Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Kr 226/26

Wyrok WSA w Krakowie z 29 kwietnia 2026 r., II SA/Kr 226/26 – zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane

Wynik

oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia
29 kwietnia 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi S. M., M. M. – G. i J. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 grudnia 2025 r., znak: WS-VI.7534.3.68.2025.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi S. M., M. M. – G. oraz J. M. jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 9 grudnia 2025 roku, znak: WS-VI.7534.3.68.2025.BK, utrzymująca decyzję Starosty Tatrzańskiego z dnia 28 lipca 2025 roku, znak: GN.6821.10.2024 orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid. nr [...], Z., odpowiadającej aktualnie części działki ewid. nr [...], obr. [...] objętej księgą wieczystą [...], części działek ewid. [...], nr [...] oraz całej działce ewid. nr [...], obr. 5 Z., objętych księgą wieczystą [...], części działki ewid. nr [...] oraz całym działkom ewid. nr [...], nr [...], obr[...] Z., objętych księgą wieczystą [...], na rzecz: M. M. - G., S. B., S. M. i J. M.. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach. Wnioskiem złożonym do Starostwa Powiatowego w Z. 1 lipca 2008 r. M. M. - G. wystąpiła o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka nr [...], obr. [...] poł. w Z.. Pismem z 10 grudnia 2008 r. B. B. zgłosiła swój udział w postępowaniu, występując równocześnie z wnioskiem o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie. Postanowieniem z 26 sierpnia 2009 r. znak: GG-l-7221-12-08 Starosta Tatrzański zawiesił na wniosek strony postępowanie w sprawie. Pismem z 25 marca 2014 r. S. M., J. M., B. B. i M. M. - G. wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania i zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...], obr. [...] Z.. Postanowieniem z 4 kwietnia 2014 r. znak: GG-l-7221-12-08 Starosta Tatrzański podjął postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...], obr. [...] Z.. Po rozpoznaniu sprawy Starosta Tatrzański decyzją z dnia 28 lipca 2025 roku, znak: GN.6821.10.2024 orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid. nr [...], Z., odpowiadającej aktualnie części działki ewid. nr [...], obr[...] objętej księgą wieczystą [...], części działek ewid. [...], nr [...] oraz całej działce ewid. nr [...], obr[...] Z., objętych księgą wieczystą [...], części działki ewid. nr [...] oraz całym działkom ewid. nr [...], nr [...], obr. [...] Z., objętych księgą wieczystą [...], na rzecz: M. M. - G., S. B., S. M. i J. M.. Odwołanie od tej decyzji wnieśli M. M. - G., S. M. i J. M.. Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 9 grudnia 2025 roku utrzymał z mocy decyzję Starosty Tatrzańskiego z dnia 28 lipca 2025 roku. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z 20 sierpnia 1975 r. znak: ZGT-630-A-19-2/74 Naczelnik Miasta Z. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy Technikum [...], nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] Z., stanowiącej w chwili wywłaszczenia współwłasność S. M., J. M. i Z. M.. Stosownie do zapisów działu I księgi wieczystej nr [...] organ I instancji ustalił, iż ujawniono podział działki nr [...] na działki: nr [...] i nr [...], a w dalszej kolejności działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], obr[...] Z.. Z operatu technicznego nr [...] wynika, że działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], obr[...] Z.. Z kolei z operatu technicznego nr [...] wynika, że działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], obr. [...] Z.. Decyzją z 25 sierpnia 2015 r. znak: GIP-1.6831.30.2015 Burmistrz Miasta Zakopane zatwierdził podział działki nr [...] na działki: nr [...], nr [...] i nr [...]. Z kolei decyzją Starosty Tatrzańskiego z 3 października 2017 r. znak: GG- RDG.6330.3.2017, uzupełnioną postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. znak: GG-RDG.6330.3.2017 o ustaleniu linii brzegowej Potoku B. w obrębie [...] jednostki ewidencyjnej Z. w sposób określony w opracowaniu geodezyjno-kartograficznym "Operat techniczny - mapa z projektem podziału nieruchomości - ustalenie linii brzegowej w trybie art. 15 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo Wodne działek ewid. nr [...] i [...]", sporządzonym przez geodetę uprawnionego mgr. inż. M. S.; przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w Z. w dniu 21 grudnia 2016 r. pod nr. [...], działka ewid. nr [...] została podzielona na działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], a działka ewid. nr [...] została podzielona na działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Działki ewid.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] stanowią grunt pokryty powierzchniowymi wodami płynącymi, natomiast działki ewid.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] stanowią grunt do niego przyległy. Na podstawie dokumentacji geodezyjnej znajdującej się w aktach sprawy Starosta Tatrzański ustalił, iż działka ewid. nr [...], obr[...], Z., odpowiada aktualnie części działek ewid.: nr [...], [...], nr [...] i nr [...] oraz całym działkom ewid.: nr [...], nr [...] i nr [...], obr[...] Z.. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działki ewid.: nr [...], nr [...] oraz nr [...], obr 5 Z. pozostaje własnością Gminy Miasto Z.. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działki ewid.: nr [...], nr [...] oraz nr [...], obr [...] Z. pozostaje własnością Skarbu Państwa w gospodarowaniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Z kolei zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działka ewid. nr [...], obr [...] Z. pozostaje własnością Gminy Miasto Z., przy czym wyodrębnione lokale oddane zostały w trwały zarząd Przedszkola Publicznego nr [...] w Z. oraz [...] Centrum Edukacji im. H. M. j w Z.. Następnie Starosta Tatrzański ustalił, iż nieruchomość stanowiąca część działki ewid. nr [...], obr. [...] Z., odpowiadająca części dawnej działce ewid. nr [...], obr. 5 Z. zabudowana jest częściowo budynkiem dawnego Technikum [...], znajduje się na niej również fragment urządzonej komunikacji wewnętrznej o nawierzchni asfaltowej oraz miejsca parkingowe utwardzone brukiem, w pozostałej części stanowi urządzony teren zielony, w części przypotokowej stanowiący skarpę cieku wodnego porośniętą drzewami. W części podziemnej zlokalizowane są elementy sieci elektroenergetycznej, sieci wodociągowej oraz sieci kanalizacyjnej, służącej obsłudze budynku dawnego technikum. Organ I instancji zwrócił również uwagę, iż na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz o nieodpłatne przeniesienie własności zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z 24 czerwca 1997 r. Gmina Miasto Z. oddała w użytkowanie wieczyste Centralnemu Związkowi Spółdzielczości Pracy w likwidacji z siedzibą w W. szereg nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej nr [...] o łącznym obszarze 2.7501 ha, w tym także działkę ewid. nr [...], obręb [...] Z.. Jak wynika z odpisu zupełnego ww. księgi wieczystej, prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy w likwidacji z siedzibą w W. wpisano 16 lutego 1998 r. na podstawie wniosku z Dz. Kw. [...] z 1 lipca 1997 r. Mając na uwadze powyższe Starosta Tatrzański stwierdził, iż należało orzec o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid nr [...], obr. 5, Z., odpowiadającej aktualnie części działki ewid. nr [...], obr. 5, objętej księgą wieczystą [...], części działek ewid. [...], nr [...] oraz całej działce ewid. nr [...], obr. [...] Z., objętych księgą wieczystą [...], części działki ewid. nr [...] oraz całym działkom ewid. nr [...], nr [...], obr. [...] Z., objętych księgą wieczystą [...], bowiem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r.), działka nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, a zatem w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 229 u.g.n., który ma zastosowanie również w sytuacji, jeżeli prawo do gruntu zostało wpisane do księgi wieczystej po wejściu w życie ustawy, ale wniosek o jego wpis do księgi został złożony przed dniem jej wejścia w życie (wpis bowiem, nawet gdy ma charakter konstytutywny, działa z mocą wsteczną od złożenia wniosku o dokonanie wpisu zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych). Organ I instancji wskazał również, iż w przypadku złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do stwierdzenia przesłanki opisanej w art. 229 u.g.n. dochodzi po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonaniu merytorycznej oceny wniosku pod kątem jego zasadności, trudno zatem twierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. W takim przypadku organ powinien odmówić zwrotu nieruchomości (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 500/07). Dodatkowo Starosta Tatrzański stwierdził, iż działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (odpowiadające części dawnej działki ewid. nr [...], obr. 5 Z.), jako grunt pokryty powierzchniowymi wodami płynącymi, wyłączone są z obrotu prawnego w oparciu o zakaz wynikający z treści art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo Wodne (Dz. U. z 2025 r., poz. 960), a co za tym idzie brak możliwości wydania orzeczenia o zwrocie tej nieruchomości. Organ podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., a zatem Starosta Tatrzański prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid. nr [...], obr. [...] Z., odpowiadającej aktualnie części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr[...] Z. oraz całym działkom: nr [...], nr [...], nr [...], obr. 5 Z.. Jak bowiem wynika z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...], prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku [...] w likwidacji z siedzibą w W. wpisano 16 lutego 1998 r. na podstawie wniosku z Dz. Kw. [...] z 1 lipca 1997 r. W tym miejscu należy również wskazać na treść art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2025 r., poz. 341 ze zm.), który stanowi, iż "Wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania" oraz podkreślić, że art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie wyłącza stosowania tego przepisu. Jak wynika zatem z dyspozycji cytowanego art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, powstanie skutków prawnych wpisu jest więc wcześniejsze niż jego dokonanie, bowiem domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym następuje od chwili wpływu wniosku o wpis, a nie od chwili ujawnienia w księdze wieczystej. Niemniej, pomimo zaistnienia przesłanki z art. 229 u.g.n., która zwalnia organ od badania, czy w danej sprawie zaistniały, określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. przesłanki zbędności nieruchomości, Starosta Tatrzański dokonał oceny jej zbędności. Organ podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa szkoły, należy uwzględniać nie tylko budowę budynków szkoły, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę pomocniczą w realizacji funkcji podstawowej czyli działalności oświatowej, takich jak boiska sportowe, tereny rekreacyjne, tereny zieleni oraz instalacje podziemne (wodociągi, gazociągi, sieć kanalizacyjna, itp.) umożliwiające właściwe korzystanie z budynku oświaty. Podkreślić także należy, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części. Organ podkreślił, że inwestycja w postaci budowy szkoły/kompleksu szkolnego, nie oznacza tylko i wyłącznie realizacji budowy samego budynku szkoły lecz nierozerwalnie związane jest z korzystaniem przez uczniów i grono pedagogiczne z bezpośredniego otoczenia szkoły i obiektów towarzyszących, niezbędnych do prawidłowej realizacji funkcji dydaktycznych w ramach placówki oświatowej (np. boisk sportowych, kotłowni, urządzeń infrastruktury, internatu oraz zieleni). Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1659/17 wydanym w analogicznej sprawie, dotyczącym budowy szkoły Technikum [...] w Z. w którym Sąd wskazał, iż cel wywłaszczenia w postaci budowy szkoły został zrealizowany. Mając na uwadze powyższe Wojewoda Małopolski zauważył, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę szkoły Technikum [...] w Z., a tym samym nie można uznać przedmiotowej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie. Dalej organ wskazał, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. P 38/11 - jak wskazuje się w orzecznictwie - jest to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. - w zakresie wskazanych tam terminów - nie powinno stosować się do spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie - odpowiednio - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r. - art. 137 ust. 1 pkt 1) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomości oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj. przed 22 września 2004 r. - art. 137 ust. 1 pkt 2) (por. np. wyroki: NSA w Warszawie - z 8 maja 2013 r., sygn.: I OSK 2205/11, z 12 lutego 2014 r., sygn.: I OSK 1663/12; z 10 kwietnia 2014 r., sygn.: I OSK 2391/12 i z 24 czerwca 2014 r., sygn.: I OSK 2876/12 - oraz wyroki WSA w Krakowie z 11 września 2014 r., sygn. II SA/Kr 923/14, z 9 października 2014 r., sygn.: II SA/Kr 1048/14, z 12 listopada 2014 r., sygn.: II SA/Kr 1066/14 i z 16 stycznia 2015 r., sygn.: II SA/Kr 1067/14). Z powyższego wynika zatem, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości, bez znaczenia pozostaje fakt, czy rozpoczęcie prac lub realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły w terminie odpowiednio 7 i 10 lat od daty ostateczności decyzji wywłaszczeniowej. Powyższe potwierdza ocena prawna zawarta w wydanym w analogicznej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1659/17. Przesłankę przemawiającą za odmową zwrotu działek: nr [...], nr [...] i nr [...] stanowi również fakt, iż ww. działki jako grunt pokryty powierzchniowymi wodami płynącymi, wyłączone są z obrotu prawnego w oparciu o zakaz wynikający z treści art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2025, poz. 690 ze zm.) Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 218 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Do ww. zasobów nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce (art. 218 ust. 5), jak również zgodnie z art. 211 ust. 4 śródlądowe wody płynące będące wodami publicznymi nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, co oznacza w tym przypadku, że nie mogą być przedmiotem zwrotu. Skargę na powyższą decyzję wnieśli S. M., M. M. – G. oraz J. M., którzy podnieśli zarzuty: 1. naruszenia art. 6, art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez; - niezebranie i nierozpatrzenie przez Organ w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako dawna działka ewid. [...] obręb [...] Z. - niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, tj. niepodjęcie przez Organ czynności dowodowych zmierzających m in. do ustalenia, jaka obecnie działalność jest prowadzona na terenie w/w działek, - błędne ustalenie, że z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., Wydział V Ksiąg Wieczystych wynika, iż w dniu 16.02.1998 r., na podstawie wniosku z Dz. Kw. [...] z dnia 01.07.1997 r., zostało wpisane prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku [...] - w likwidacji z siedzibą w W. pomimo faktu, że z treści w/w księgi wieczystej taka okoliczność nie wynika, - błędne ustalenie, że działki nr [...] oraz [...] stanowią części dawnej działki ewid. nr [...] obręb [...] Z., a tym samym stanowią przedmiot niniejszego postępowania i powinny być przez to brane pod rozwagę w kontekście zakazu wynikającego z art. 216 ust. 2 Prawa wodnego pomimo faktu, że nie zostały one wymienione w sentencji zaskarżonej decyzji jako stanowiące część dawnej działki ewid. nr [...] obręb [...], 2. naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania i nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełniania dowodów i materiałów w sprawie w postaci dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z działu II odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., Wydział V Ksiąg Wieczystych celem wykazania że z działu II odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., Wydział V Ksiąg Wieczystych nie wynika, iż w dniu 16.02.1998 r., na podstawie wniosku z Dz. Kw. [...] z dnia 01.07.1997 r., zostało wpisane prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku [...] - w likwidacji z siedzibą w W. oraz że w niniejszej sprawie art. 229 u.g.n. nie znajduje zastosowania pomimo faktu, że w treści odwołania skarżący zgłosili stosowny wniosek dowodowy w powyższym zakresie, a organ odwoławczy pominął ten wniosek dowodowy, 3. naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez niewykazanie przez Organ, że pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, to rozpoczęto prace zawiązane z realizacją celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, 4. naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez niewykazanie przez Organ, że pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, to cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany, 5. naruszenia art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i brak zawiadomienia przez właściwy organ poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, 6. naruszenia art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., Wydział V Ksiąg Wieczystych wynika, iż w dniu 16.02.1998 r., na podstawie wniosku z Dz. Kw. [...] z dnia 01.07.1997 r, zostało wpisane prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku [...] - w likwidacji z siedzibą w W. pomimo faktu, że z treści w/w księgi wieczystej taka okoliczność nie wynika, 7. naruszenia art. 229 u.g.n poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że jeżeli prawo do gruntu zostało wpisane do księgi wieczystej po wejściu w życie u.g.n., ale wniosek o jego wpis do księgi wieczystej został złożony przed dniem wejścia w życie u.g.n., to roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, 8. naruszenia art. 216 ust. 2 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że obrót cywilnoprawny dotyczy również zwrotu nieruchomości w oparciu o decyzję administracyjną, a więc akt o charakterze jednostronnym i władczym. Powołując się na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie Wojewody Małopolskiego do wydania w określonym terminie decyzji o zwrocie nieruchomości ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewodę Małopolskiego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty. Wskazano m.in., że analiza odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] prowadzi do wniosku, że w jej treści nie znajduje się żaden wniosek o nr Dz. Kw. [...] z dnia 01.07.1997 r. oraz że nigdy nie było w niej ujawnione żadne prawo użytkowania wieczystego. Należy więc stwierdzić, że zarówno Organ pierwszej instancji, jak i Organ odwoławczy dokonały błędnego ustalenia oraz oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia, niezgodnego z rzeczywistym stanem prawnym, że w księdze wieczystej nr [...] zostało ujawnione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Centralnego Związku [...] - w likwidacji z siedzibą w W.. Jednocześnie za bezpodstawne i niemające znaczenia w niniejszej sprawie należy uznać twierdzenia Organu odwoławczego odnoszące się do procesu migracji ksiąg wieczystych, tj. przenoszenia treści ksiąg wieczystych z prowadzonych dotychczas w postaci papierowej do wersji elektronicznej. Niezależnie od wyżej wskazanych okoliczności, które jednoznacznie wskazują na brak możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 229 u.g.n., należy również zwrócić uwagę na błędną wykładnie omawianego przepisu, jakiej dokonały Organy rozpatrujące tę sprawę. Zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z decyzji dot. wywłaszczenia omawianych nieruchomości z dnia 20.08.1975 r., znak: ZGT-630-A-19-2/74, wywłaszczenie to miało nastąpić na potrzeby realizacji ściśle określonego celu, tj. budowy w/w technikum. Z powyższego wynika, iż nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w w/w decyzji z uwagi na fakt, iż szkoły te nie istnieją, a z tego co stronom wiadomo, obecnie znajduje się tam m.in. siłownia. Zgodnie z art. 216 ust. 1 Prawa wodnego, grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi, wodami morza terytorialnego oraz morskimi wodami wewnętrznymi stanowią własność właściciela tych wód. Z kolei zgodnie z art. 216 ust. 2 Prawa wodnego, grunty, o których mowa w art. 216 ust. 1 Prawa wodnego, nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Organ pierwszej instancji stwierdził, że część gruntów (konkretnie działki ewid. nr [...], [...], [...], [...] i [...]) stanowią grunty pokryte powierzchniowymi wodami płynącymi, a przez to są one wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, zgodnie z art. 216 ust. 2 Prawa wodnego (s. 15 decyzji Organu pierwszej instancji). Skarżący nie zgadzają się z twierdzeniem Organu z poniższych powodów. Po pierwsze, z niezrozumiałych dla skarżących względów. Organ pierwszej instancji wskazuje na działki ewid. nr [...] oraz [...] pomimo faktu, że nie zostały one wymienione w sentencji zaskarżonej decyzji. Innymi słowy, działki nr [...] oraz [...] nie stanowią części dawnej działki ewid. nr [...] obręb [...] Z., a tym samym nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania. Z tego względu ocena, czy działki nr [...] oraz [...] stanowią grunty pokryte powierzchniowymi wodami płynącymi, a przez to czy są one ewentualnie wyłączone z obrotu cywilnoprawnego, jest bez znaczenia i nie powinna być w ogóle brana pod uwagę przez Organ pierwszej instancji. Należy wskazać, że Organ odwoławczy potwierdził przedmiotowy zarzut wskazując, że wskazane w uzasadnieniu decyzji działki ewid. nr [...] i nr [...], jakoby odpowiadające części dawnej działki ewid. nr [...]. iak słusznie podnieśli odwołujący, nie stanowią przedmiotu postępowania (...) " (s. 10 decyzji Organu drugiej instancji). Po drugie, w sentencji zaskarżonej decyzji wskazano na działki ewid. nr [...],[...], [...] i [...] stanowiące część dawnej działki nr [...] obręb [...] Z., które to działki nie zostały uznane przez Organ jako grunty pokryte powierzchniowymi wodami płynącymi. Z tego względu należy uznać, że nic nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji o zwrocie na rzecz wnioskodawców w/w działek nr [...], [...], [...] i [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi z racji jej bezzasadności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1) p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07). Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako dawna działka ewid. nr [...], Z., odpowiadającej aktualnie części działki ewid. nr [...], obr. [...] objętej księgą wieczystą [...], części działek ewid. [...], nr [...] oraz całej działce ewid. nr [...], obr. [...] Z., objętych księgą wieczystą [...], części działki ewid. nr [...] oraz całym działkom ewid. nr [...], nr [...], obr. [...] Z., objętych księgą wieczystą [...] W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1145) – dalej jako "u.g.n. stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W swym pierwotnym brzmieniu - obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. - przepis ten stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Natomiast w dacie wystąpienia przez skarżących z wnioskiem o zwrot spornej nieruchomości (tj. 1 lipca 2008 roku) przepis ten stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z obu przywołanych wersji art. 229 u.g.n. wynika, że ustawodawca wyłączył przysługiwanie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, na której przed 1 stycznia 1998 r. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, jeżeli prawo to przed tym dniem zostało ujawnione w księdze wieczystej (por. m.in. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 12 listopada 2025 roku, sygn. I OSK 60/23). Jak wynika z akt niniejszej sprawy jakkolwiek oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste Centralnemu Związkowi [...] w likwidacji z siedzibą w W. nastąpiło w dniu 24 czerwca 1997 roku (Rep. A Nr [...], not. w Z. J. P.), to jednak wpis do księgi wieczystej został dokonany w dniu 16 lutego 1998 roku (por. k. 151 i k. 256 a.a. – odpis z księgi wieczystej nr [...]), a zatem już po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 1997 roku, Nr 115, poz. 741). W tym zakresie nie jest trafne stanowisko organów, jakoby stanowiło to podstawę do uznania, że roszczenie, o zwrot (art. 136 ust. 3 u.g.n.) nie przysługuje, a podniesione zarzuty skargi w tym zakresie są trafne. Niemniej jednak powyższe nie stanowi jeszcze o istnieniu podstaw do zwrotu nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Stosownie do art. 137 u.g.n.: 1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. 2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - jak wskazuje się w orzecznictwie - jest to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. - w zakresie wskazanych tam terminów - nie powinno stosować się do spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie - odpowiednio - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r. - art. 137 ust. 1 pkt 1) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj. przed 22 września 2004 r. - art. 137 ust. 1 pkt 2) (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z 8 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2205/11, z 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1663/12; z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2391/12 i z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2876/12 oraz do wyroków: WSA w Krakowie z 11 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 923/14, z 9 października 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1048/14, z 12 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1066/14 i z 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 1067/14). Zarówno art. 136 u.g.n. jak i art. 137 u.g.n., posługując się pojęciem celu wywłaszczenia, utożsamiają go z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu będącej aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Z tego właśnie względu podstawowym źródłem określenia celu wywłaszczenia w konkretnej sprawie jest decyzja wywłaszczeniowa (umowa sprzedaży) i to właśnie w tym dokumencie należy poszukiwać celu wywłaszczenia. Podstawową kwestią wymagającą ustalenia w przedmiotowej sprawie była, ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości, co sprowadza się do oceny czy wywłaszczona nieruchomość była zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Aby dokonać takiej oceny, w pierwszej kolejności należało zatem odkodować cel wywłaszczenia, aby móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Cel wywłaszczenia może wynikać już z samej treści decyzji wywłaszczeniowej, jak i również może wynikać z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia, czy też mu towarzyszących (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Ustalając, czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia, szczególnie w perspektywie art. 216 u.g.n. (wywłaszczeń dokonywanych na podstawie aktów prawnych, które już nie obowiązują), trzeba w pierwszej kolejności określić jaki był cel wywłaszczenia, a następnie czy doszło do zrealizowania tego celu. Realizacja celu wywłaszczenia musi być rozumiana, jako zaplanowane działanie organów lub innych uprawnionych podmiotów, mających realizować zamierzenia, dla których wywłaszczenia dokonano. Brak jakiegokolwiek zagospodarowania terenu lub zagospodarowanie go sprzecznie z choćby ogólnie nawet określonym celem wywłaszczenia, nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i nie może stanowić podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 136 u.g.n. W niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją z 20 sierpnia 1975 r. znak: ZGT-630-A-19-2/74 Naczelnik Miasta Z. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy Technikum [...], nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] Z., stanowiącej w chwili wywłaszczenia współwłasność S. M., J. M. i Z. M.. Trafne zatem są w tym zakresie ustalenia organów, które celem wywłaszczenia nieruchomości budowa Technikum [...] Następnie organy powinny ocenić czy przedmiotowy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Trzeba także podkreślić, że organ rozpoznając sprawę, w pierwszej kolejności powinien ustalić w sposób wyczerpujący i dokładny stan faktyczny, a następnie dokonać jego oceny prawnej (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. II OSK 263/10, NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. II OSK 2417/12). Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) - dalej jako "k.p.a.", organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 maja 2021, sygn. I OSK 251/21). Organ powinien zatem w sposób adekwatny do potrzeb ustalić stan faktyczny i nie pozostawić żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności. Dokonana natomiast przez organ ocena zgromadzonego materiału powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierował się organ powinny zostać szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu do wydanej decyzji. Zebrany w ten sposób materiał powinien być kompletny, obejmując wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla sprawy, bo tylko wówczas będzie można powiedzieć, że okoliczności te znajdują potwierdzenie w materialne dowodowym. Jednocześnie organ powinien poddać go wszechstronnej całościowej analizie, aby uniknąć zarzutu dowolności co do formułowanych przezeń ocen. Inaczej rzecz ujmując, organ – zwłaszcza uzasadniając określone rozstrzygnięcie – powinien dać w jego treści wyraz temu, jakie okoliczności uznał za mające znaczenie dla sprawy, jakie w związku z tym przeprowadził dowody oraz jaka była ich ocena w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału (por. P. Dańczak [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025, art. 77.) Ustalenie przez organ stanu faktycznego sprawy wiąże się z koniecznością oceny materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego i wyprowadzenia na tej podstawie wniosków co do tego, czy określona, istotna dla sprawy okoliczność została udowodniona. Taka ocena powszechnie określana jest mianem swobodnej, przy czym wbrew potocznym konotacjom nie można tego sformułowania utożsamiać z arbitralnością i pełnym uznaniem organu, lecz co do zasady, brakiem jego skrępowania sztywnymi regułami dowodowymi wynikającymi np. z prekluzji dowodowej czy ograniczeniem dowodzenia okoliczności sprawy wyłącznie przy pomocy ściśle określonych środków dowodowych (por. Por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W-wa 2024; M. Wincenciak, Gwarancje procesowe strony w postępowaniu dowodowym [w:] Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Warszawa 2008, s. 185–186; por. także uzasadnienia do wyroków: NSA z 16.12.2022 r., sygn. II OSK 2161/21, wyrok NSA z 11.01.2022 r., sygn. II GSK 2461/21, wyrok NSA z 10.10.2019 r., sygn. II GSK 2873/17). Swobodna ocena dowodów nie oznacza jednak dowolności organu odnośnie do oceny mocy i wiarygodności dowodu. Z treści art. 80 k.p.a. wynika, że organ powinien odwołać się do całokształtu materiału dowodowego, a zatem ocena organu nie będzie dowolna wyłącznie wówczas, gdy materiał ten będzie kompletny, a więc nie będzie zawierał luk dowodowych wynikających z zaniechań organu związanych z nieprzeprowadzeniem dowodów dotyczących okoliczności istotnych dla sprawy, zlekceważenia dotyczących tej materii wniosków dowodowych żądanych przez stronę czy też zignorowania w ocenie dowodu znajdującego się w aktach sprawy (por. Por. Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, A. Matan, Cz. Martysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I, Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010, s. 635–636; H. Knysiak-Sudyka [w:] A. Cebera, J.G. Firlus, A. Golęba, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 80, s. 589–591; zob. także wyrok NSA z 10.12.2024 r., sygn. III OSK 948/23; wyrok NSA z 23.02.2021 r., sygn. II GSK 1652/18) skoro ocena dowodów ma mieć charakter kompleksowy, to muszą być one rozważane we wzajemnej łączności, z uwzględnieniem reguł logiki i zdrowego rozsądku. Organ każdorazowo powinien rozważyć porównanie różnych dowodów ze sobą, ustalając przesłanki, zarówno obniżające wartość dowodową, jak i nawet pozbawiającego dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności. Nadto organ nie może uciekać się do uproszczeń, aby tym sposobem za wszelką cenę potwierdzić wstępnie założoną przez siebie tezę dowodową (por. E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego..., 1970, s. 161; J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., I SA 1270/93, OSP 1994/7–8, s. 131 i n.; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2025, art. 80; por. także wyrok NSA z 28.11.2024 r., sygn. I OSK 1013/23) Ocena organu odnosząca się do udowodnienia okoliczności faktycznych sprawy musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia kończącej tę sprawę decyzji (por. art. 107 k.p.a.). Powinno się w nim zawrzeć zatem wskazanie przeprowadzonych przez organ dowodów wraz z argumentacją organu stojącą za wnioskami dotyczącymi tego, którym z nich organ dał wiarę i na których się oparł, a którym z kolei tej wiary odmówił, oraz z jakich przyczyn przyjął dane stanowisko, tj. jakimi kryteriami kierował się w swojej ocenie (por. D. Gregorczyk, Wewnętrzne reguły oceny dowodów [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. II, cz. 4, Dynamika postępowania administracyjnego ogólnego, red. Cz. Martysz, Warszawa 2021, s. 264–268). Jak wynika z ustaleń organów cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organy w tym zakresie podkreśliły, że przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa szkoły, należy uwzględniać nie tylko budowę budynków szkoły, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę pomocniczą w realizacji funkcji podstawowej czyli działalności oświatowej, takich jak boiska sportowe, tereny rekreacyjne, tereny zieleni oraz instalacje podziemne (wodociągi, gazociągi, sieć kanalizacyjna, itp.) umożliwiające właściwe korzystanie z budynku oświaty. Podkreślić także należy, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części. Inwestycja w postaci budowy szkoły/kompleksu szkolnego, nie oznacza tylko i wyłącznie realizacji budowy samego budynku szkoły lecz nierozerwalnie związane jest z korzystaniem przez uczniów i grono pedagogiczne z bezpośredniego otoczenia szkoły i obiektów towarzyszących, niezbędnych do prawidłowej realizacji funkcji dydaktycznych w ramach placówki oświatowej (np. boisk sportowych, kotłowni, urządzeń infrastruktury, internatu oraz zieleni). Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1659/17 wydanym w analogicznej sprawie, dotyczącym budowy szkoły Technikum [...] w Z. w którym Sąd wskazał, iż cel wywłaszczenia w postaci budowy szkoły został zrealizowany. Powołać także w tym zakresie wypadnie na znajdujące się w aktach sprawy m.in. protokoły odbiorów, świadectwa jakości (atestów) wykonywanych w ramach realizacji tej inwestycji, sprawdzenia techniczne urządzeń elektrycznych znajdujących się w wybudowanym Technikum T. A., czy oświadczenia kierownika budowy. Bezzasadne są przy tym zarzuty Skarżących, że konieczne jest jeszcze precyzyjne określenie czasu realizacji poszczególnych obiektów i urządzeń. W tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko organów, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Inwestycja ta była realizowana etapami w latach 1975 – 1989 r. W tym czasie wybudowano na gruncie Skarbu Państwa w Z. przy ul. [...]: budynek szkoły wraz z salą gimnastyczną, budynek internatu, budynek mieszkalny, budowle typu rurociągi, przewody przekazane do inwentaryzacji w dniu 31 grudnia 1986 r., budowle typu droga, place, oraz budowle typu kotły parowe i inne budowle stanowiące łącznie Technikum [...], które obejmowało również wnioskowane przez Skarżących do zwrotu nieruchomości (por. uzasadnienie decyzji Starosty Tatrzańskiego z dnia 29 maja 2019 roku). Podkreślić należy, że bezzasadne są zarzuty Skarżących, którzy upatrują podstaw do zwrotu nieruchomości w sytuacji gdy cyt.: "realizacja celu wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej nastąpiła po upływie 10-letniego terminu. Z tego względu, w oparciu o art. 137 ust. 1 pkt 2 w z art. 136 ust. 3 zw. u.g.n., skarżący mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości". Jak wskazano powyżej – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. - w zakresie wskazanych tam terminów - nie powinno stosować się do spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie - odpowiednio - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r. - art. 137 ust. 1 pkt 1) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj. przed 22 września 2004 r. - art. 137 ust. 1 pkt 2). Należy przy tym podkreślić, że organ jednoznacznie ustalił, iż realizacja celu przedmiotowego wywłaszczenia miała miejsce latach 1973 - 1989, a zatem nie znajdują zastosowania terminy z art. 137 ust. 1 u.g.n. i z tego też względu argumenty Skarżących należy uznać za nieuzasadnione. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 roku, poz. 960 ze zm.) – dalej jako "PrWod" należy wskazać, ze jak wynika z treści decyzji Starosty Tatrzańskiego z dnia 3 października 2017 roku uzupełnionej następnie w dniu 4 grudnia 2017 roku (por. k. 318 i k. 461 a.a.) jako grunty przyległe do gruntów pokrytych wodami płynącymi wskazano m.in. działki nr [...], [...], [...], [...]. Powodem jednak odmowy ich zwrotu tych działek nie była okoliczność. Powodem odmowy zwrotu działek nr [...], nr [...] i nr [...] stanowi również fakt, iż ww. działki jako grunt pokryty powierzchniowymi wodami płynącymi, wyłączone są z obrotu prawnego w oparciu o zakaz wynikający z treści art. 216 ust. 2 PrWod. W kontekście podniesionych w skardze zarzutów należy wskazać, że stosownie do art. 218 ust. 1 PrWod grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Do zasobu tego nie stosuje się przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 218 ust. 5 Prawa wodnego). Zgodnie natomiast z art. 216 ust. 2 PrWod grunty, pokryte śródlądowymi wodami płynącymi, wodami morza terytorialnego oraz morskimi wodami wewnętrznymi stanowią własność właściciela tych wód i nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie i w związku – jak trafnie wskazały organy – nie jest możliwe orzekanie w przedmiocie zwrotu tych nieruchomości. Nie podziela w tym zakresie Sąd stanowiska Skarżących, że wyłączenie z obrotu cywilnoprawnemu nie stoi na przeszkodzie orzeczenie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ze względu na powyższe skarga na zasadzie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.

Informacje o sprawie

Data wpływu
11 lutego 2026
Skarżony organ
Wojewoda
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel Małgorzata Łoboz Sebastian Pietrzyk /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny