II SA/Kr 436/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie : WSA Małgorzata Łoboz (spr.) WSA Monika Niedźwiedź Protokolant : starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 6 marca 2023 r., znak: DSE3-K0918-D19584-12/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego J. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi J. K. (dalej: skarżący) jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 6 marca 2023 r. nr DSE3-K0918-D19584-12/23 utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 9 stycznia 2023 r. nr DSE3a-K1027-D19584-10D/23 o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W stanie faktycznym sprawy skarżący pismem z 18 maja 2022 r. wniósł o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.; dalej: ustawa). Skarżący wskazał, że w latach 1980-1982 odbywał zasadniczą służbę wojskową, zaś od 1980 r. zaczął działalność antykomunistyczną (demonstracje). W ocenie skarżącego skierowanie go do jednostki z dala od miejsca zamieszkania miało uniemożliwić skarżącemu kontaktowanie się z innymi działaczami opozycji. Jak zaznaczył skarżący, do służby wojskowej został wcielony z kategorią "A", zaś po zakończeniu służby otrzymał kategorię "D", co potwierdza utratę zdrowia. Skarżący przedłożył kopie dowodu osobistego, kart książeczki wojskowej i książeczki zdrowia żołnierza, rozkazu wyjazdu z adnotacją "urlopu nie przedłużać z przyczyn służbowych" oraz odpis decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 4 maja 2022 r., stwierdzającej, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone w ramach czynności w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Po otrzymaniu wyników kwerendy w archiwum IPN, organ decyzją z 9 stycznia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego statusu. Organ podkreślił, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną skarżącego lub doznane represje. Skarżący nie przedstawił dowodów, że przez co najmniej 12 miesięcy prowadził w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polkę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka, lub ze doznał represji z powodów politycznych. Z dołączonych do wniosku dokumentów nie wynika, że powołanie do służby wojskowej było spowodowane działalnością opozycyjną i miało charakter represji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że do odbycia zasadniczej służby wojskowej został zmuszony. Podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku z 18 maja 2022 r. Zwrócił uwagę, że w trakcie jego odbywania służby został wprowadzony stan wojenny. Skarżący zaznaczył, że mimo usilnych starań nie odnalazł świadków i dokumentów potwierdzających jego działalność opozycyjną. W ocenie skarżącego być może odpowiednie dokumenty znajdują się w innych archiwach lub zostały zniszczone, czy tez w inny sposób utracone, co nie może obciążać skarżącego. Decyzją z 6 marca 2023 r. organ utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie. Organ podkreślił, że kopia książeczki wojskowej potwierdza jedynie fakt pełnienia przez skarżącego służby wojskowej. Brak jest w relacji skarżącego faktów odnoszących się do prowadzenia działalności opozycyjnej. Brak jest dowodów, aby skarżący prowadził działalność przed wcieleniem do wojska i że do odbycia służby był powołany z powodów politycznych. Organ nie ma obowiązku dalszego bezgranicznego poszukiwania dowodów mających potwierdzić korzystne dla strony okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podtrzymał uprzednio wyrażone stanowisko oraz zaakcentował, że jego działania antykomunistyczne miały miejsce w latach 70. XX w. W czasie stanu wojennego był inwigilowany. Efekty kwerendy w IPN nie zaprzeczają, że skarżący prowadził działalność opozycyjną. Skarżący wskazał również na przewlekłość postępowania oraz błędne powołanie numeru decyzji I instancji w decyzji zaskarżonej. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być zasadna, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Przytoczyć na wstępie należy przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.: "Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji". W kontrolowanej sprawie pod decyzją przy pierwszym jej rozpoznaniu podpisał się pracownik (prawdopodobnie) ją sporządzający – R. G. oraz z upoważnienia Szefa Urzędu – R. G.1. Przy drugim rozpoznaniu sprawy decyzję podpisał z upoważnienia Szefa Urzędu M. M. oraz p.o. Naczelnika Wydziału Orzeczniczego R. G.1. Powyższe oznacza, w świetle wskazanego przepisu, że R. G.1 przy drugim rozpoznaniu sprawy podlegał wyłączeniu, jako że uprzednio brał udział w wydaniu skarżonej decyzji. Skoro zatem uczestniczył w wydaniu decyzji po raz drugi, wbrew art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., doszło do naruszenia wspomnianego przepisu. Przywołany art. 24 k.p.a. razem z art. 25 k.p.a. regulują kwestie wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenie organu od załatwienia sprawy, stwarzając przy tym warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Uregulowanie to ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba, działając z upoważnienia piastuna funkcji organu, dwukrotnie bierze udział w wydaniu rozstrzygnięcia. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Jak wspomniano, celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika lub członka organu kolegialnego, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Jednakże zauważyć należy, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych i poglądem doktryny, przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. powinna być interpretowana w sposób ścisły. Skoro zatem w przepisie tym mowa jest o "wydaniu decyzji" przez pracownika, zaś w art. 24 K.p.a. użyto sformułowania "udział w postępowaniu", to oczywiste jest, że ta pierwsza przesłanka jest węższa i ogranicza się w swojej istocie wyłącznie do udziału pracownika (lub organu) w sprawie w fazie jej rozstrzygania. Podstawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. dotyczy zatem wyłącznie sytuacji, gdy dany pracownik "wydawał" decyzję administracyjną, nie dotyczy zaś pracowników, którzy wprawdzie brali udział w podejmowaniu określonych czynności procesowych w toku postępowania, lecz nie podejmowali decyzji (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1984/15 W. Chróścielewski [w:] Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami, 2021, s. 244). Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – albowiem w wypadku drugiej decyzji R. G.1 przypuszczalnie brał udział tylko w jej sporządzaniu. Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji jest natomiast art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. czyli stwierdzenie innych naruszeń przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w ten sposób, że ten sam pracownik brał udział w pewien sposób w wydaniu decyzji dwukrotnie, może stanowić przyczynę uchylenia decyzji w toku kontroli sądowoadministracyjnej, o ile naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania się na obu decyzjach wydanych w niniejszej sprawie przez p.o. Naczelnika Wydziału Orzeczniczego R. G.1. Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia w pewnym sensie odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy tej samej osoby figurujące na obu decyzjach), stanowi istotne naruszenie prawa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako prowadzące do naruszenia formalnych reguł zapewnienia bezstronności. Z tego względu, na zas. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.