II SA/Ke 238/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 2 lutego 2023 r., znak: SKO.PS-80/4969/2553/2022 w przedmiocie odstąpienia od ustalenia obciążenia opłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją z 2 lutego 2023 r., znak: SKO.PS-80/4969/2553/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Włoszczowa decyzję z 8 lipca 2022 r., znak: OPS.DS.5025.8.2022.RG, o odstępieniu od ustalenia obciążenia A. S. odpłatnością za pobyt ojca H. S. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w O. W odwołaniu A. S. nie kwestionując rozstrzygnięcia o odstąpieniu od ustalenia obciążenia ww. odpłatnością, wniósł o dodatkowe orzeczenie w trybie art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ("ups") o zwolnieniu strony z opłaty za pobyt ojca w DPS z uwagi na całkowite zerwanie więzi rodzinnych poprzez postawę życiową ojca względem dzieci, rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo odstąpił od nałożenia na A. S. opłaty za pobyt ojca w DPS, ponieważ z uwagi na treść art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ups wysokość dochodu strony stanowi podstawę do odstąpienia od ustalenia tej opłaty. Natomiast za nieuzasadnione na obecnym etapie postępowania uznał rozpatrywanie kwestii zwolnienia strony z ponoszenia opłaty w sytuacji, gdy opłata nie została nałożona. Zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ups w zobowiązanie konkretnej osoby wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji lub zawarcia umowy. Skorzystanie z rozwiązania zawartego w art. 64 ups musi więc poprzedzać wcześniejsze ustalenie zarówno osoby zobowiązanej, jak i wysokości opłaty. Podniesiono, że podobny pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt I OSK 62/22. W skardze do tut. Sądu A. S. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 ups poprzez jego błędne niezastosowanie, w sytuacji gdy skarżący w toku postępowania złożył wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków na okoliczność, że spełnia warunki do całkowitego, dożywotniego zwolnienia go z odpłatności; 2. przepisów postępowania: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, m.in. nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków wskazanych w piśmie z 16 maja 2022 r.; b) art. 8 Kpa poprzez nieprzyczynienie się do starannego i zgodnego z prawem prowadzenia postępowania, w sytuacji gdy organ miał wiedzę o spełnieniu przesłanek zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS; c) art. 75 § 1 Kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania, w sytuacji gdy zeznania te mają istotny wpływ na ustalenie rażącego naruszania przez H. S. obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem skarżącego, co stanowi podstawę dożywotniego zwolnienia skarżącego z obowiązki odpłatności za pobyt ojca w DPS. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości, a decyzji organu I instancji w części – w zakresie braku rozstrzygnięcia o zwolnieniu A. St. z odpłatności za pobyt ojca w DPS i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia wskazując sposób załatwienia sprawy; wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków wskazanych w piśmie procesowym z 16 maja 2022 r. na okoliczność, braku wykonywania przez H. S. obowiązków rodzicielskich względem skarżącego, braku jakiegokolwiek kontaktu ojca z synem oraz spełnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 usp; wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący, powołując się na wyrok NSA w sprawie I OSK 318/22, wskazał, że strona zobowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty w toku postępowania o ustalenie wysokości tej opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustalającej ich wysokość. W obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłaty został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Zdaniem skarżącego, powinien on zostać dożywotnio i całkowicie zwolniony z odpłatności za pobyt ojca w DPS, a nie być narażany na powtarzające się postępowania administracyjne dotyczące jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 ups obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społeczne - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do art. 61 ust. 2 ups opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie do art. 61 ust. 2d ups, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący, tj. osoba wymieniona w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ups, nie kwalifikuje się do obciążenia odpłatnością z pobyt ojca w DPS. Postępowanie wyjaśniające wykazało bowiem, że jego dochód nie osiąga kryterium, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ups, umożliwiającego obciążenie tą odpłatnością. Dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę wynosi 1.339,70 zł i jest niższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 1.800 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U. poz. 1296, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 600 zł). Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii niezastosowania przez organ art. 64 pkt 7 ups, zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Nie ma racji skarżący twierdząc, że w niniejszej sprawie organ powinien był orzec o zwolnieniu go od opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie tego przepisu. Zastosowanie zwolnienia z opłaty w przypadkach wskazanych w art. 64 pkt 1-7 cyt. ustawy jest bowiem możliwe dopiero wtedy, gdy nastąpi przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ups w zobowiązanie konkretnej osoby, co wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy. Obowiązek ponoszenia opłaty przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ups nie powstaje z mocy prawa, a jego źródłem nie jest ten przepis. Ustawodawca w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wyraźnie wskazuje, że zobowiązanie ustala się w umowie, a w razie odmowy jej zawarcia w decyzji (ust. 2d). Zwolnić z opłaty można tylko osobę, której zobowiązanie zostało uprzednio ostatecznie określone, a sam wymiar opłaty jest niesporny. Bez zawarcia umowy lub wydania decyzji ustalającej zobowiązanie nie ma możliwości skorzystania z rozwiązania przewidzianego w art. 64 ups (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 429/22). Powoływanie się przez skarżącego na wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 318/22, jest w realiach niniejszej sprawy nieuprawnione z uwagi na brak analogii pomiędzy tymi sprawami. Niewątpliwie w sprawie będącej przedmiotem rozważań NSA osoba zobowiązana zawarła z organem umowę w przedmiocie opłat za pobyt matki w DPS. Nastąpiło więc skonkretyzowanie i zindywidualizowanie ustawowego obowiązku pozwalające na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty. W analizowanej sprawie stan faktyczny jest inny, albowiem takiej umowy nie zawarto. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane zgodnie z prawem, tj. z przepisami ustaw i z regułami postępowania administracyjnego, wyrażonymi w art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa. Rozstrzygając sprawę, organy dokonały wyczerpującej analizy okoliczności faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarły w uzasadnieniach wydanych decyzji. Ewentualne przeprowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanych przez skarżącego świadków nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ w sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 64 pkt 7 ups. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.