II SA/Ke 462/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. i J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] lipca 2023 r. [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach postanowieniem z 6 lipca 2023 r. [...], po rozpatrzeniu zażalenia A. i J. małż. K. na postanowienie Wójta Gminy Imielno z 7 kwietnia 2023 r. w sprawie: 1. ustalenia kosztów postępowania w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości w wysokości [...] zł, 2. zobowiązania właścicieli rozgraniczanych nieruchomości do uiszczenia po połowie kosztów określonych w pkt 1, tj.: a) A. i J. małż. K. - właścicieli nieruchomości nr działki [...] położonej w J. , gm. I. - w kwocie [...]zł, b) Ł. i A. S. - właścicieli nieruchomości nr [...] położonej w J., gm. I. - w kwocie [...]zł, 3. ustalenia, że koszty postępowania z pkt 2 należy uiścić w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego postanowienia, 4. koszty należy uiścić na rachunek Urzędu Gminy w I. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. uchyliło zaskarżone postanowienie w części dotyczącej punktach 2, 3 i 4 i w to miejsce: 2. zobowiązało właścicieli rozgraniczanych nieruchomości do uiszczenia po połowie kosztów określonych w pkt 1, tj.: a) solidarnie A. i J. K. - właścicieli nieruchomości nr działki [...] położonej w J., gm. I. - w kwocie [...]zł, b) solidarnie Ł. i A. S. - właścicieli nieruchomości nr [...] położonej w J., gm. I. - w kwocie [...]zł, 3. zaliczyło na poczet kosztów z pkt 2 lit. a) zaliczkę w kwocie [...]zł uiszczoną przez A. i J. małż. K., ustalone koszty postępowania z pkt 2 lit. b) należy uiścić w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego postanowienia, w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że postanowieniem z 7 kwietnia 2023 r. Wójt Gminy I. w związku z wydaniem decyzji z 7 kwietnia 2023 r. o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy sądowi powszechnemu, dotyczącej nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] położonej w msc. J. , gm. I., stanowiącej własność A. i J. małż. K., z nieruchomością sąsiednią oznaczoną geodezyjnie jako działka [...] położonej w msc. J., gm. I., stanowiącej własność Ł. i A. małż. S. , ustalił wysokość kosztów postępowania na kwotę [...]zł. Dalej Kolegium podniosło, że w trakcie trwania powyższego postępowania rozgraniczeniowego została sporządzona opina geodezyjna. Z opinii tej wynika, że sporne działki zostały pomierzone podczas scalenia gruntów w roku 1933. W terenie nie zachowały się punkty osnowy ewidencyjnej pozwalające na obliczenie współrzędnych punktów granicznych. Mapa scaleniowa zawiera szerokości poszczególnych działek wzdłuż linii pomiarowych - np. od strony północnej działka nr [...] ma szerokość 17,40 m, a działka [...] - 13,65 m. Od strony południowej szerokość działki nr [...] (wzdłuż drogi, po skosie) to 15,5 m. Szerokość działki nr [...] wskutek załamania się drogi w jej obrębie na punkcie osnowy nie jest już łatwa do określenia - na mapie scaleniowej widoczne są miary 15,05 m oraz 2,95 m. Geodeta wskazał, że widoczne na mapie scaleniowej miary pozwalają na wykonanie analizy, polegającej na porównaniu szerokości istniejących na gruncie ogrodzeń określających przebieg działek ewidencyjnych, z szerokościami wynikającymi z mapy scaleniowej, np. odległość pomiędzy zachodnimi słupkami ogrodzeniowymi działek [...] i [...], od strony południowej, wzdłuż drogi nr [...] wynosi w terenie 74,14m, a na mapie scaleniowej suma szerokości daje wartość 74,05m. Od strony północnej, wzdłuż rowu, biorąc pod uwagę przedłużenie ogrodzenia od zachodniej strony działki [...] odległość do słupka ogrodzeniowego od zachodniej strony dz. 175 otrzymuje w terenie wartość 74,24m, a na mapie scaleniowej suma szerokości daje 74,00m. Działki [...] i 172 od strony północnej to w terenie szerokość 31,30m. Na mapie scaleniowej suma szerokości daje wynik 31,05 m. Geodeta zaznaczył, że układ działek widoczny na mapie scaleniowej został zmieniony na przestrzeni lat wskutek zakładania ewidencji i jej aktualizacji. Na gruncie powstała droga nr [...], przez co odtworzenie przebiegu granic według mapy scaleniowej staje się trudniejsze. Podsumowując geodeta uznał, że zebrany materiał nie pozwala na obliczenie współrzędnych granicznych z dokładnością, o jakiej mówi § 31 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 1390). Ponadto powyższa analiza potwierdza analizę mapy scaleniowej, zawartą w operacie [...] Pozwala to wykorzystać znajdujące się w tym operacie współrzędne punktów granicznych rozgraniczanych działek, które zostały ustalone w terenie (z adnotacją, że są sporne), na podstawie obowiązującego wówczas rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków § 39.3 (Dz. U. z 2019 r., poz. 393). Punkty graniczne posiadają atrybuty punktów granicznych dotyczące sposobu pozyskania danych, błędu położenia, rodzaju stabilizacji. Geodeta wskazał, że podczas rozprawy granicznej wyznaczono położenie punktów granicznych z operatu [...] Właściciele działki [...] wyrazili zgodę na położenie punktów, właściciele działki [...] zgody nie wyrazili, przedstawili własny przebieg granicy. W oparciu o powyższe geodeta uznał, że materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne obliczenie współrzędnych punktów granicznych, rozprawa graniczna też nie doprowadziła do ustalenia przebiegu granicy, wobec powyższego zawnioskował o umorzenie postępowania i przekazanie sprawy do Sądu. W oparciu o powyższe Kolegium stwierdziło, że argument podnoszony przez skarżących, że geodeta wykonał swoje prace nieprawidłowo, nie zasługuje na uwzględnienie. SKO w Kielcach wskazało, że organ umorzył postępowanie rozgraniczeniowe zgodnie z wnioskiem geodety. Umorzenie postępowania nie oznacza, że czynności rozgraniczeniowe zostały przeprowadzone nienależycie, tylko że w sprawie nie doszło do zawarcia ugody lub też nie było podstaw do wydania decyzji. Ustalenie granic nieruchomości w postępowaniu rozgraniczeniowym jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy strony tego postępowania złożyły w tym zakresie zgodne oświadczenie albo ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów. Jednak zgromadzony materiał dowodowy musi w sposób jednoznaczny i niewątpliwy pozwalać na ustalenie granicy nieruchomości. Z tego powodu wszelkie rozbieżności i wątpliwości muszą skutkować tym, że wydanie decyzji o rozgraniczeniu staje się niedopuszczalne. W niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwalał na obliczenie współrzędnych granicznych, zasadne więc było umorzenie postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, Wójt Gminy Imielno był uprawniony do obciążenia stron kosztami postępowania rozgraniczeniowego, gdyż zostały one poniesione przez organ w interesie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Kolegium dodało, że w aktach znajduje się: umowa na wykonanie czynności rozgraniczenia, upoważnienie udzielone uprawnionemu geodecie, faktura wystawiona przez geodetę opiewająca na kwotę [...]zł oraz dowód zapłaty za fakturę. Zgodnie z art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, prawidłowo zatem organ koszty rozgraniczenia ustalił na kwotę [...]zł i połową kosztów obciążył właścicieli działki nr [...] a drugą połową właścicieli działki nr [...]. Odnosząc się do wniosku skarżących, aby zaliczkę przeznaczyć na powtórne rozgraniczenie, Kolegium zauważyło, że nie ma możliwości, aby organ na tym etapie dokonał powtórnego rozgraniczenia, gdyż jest ustawowo zobligowany, aby przekazać sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Nadto geodeta wykonał swoje czynności i otrzymał za nie wynagrodzenie zgodnie z umową. Końcowo Kolegium podkreśliło, że w przypadku gdy współwłaścicielami nieruchomości są małżonkowie na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, to wówczas ich odpowiedzialność w zakresie konieczności uiszczenia kosztów jest solidarna, gdyż przysługująca im współwłasność nieruchomości ma charakter współwłasności łącznej, wynikającej z ustawowej wspólności majątkowej. Nadto w sytuacji, gdy jedna ze stron uiściła zaliczkę, którą następnie organ zalicza na poczet kosztów, to stosowna informacja w tym zakresie winna znaleźć odzwierciedlenie w sentencji postanowienia. Z uwagi na powyższe zaszła konieczność zreformowania treści postanowienia w zakresie obowiązku zapłaty nałożonego na małżonków, jak również w zakresie wskazania zaliczenia zaliczki na poczet orzeczonych kosztów. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnieśli A. K. i J. K.. Wskazali oni, że geodeta miał rozgraniczyć działkę [...] z działką [...] zgodnie z mapą scaleniową z roku 1934. Wykonać prace należycie, nie opierać się na operacie [...] oraz na wytycznych jakie otrzymał z geodezji J. z logo starostwa. Jednak geodeta zrobił komasację jednej działki, zamiast rozgraniczenia. Zadbał o to, aby właściciel działki nr [...] miał areał, jakiego sobie życzył. Geodeta stwierdził, że jego nie interesuje areał działki nr [...]. Robi tak, aby właściciele działki nr [...] byli zadowoleni z jego pracy. Geodeta pisze, że robi rozgraniczenie według mapy scaleniowej z 1934 r., ale na jego mapie tylko jedna granica za rzeką jest z mapy scaleniowej z 1934 r. W ten sposób okrada skarżących z dwóch arów własności. Skarżący wskazali, że geodeta jest nieuczciwy, nie wykonał pracy należycie i nie powinien dostać za to wynagrodzenia. Podnieśli, że Wójt umorzył rozgraniczenie z tego powodu, że było nienależycie wykonane. Wójt mówił, że nie uzna takiego rozgraniczenia i odeśle do Sądu w J. w celu rozpatrzenia. I tak zrobił, ale nie dlatego, że geodeta wiedząc, że zrobił komasację, a nie rozgraniczenie, zgodnie z mapami zawnioskował o odesłanie sprawy do sądu. Postąpił tak, gdyż w J. wszystkie urzędy są skorumpowane, czyli działa tam jedna mafia razem z sądem, prokuratorem i starostwem i to zostanie zatwierdzone, choć jest niezgodne z prawem. Geodeta twierdzi, że nie może określić szerokości działki nr [...], ponieważ jest tam zaznaczona droga. Nie podaje, że droga jest w poprzek działki i szerokość się nie zmienia, a przy tej drodze, która przecina działkę nr [...] w odległości około 20-30 metrów od głównej drogi jest napisana szerokość działki [...] 15,5 m. Geodeta twierdzi, że to jest miara po skosie głównej drogi. Skarżący wskazali, że nie mogą zgodzić się z tym, że za sfałszowanie map i niewykonanie ich należycie, mają płacić. Podnieśli, że Wójt, zawierając umowę w ich imieniu, nie napisał adnotacji, że zapłata będzie dopiero za dobrze wykonaną pracę. Podnieśli, że wiadome im jest, że zgodnie z ustawą za rozgraniczenie trzeba zapłacić, ale rozgraniczenie ma być wiarygodne z mapami. Wskazali, że w ustawie też pisze, że fałszowanie map i okradanie sąsiadów to czyn karalny. W oparciu o powyższe wnieśli o zwrot wpłaconej zaliczki na poczet rozgraniczenia lub zaliczenie na poczet ponownego rozgraniczenia przez uczciwego geodetę. Zawnioskowali, aby geodetę obciążyć kosztami i ukarać za fałszowanie map, aby była to nauczka dla innych geodetów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zdaniem Sądu, koszty te zostały ustalone prawidłowo. Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym zostało uregulowane w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023. poz. 1752 ze zm.), dalej zwanej: "p.g.k." Stosownie do art. 29 ust. 1 p.g.k., rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, zgodnie z art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 p.g.k., jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), zaś czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wskazane organy (art. 31 ust. 1 p.g.k.). Sprawa o rozgraniczenie w postępowaniu administracyjnym może zakończyć się ugodą mającą moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4), decyzją organu o rozgraniczeniu (art. 33 ust. 1), bądź decyzją o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi - co miało miejsce w niniejszej sprawie (art. 34 ust. 2), gdy nie doszło do zawarcia ugody, ale również gdy zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody nie dają podstaw do ustalenia przebiegu granicy w drodze decyzji. Z powołanych przepisów wynika zasada udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Należą one więc do kosztów postępowania administracyjnego. Przepisy p.g.k. nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego ani sposobu ich rozliczania. W tej kwestii znajdują zastosowanie przepisy Działu IX k.p.a. W myśl art. 262 § 1 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy (pkt 1), a także zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (pkt 2). Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a nadto koszty mediacji (art. 263 § 1 k.p.a.). Ustalenie wysokości kosztów postępowania następuje w drodze postanowienia, wydanego przez organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji. W postanowieniu tym organ określa osoby zobowiązane do poniesienia kosztów oraz termin i sposób ich uiszczenia (art. 264 § 1 k.p.a.). Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (§ 2). W uchwale składu siedmiu sędziów z 11 grudnia 2006 r., I OPS 5/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może – uwzględniając normę art. 152 k.c. – obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że w postępowaniu administracyjnym ma też zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 k.c. stanowiąca, że właściciele gruntów sąsiadujących koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. W jego ocenie, udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że toczy się ono w interesie każdej ze stron postępowania. NSA uznał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w art. 152 k.c. Pogląd wyrażony w powyższej uchwale jest podzielany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skład orzekający w niniejszej sprawie również w pełni aprobuje przedstawione wyżej stanowisko. Jednocześnie Sąd podziela w pełni rozstrzygnięcia w zakresie zarówno sposobu podziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego, jak również ustalonej wysokości kosztów tego postępowania. Wójt Gminy I. prawidłowo ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł. Kwota ta wynikała bowiem z wystawionego przez geodetę rachunku z 9 września 2022 r., a do jej poniesienia zostali zobowiązani skarżący oraz uczestnicy postępowania po połowie. Z kolei organ odwoławczy zasadnie uchylił częściowo postanowienie organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skoro współwłaścicielami objętych postępowaniem nieruchomości byli małżonkowie na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, to powinni oni zostać zobowiązani do uiszczenia kosztów solidarnie oraz, że skoro skarżący uiścili już zaliczkę na poczet tych kosztów, to okoliczność ta winna znaleźć odzwierciedlenie w sentencji postanowienia. Odnosząc się do treści wniesionej skargi należy podnieść, że pomiędzy właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...] istnieje spór graniczny. Świadczy o tym to, że wniosek z 14 lipca 2021 r. o rozgraniczenie tych nieruchomości wnieśli sami skarżący. Wyznaczony geodeta po przeprowadzeniu analizy: dokumentów uzyskanych z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geograficznej i Kartograficznej w J., stanu prawnego nieruchomości i wyników pomiaru uzupełniającego terenu uznał, że brak jest w sprawie jednoznacznych dowodów pozwalających ustalić przebieg granicy. Z kolei z protokołu ustalenia granicy wynika, że skarżący nie wyraził zgody na zaproponowany przebieg granicy między powyższymi działkami. Wreszcie o istnieniu sporu granicznego świadczy także fakt, że w postępowaniu administracyjnym nie dokonano rozgraniczenia nieruchomości, lecz organ I instancji, wobec braku możliwości zawarcia ugody granicznej i braku możliwości stabilizacji znaków granicznych, decyzją z 7 kwietnia 2023 r. umorzył postępowanie rozgraniczeniowe i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi powszechnemu. Bezspornie więc istniały uzasadnione podstawy do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, a w konsekwencji powołania geodety, który jak wyżej wspomniano wykonuje czynności ustalania przebiegu granic (art. 31 ust. 1 p.g.k.). Spór wprawdzie nie został zakończony na etapie administracyjnym, jednak w toku tego postępowania powstały koszty, które zostały poniesione w interesie stron, a nie wynikały z ustawowego obowiązku organu i w których strony postępowania zobowiązane są partycypować. W takiej sytuacji uzasadnione i wręcz konieczne było wydanie postanowienia w zakresie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego i ich rozdziału między stronami. Z tego powodu uiszczona przez skarżących kwota [...]zł mogła być tylko zaliczona na poczet kosztów postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 7 kwietnia 2023 r. Natomiast nie ma podstaw do tego, aby kwotę tę zaliczyć na poczet kosztów kolejnego postępowania rozgraniczeniowego. Okoliczność, że skarżący są niezadowolenie z pracy geodety, gdyż obwiniają go o to, że granice nie zostały ustalone zgodnie z linią graniczną, którą oni sami zaproponowali, także nie może wpłynąć na odstąpienie od zasady rozłożenia kosztów postępowania na podstawie art. 152 k.c., czyli po połowie. Ponadto należy podkreślić, że upoważniony przez Wójta Gminy I. geodeta, w składanych dokumentach w sposób wyczerpujący i przekonujący wyjaśnił, z jakich powodów nie udało się ustalić przebiegu granic. Zasadnym jest również podkreślenie, że wbrew twierdzeniom skargi, umorzenie postępowania rozgraniczeniowego nie nastąpiło w niniejszej sprawie z tego powodu, że czynności rozgraniczeniowe zostały przeprowadzone przez upoważnionego geodetę nienależycie. W decyzji Wójta Gminy I. z 7 kwietnia 2023 r. wprost bowiem wskazano, że ponieważ w sprawie nie doszło do zawarcia ugody oraz nie było możliwości stabilizacji znaków granicznych podczas rozgraniczenia, organ zobowiązany był postępowanie umorzyć i z urzędu sprawę przekazać do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.