II SA/Kr 334/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 8 czerwca 2018r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 21 grudnia 2017r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie posiada środków na pokrycie wpisu od skargi. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnimi dwoma córkami i synem. Rodzina utrzymuje się z renty strony w kwocie [...]zł oraz dochodów z działalności gospodarczej córki skarżącego w formie kancelarii adwokackiej w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący nie wykazuje ew. dochodów pozostałych, dorosłych dzieci, z którymi wspólnie gospodaruje. Zobowiązania miesięczne jakie podaje wnioskodawca to suma [...] zł, nie wyszczególnia jednakże jakie są to zobowiązania i czego dotyczą. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on w [...] części dom o pow. 200 m2, gospodarstwo rolne w [...] części o pow. 7 ha, kamienicę czynszową w L. o pow. 2000 m2 i wartości 5 mln zł, dwa samochody osobowe [...] oraz [...] – obydwa w [...] części ( wartość każdego z nich określono na [...] zł ). Ponadto wskazuje, iż syn i córka posiadają po [...] części w całym majątku po zmarłej żonie. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości [...] zł należnego od złożonej skargi na postanowienie MWINB w K. bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie około [...] zł z dwóch niezależnych źródeł ( renta wnioskodawcy, dochody córki – adwokat ), niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy – skarżący wskazuje ogólne koszty utrzymania nie precyzując, z jakiego tytułu są to obciążenia, ale również posiadany majątek nieruchomy ( dom, nieruchomości rolne, kamienica ) oraz ruchomy - dwa samochody , który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący nie wspomniał także o ew. dochodach z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym o ew. dopłatach z Unii Europejskiej. Nie podniósł także kwestii ew. dochodów pozostałej dwójki swoich dorosłych dzieci. Skarżący podniósł, iż ponosi koszty utrzymania domu, jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. To w interesie skarżącego jest takie oświadczenie i wykazanie swej trudnej sytuacji bytowej aby orzekający nie miał żadnych wątpliwości, iż wnioskowana pomoc mu się należy. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu członków rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania w wysokości znacznie przekraczającej należne obecnie koszty sądowe w kwocie [...]zł – przy dochodzie rodziny ok. [...] zł i oświadczonych kosztach utrzymania na sumę [...] zł , posiadanym majątku, nie służącym tylko do zapewnienia sobie podstawowych potrzeb mieszkaniowych ( kamienica, gospodarstwo rolne, dwa samochody ) nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy w kwocie [...]zł nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody wnioskodawcy przewyższają jego wysokość, a skarżący dysponuje ponadto majątkiem, który nie służy jedynie do zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych i może z niego czerpać pożytki ( kamienica czy gospodarstwo rolne ). Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).