II SA/Kr 128/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. M. od punktu II postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Wojewody z dnia 14 listopada 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego zawarte w punkcie II zaskarżonego postanowienia

sygn. akt II SA/Kr [...] Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy w punkcie I zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w punkcie II oddalił jej wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Przedstawiając sytuację majątkową skarżącej orzekający podał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł netto. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada [...] domu po rodzicach, w którym obecnie mieszka o pow. 42 m2 o wartości ok. [...] zł, a także mieszkanie na zasadach – do tej pory - współwłasności ze zmarłym mężem w ˝ części o pow. 20 m2. Wnioskodawczyni nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Jako koszty utrzymania wymieniła czynsz [...] zł, gaz 50-70 zł, prąd 50-100 zł, telefon plus internet [...] zł, leki [...] zł, środki czystości 50 - [...] zł. Łącznie zatem jest to kwota około [...] zł. Skarżąca w sprzeciwie wniesionym od punktu II postanowienia zarzuciła, że referendarz pominął fakt, że mieszkanie pozostawało we wspólności majątkowej małżeńskiej i po śmierci męża toczą się postępowania spadkowe. Podniosła również, że pominęła we wniosku fakt, że od dwóch lat ma na utrzymaniu czteroletniego wnuka. Dziecko nie otrzymuje świadczeń z tytułu programu "500+", ponieważ matka go "nie wychowuje i nie przebywa z nim". Ojciec od 3,5 roku nie interesuje się dzieckiem ani nie płaci alimentów. Ponadto skarżąca zaznaczyła, że w ostatnim czasie spadło na nią wiele nieoczekiwanych kłopotów, stąd prośba o ustanowienie radcy prawnego. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła kopię oświadczenia notarialnego córki M. G. z 28 października 2016 r. o treści: "upoważniam moją matkę D. G. M. (...) do prowadzenia spraw przed wszelkimi organami administracji rządowej i samorządowej, sądami, a także jednostkami dydaktycznymi i zakładami leczniczymi oraz wobec wszelkich osób fizycznych i prawnych oraz jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, związanych ze sprawowaniem faktycznej opieki nad moim małoletnim synem, wraz ze mną zamieszkałym A. T. G.'E. (A. T. G.), urodzonym 23 marca 2014 roku na [...], mającym Pesel: [...] oraz do dokonania wszelkich innych związanych z tym czynności. Jednocześnie wyrażam zgodę na wielokrotne wyjazdy zagranicę, w tym na [...] mojego syna - A. T. G.'a - pod opieką mojej matki a jego babci – wyżej wymienionej D. G. M.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Od wydanego rozstrzygnięcia nie przysługuje już zażalenie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ [...], stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie referendarza sądowego w zakresie punktu II tj. odmowy ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że oświadczenie majątkowe złożone na formularzu PPF było nierzetelne i nie odzwierciedlało faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej. Skarżąca wskazała w nim, że jest w połowie współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 20 m2, szacując jego (?) wartość na kwotę [...]zł. Podała również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do wniosku dołączyła informację o zmianie wysokości opłat z tytułu użytkowania lokalu mieszczącego się pod adresem os. [...] [...] o powierzchni 48,50 m2. W sprzeciwie skarżąca ponownie wskazała, że jej mieszkanie stanowiło współwłasność majątkową małżeńską i obecnie toczy się postępowanie spadkowe po zmarłym mężu. Podniosła również, że od dwóch lat ma na utrzymaniu 3,5 rocznego wnuka, na którego ojciec nie płaci alimentów. Co istotne, skarżąca nie zakwestionowała ustalenia referendarza sądowego, że posiada [...] domu po rodzicach, w którym obecnie mieszka o pow. 42 m2. Powyższa okoliczność została ustalona przez referendarza sądowego na podstawie "akt sprawy", jak również informacji z akt sprawy do sygn. II SA/Kr [...]. Przeprowadzona z urzędu analiza akt w tej drugiej sprawie nie potwierdziła jednak powyższej okoliczności, co zostało zresztą wytknięte w postanowieniu sądu z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Kr [...] wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu przez skarżącą od postanowienia referendarza sądowego orzekającego w ten sam sposób co w niniejszej sprawie. Ponadto we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego, którego skutkiem było wydanie zaskarżonego postanowienia, skarżąca wywodzi swoje uprawnienie do bycia stroną postępowania administracyjnego z faktu bycia współwłaścicielką działek nr [...] i [...] obr. [...] – czego nie ujawniła w formularzu PPF. Na działkach tych znajduje się budynek nr [...] przy ul. [...], w którym skarżąca posiada lokal mieszkalny oznaczony nr [...]. Ten adres skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania we wszystkich pismach zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym. Sąd, dokonując oceny w zakresie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej strony. To w interesie wnioskodawcy jest przedstawienie swojej sytuacji w sposób nie budzący wątpliwości co prawdziwości oświadczenia. Przeprowadzona analiza złożonego oświadczenia w kontekście informacji wynikających z akt administracyjnych prowadzi do oczywistego wniosku, że skarżąca nie wykazała zgodnie z prawdą wszystkich posiadanych nieruchomości. Z jednej strony wskazuje bowiem na własność lokalu przy ul. [...], z drugiej przedstawia dokumenty z których wynika, że jest zobowiązana do opłat z tytułu użytkowania lokalu przy ul. [...]. Nie wiadomo które z tych dwóch mieszkań zostało ujawnione we wniosku, jak również jaki tytuł prawny skarżąca posiada do drugiego z lokali i czy nie osiąga z tego tytułu dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu. W sprzeciwie skarżąca zmieniła wcześniejszą deklarację, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, podając, że od dwóch lat ma na utrzymaniu wnuka. Nawet gdyby przyjąć, że odpowiada prawdzie twierdzenie, że ojciec dziecka nie łoży na jego utrzymanie, to skarżąca pomija partycypację w kosztach jego utrzymania matki dziecka. Niejasna treść oświadczenia M. G. z dnia 28 października 2016 r. nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy dziecko mieszka z matką, czy też pozostaje pod stałą opieką faktyczną babci czyli D. M.. Nie można jednak stracić z pola widzenia, że oświadczenie zawiera również zgodę matki dziecka na "wielokrotne wyjazdy za granicę, w tym na [...]" pod opieką skarżącej, co zważywszy na koszt takiej podróży, może sugerować bardzo dobą sytuację materialną rodziny. Konkludując, w ocenie sądu wniosek skarżącej był niewiarygodny, zatem brak podstaw do uwzględnienia sprzeciwu od punktu II postanowienia referendarza. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a w zw. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.