II SA/Ke 841/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędzwilk-Moskal, Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje A. S.– kuratorowi nieznanego z miejsca pobytu A.B. – wynagrodzenie w kwocie 192 (sto dziewięćdziesiąt dwa) złote, które podlega wypłacie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z zaliczki uiszczonej przez [...].

II SA/Ke 841/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania A. B., reprezentowanego przez kuratora, od decyzji Burmistrza z dnia [...] orzekającej o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości [...], [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że w dniu 24 października 2019 r. do Burmistrza Miasta wpłynął wniosek C. o wymeldowanie byłego męża A. B. z miejsca pobytu stałego, z lokalu w miejscowości [...] przy [...]. Wniosek był uzasadniany tym, że A. B. w maju 2018 r., zabierając swoje rzeczy, dobrowolnie opuścił sporny lokal. Nie posiada on klucza do tego lokalu i nie ponosi żadnych opłat za jego utrzymanie. Organ I instancji decyzją wymienioną na wstępie orzekł o wymeldowaniu zgodnie ze złożonym wnioskiem, a odwołanie od tej decyzji złożył A. B., reprezentowany przez kuratora w osobie adw. [...]. Po rozpatrzeniu sprawy Wojewoda wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1397), dalej jako "u.e.l.". Podkreślił, że decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma charakter wyłącznie ewidencyjny, czyli rejestrowy. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia lokalu jest spełniona wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby skoncentrowania spraw życiowych w innym miejscu. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza przy tym o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił fakt, że dla A. B. lokal przy [...] w [...] nie jest miejscem, w którym koncentruje on swoje życiowe sprawy w rozumieniu u.e.l. Fakt opuszczenia miejsca zameldowania przez ww. potwierdzają bezspornie zgromadzone dowody: notatka straży miejskiej z dnia 31 października 2019 r., zeznania świadków – osób obcych, które nie są zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy, tj. bezpośrednich sąsiadów – [...]. Z zeznań świadków wynika, że A. B. od ponad roku nie przebywa w miejscu zameldowania. Tak ustalony stan faktyczny potwierdziła córka stron. W ocenie organu także sam fakt wyznaczenia przez Sąd Rejonowy w [...]u kuratora dla osoby nieobecnej dowodzi, że skarżący nie przebywa w miejscu stałego pobytu. W ocenie Wojewody nie może zmienić oceny stanu faktycznego przesłuchanie brata skarżącego. Ustawową przesłanką orzeczenia o wymeldowaniu jest nie tyle zmiana jednego miejsca pobytu na inne miejsce, ile opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Organ ewidencyjny nie ma zatem obowiązku ustalania jakie jest nowe miejsce pobytu danej osoby. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. B. opuścił miejsce zameldowania w [...]u przy [...]. Niedopuszczalne jest zaś utrzymywanie zameldowania na pobyt stały w sytuacji gdy obiektywne okoliczności istniejące w sprawie wskazują, że opuszczenie miejsca pobytu nie ma charakteru krótkotrwałego i uwarunkowanego okolicznościami niezależnymi od woli osoby zameldowanej. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję Wojewody A. B., reprezentowany przez kuratora, zarzucił naruszenie art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa, art. 77 kpa i art. 80 kpa, a także art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja o wymeldowaniu została wydana przedwcześnie, bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności, które miały istotne znaczenie w sprawie. Nie przesłuchano przede wszystkim w charakterze świadka [...] wskazując jedynie, że nie odebrał on wezwania i nie stawił się w wyznaczonym terminie. Jest to zaś jedyna osoba, która może mieć kontakt z W., a co za tym idzie posiadać wiedzę odnośnie jego sytuacji życiowej. Organ winien jeszcze raz przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy opuszczenie miejsca stałego pobytu przez A. B. było dobrowolne i czy założył on w innym miejscu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po uzyskaniu informacji od dotychczasowego kuratora skarżącego – [...] – o tym, że jego miejsce pobytu nadal jest nieznane, Sąd na wniosek uczestniczki C. ustanowił dla skarżącego, w trybie art. 78 i 79 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kuratora w osobie [...], pracownika Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W piśmie z dnia 25 stycznia 2021 r. kurator poparła skargę i zarzuty w niej zawarte, podnosząc ponadto dodatkowy zarzut naruszenia art. 10 kpa poprzez uniemożliwienie skarżącemu udziału w czynnościach dowodowych prowadzonych przez organ I instancji. Rozszerzyła również żądanie skargi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi. W uzasadnieniu pisemnego stanowiska zwrócono uwagę, że z notatki służbowej strażnika miejskiego wynika, iż jedna z wysłuchanych na miejscu osób – G. J. – oświadczyła, że A. B. jest często widywany w mieszkaniu przy [...] w [...]u. Organy nie wyjaśniły tych rozbieżności w informacjach. Ponadto kurator podniosła, że w sprawie poza [...] nie przesłuchano także [...] , tj. syna skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ na ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Z kolei naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu polegało na tym, że czynności dowodowe prowadzone były bez udziału skarżącego. Z treści wniosku o wymeldowanie wynika, że skarżący nie przebywa pod adresem przy [...] w [...], a zatem organ mógł przypuszczać, że strona nie będzie uczestniczyła w czynnościach dowodowych. Natomiast kurator został ustanowiony po zakończeniu postępowania dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Podstawą prawną orzekania przez organy w niniejszym przypadku był przepis art. 35 u.e.l. (już z tego powodu podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 nieobowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm., nie mógł okazać się trafny), zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). Miejscem stałego pobytu jest zatem lokal, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, podejmuje wizyty członków rodziny i znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. W sytuacji gdy ktoś opuszcza swoje miejsce pobytu, czyli przestaje w nim realizować wymienione funkcje życiowe, a nie zgłasza powyższego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu (wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. II SA/Ke 326/12). Podkreślenia wymaga, że – jak słusznie zauważył Wojewoda – zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie (art. 28 ust. 4 u.e.l.). Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Jest to zatem wyłącznie akt, którego istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ustalenia winny się zatem koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal. Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Podstawą przyjęcia, iż dana osoba nie opuściła stałego miejsca zameldowania nie może być przy tym samo oświadczenie zainteresowanej osoby, w którym stwierdza ona, że dane miejsce stanowi nadal jej centrum życiowe. Winno ono być potwierdzone obiektywnymi okolicznościami faktycznymi związanymi z daną sprawą. W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został przez organy zebrany w sposób wystarczający, a przyjęte przez nie ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów. W okolicznościach sprawy w ocenie Sądu nie może budzić wątpliwości, że skarżący nie przebywa pod adresem przy [...] w [...]u. Świadczą o tym nie tylko zeznania [...] , oświadczenia [...] (notatka służbowa k. 4), ale także to, że w toku postępowania skarżący nie podejmował korespondencji pod tym adresem i został on uznany za osobę nieznaną z miejsca pobytu, co doprowadziło do tego, że Sąd Rejonowy w [...]u ustanowił dla niego kuratora jako osoby nieobecnej. W tej sytuacji organy zasadnie uznały, że nie wniosą istotnych okoliczności w tym zakresie zeznania [...] (który także nie podjął skierowanego do niego wezwania), czy wskazanego w piśmie kuratora z dnia 25 stycznia 2021 r. [...] . Trudno było także w świetle powyższych okoliczności uznać za miarodajne oświadczenie [...], z którego wynikało, że często widuje A. B. jak przyjeżdża do mieszkania nr 91. Trzeba podkreślić, że wynikający z art. 77 § 1 kpa nakaz zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 25 września 2020 r., II GSK 795/18). Ustawową przesłanką orzeczenia o wymeldowaniu jest nie tyle zmiana jednego miejsca pobytu (stałego lub czasowego) na inne miejsce, co opuszczenie dotychczasowego miejsca tego pobytu, na co wskazuje treść art. 35 u.e.l. Oznacza to, że organ ewidencyjny nie ma obowiązku ustalania, jakie jest nowe miejsce pobytu osoby, która opuściła miejsce swojego dotychczasowego pobytu (a w konsekwencji, w razie braku ustalenia tego nowego miejsca wydanie decyzji o wymeldowaniu byłoby niemożliwe). Przeciwnie, wystarczające przesłanki do wydania orzeczenia o wymeldowaniu to trwałe opuszczenie przez daną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego oraz niedopełnienie przez nią obowiązku wymeldowania się (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 października 2016 r., sygn. II SA/Go 317/16). Z zebranego w sprawie materiału nie wynika także, by skarżący przez stosunkowo długi okres czasu, od kiedy (jak wynika z dokonanych ustaleń) opuścił lokal, tj. od maja 2018 r., podejmował jakiekolwiek kroki czy działania aby do tego lokalu wrócić. Podkreślić należy, że sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem – nawet jeśli taki zamiar po stronie skarżącego nadal istnieje – nie przesądza o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (tak np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 321/13). W zaistniałych okolicznościach – gdy miejsce pobytu skarżącego nie jest znane, nie wykazuje on jakichkolwiek zewnętrznych oznak chęci powrotu do lokalu – organy nie miały podstaw by odmówić wiary zeznaniom C. i [...] , z których wynikało, że skarżący opuścił lokal w sposób dobrowolny (obawiając się ewentualnej odpowiedzialności), zabierając swoje rzeczy. Wypada zauważyć, że w orzecznictwie na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się nawet sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta, jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. III SA/Lu 470/16). Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14, z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17). Należy przypomnieć, że ewidencja ludności ma charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu - faktycznego miejsca pobytu oznaczonej osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie – przez długi okres – nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową. Byłoby to sprzeczne z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 988/18). Nie ma natomiast przeszkód, aby w razie zmiany okoliczności i w sytuacji gdy skarżący ponownie zamieszka w przedmiotowym lokalu, doszło do ponownego jego zameldowania pod tym adresem. Odnosząc się do podniesionego przez kuratora naruszenia art. 10 kpa należy podnieść, że dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym, koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie, realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. VII SA/Wa 1099/18). W niniejszym przypadku nie wykazano, by podnoszone uchybienie uniemożliwiło przeprowadzenie stronie jakichkolwiek istotnych czynności procesowych, by miało istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto kurator ustanowiony w postępowaniu administracyjnym został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, prawie do składania wyjaśnień, uwag i zastrzeżeń, a także o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów – pod rygorem wydania decyzji w oparciu o zebrany materiał dowodowy w sprawie (k. 19-20 akt adm.). Kurator mógł zatem podnosić stosowne uwagi co do przeprowadzonych dowodów jeszcze na etapie postępowania przed organem I instancji, nie wykluczając nawet żądania ponownego przeprowadzenia określonych dowodów. Stosowne zarzuty w tym zakresie mógł także zgłaszać w odwołaniu czy na etapie postępowania odwoławczego. Trudno zatem w tej sytuacji uznać omawiany zarzut za skuteczny. Ponieważ zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W punkcie II wyroku Sąd przyznał – kuratorowi skarżącego – wynagrodzenie w kwocie 192 zł z zaliczki wpłaconej przez C. na ten właśnie cel. Zasady wynagradzania kuratorów uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536), które, wobec braku odrębnych regulacji, mają zastosowanie do spraw prowadzonych przed sądami administracyjnymi. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł. Z kolei jak wynika z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym wynosi 480 zł. Wobec treści powyższych regulacji, Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na kwotę 192 zł (40 % z kwoty 480 zł).