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia pismo, w którym informuje, iż utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, gospodarstwo prowadzi sam. Posiada bardzo stary samochód osobowy [...] oraz maszyny rolnicze. Otrzymuje dopłaty z UE, nie wskazuje jednak w jakiej wysokości. Na kolejne wezwanie Sądu skarżący uzupełnia dane o rachunki i faktury za media ( odpady 54 zł, prąd 106 zł, ubezpieczenie roczne 723 zł, podatek roczny 766 zł ), zaświadczenia o stanie zdrowia, faktury z aptek, potwierdzenie wypłaty dla niego płatności bezpośredniej z ARiMR w wysokości 2157 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący jest osobą samotną, nie ma innych osób – nie posiadających własnego dochodu na utrzymaniu. Nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. specjalistyczne koszty leczenia, obciążenia kredytowe. Posiada stałą pracę i wynagrodzenie rzędu 2901 brutto ( na rękę 2173 zł ). Jest także właścicielem ponad 4 ha gospodarstwa rolnego, które uprawia, osiąga z tego tytułu dochody – również z tytułu dopłat unijnych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych . Skarżący nie oświadczył ponadto jaki jest stan jego konta bankowego, czy posiada oszczędności, nie przedstawił zeznania podatkowego za 2016r. mimo, iż był do tego wzywany, nie oświadczył jaki dochód faktyczny osiąga z posiadanego gospodarstwa rolnego. Stwierdzenie, że gospodarstwo jest niedochodowe jest enigmatyczne i nie wyjaśnia faktycznych zysków z tego tytułu osiąganych. Okoliczności te sprawiają, że oświadczenia A. K. o jego sytuacji materialnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).