II SA/Ke 108/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędzia WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 16 grudnia 2025 r. [...] w przedmiocie zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach postanowieniem z 16 grudnia 2025 r. [...], po rozpatrzeniu zażalenia M. M. na postanowienie z 29 sierpnia 2025 r., którym Wójt Gminy Czarnocin zwolnił M. M. od ponoszenia kosztów postępowania o rozgraniczenie ustalonych postanowieniem z 20 lutego 2024 r. w połowie, to jest w zakresie kwoty [...]zł i oddalił wniosek w pozostałej części, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), dalej: "K.p.a.", utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podało, że M. M. prowadzi gospodarstwo dwuosobowe, ma na utrzymaniu niepracującego syna, źródłem utrzymania jest emerytura z ZUS w wysokości [...] zł netto. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że na miesięczne opłaty stałe składają się: czynsz za mieszkanie - [...] zł, gaz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, leki [...] zł, podatek rolny - [...] zł ([...] zł : 12 miesięcy), wizyty prywatne u lekarza - [...] zł ([...] zł co 3 miesiące - [...] zł : 3). Wnioskodawczym ponosi także koszty zakupu jedzenia, środków czystości i utrzymuje syna. Organ odwoławczy dalej podał, że jak wynika z akt sprawy, wymieniona w 2023 r. otrzymała wsparcie z ARiMR w wysokości [...] zł, w 2024 r. w wysokości [...] zł, a 2025 r. sprawa o przyznanie płatności jest rozpatrywana. Dodatkowo na uwagę zasługuje okoliczność, że wnioskodawczyni jest uprawniona do emerytury z ZUS w wysokości [...] zł. Otrzymywane przez nią świadczenie jest zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) waloryzowane corocznie od 1 marca. W kontekście posiadanego uprawnienia do emerytury organ zwrócił uwagę, że począwszy od roku 2019 istnieje dodatkowe świadczenie, tzw. "trzynasta emerytura", wypłacane jest ono w wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku. Świadczenie wypłacane było w wysokości odpowiednio [...] zł brutto (2023 r.), [...] zł brutto (2024 r.), [...] zł brutto (2025 r.). Ponadto od 2021 r. emerytom i rencistom wypłacono tzw. czternastą emeryturą na podstawie ustawy z dnia 21 lutego 2021 r. o kolejnym w 2021 r. dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2022 r. poz. 2235) oraz z dnia 26 maja 2022 r. o kolejnym w 2022 r. dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1358). Świadczenie było wypłacane w wysokości najniższej emerytury i wynosiło [...] zł netto w latach 2021-2022. W kolejnych latach świadczenie to również było wypłacane dla osób, których świadczenie podstawowe nie przekraczało progu [...] zł brutto, a kwota była pomniejszana proporcjonalnie przy wyższych świadczeniach. Powyższe świadczenia przyznawane i wypłacane są z urzędu, a obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa stanowiące podstawę do wypłaty są nadal prawem obowiązującym i w 2026 r. również planowane są do wypłaty. Z powyższego, zdaniem organu odwoławczego, wynika, że wnioskodawczyni ma realne możliwości do zabezpieczenia odpowiednich środków pieniężnych w celu uregulowania należności związanych z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł. Organ dodał, że wnioskodawczyni jest właścicielem gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 3,3200 ha fizycznych. Zgodnie z zaświadczeniem znajdującym się w aktach sprawy, szacunkowy dochód z gospodarstwu wynosi [...] zł. W tej sytuacji Kolegium zgodziło się z organem I instancji w zakresie możliwości pozyskania dodatkowych środków na pokrycie kosztów rozgraniczenia poprzez wydzierżawienie części lub całości gruntów rolnych, co może stanowić możliwość wygenerowania dodatkowych środków utrzymania dla wnioskującej. Podsumowując, organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo zastosował art. 267 K.p.a. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, na powyższe postanowienie, wniosła M. M., która zarzuciła błędną ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że może zapłacić koszty w połowie, nawet w przypadku rozłożenia na raty. Skarżąca przedstawiła swoja sytuację osobistą i majątkową. Ponadto wskazała, że w żadnym stopniu nie przyczyniłam się do powstania kosztów postępowania rozgraniczeniowego ponieważ nie wnosiła o rozgraniczenie i nie dała powodów do założenia tej sprawy. Zaznaczyła, że nie rozumie dlaczego organy obu instancji twierdzą, że mając 82 lata, będąc osobą schorowaną, pobierającą najniższą emeryturę i mieszkając z chorym synem, który nie pobiera żadnego świadczenia i jest na jej utrzymaniu, jest ona w stanie zapłacić koszty postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy nie jest ona w stanie zapłacić żadnych kosztów. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Materialnoprawną podstawą orzekania przez organy był art. 267 K.p.a., zgodnie z którym w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Przede wszystkim, co wynika wprost z przepisu, zwolnienie z kosztów na podstawie art. 267 K.p.a. może zostać udzielone jedynie w sytuacji niewątpliwej niemożności ich poniesienia. Użyte przez ustawodawcę określenie "niewątpliwa niemożność" świadczy o tym, że chodzi tu o naprawdę szczególne okoliczności, uniemożliwiające stronie poniesienie kosztów, nie zaś o taką sytuację, gdy jest to tylko utrudnione lub wymaga rezygnacji z ponoszenia innych wydatków, które w danej chwili nie są niezbędne (por. wyrok WSA w Kielcach z 28 kwietnia 2020 r., sygn. II SA/Ke 301/20). O "niemożności" poniesienia przez stronę kosztów postępowania, można powiedzieć, że jest "niewątpliwa", gdy jest pewna, nie budzi wątpliwości, a jednocześnie jest oparta na kryteriach sprawdzalnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 2514/18). Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że zwolnienie z opłat ma charakter uznaniowy. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W rozpoznawanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania. W toku postępowania zebrano materiał dowodowy, który został obiektywnie przeanalizowany. Zostało ustalone, że skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, a stałe jej miesięczne wydatki (czynsz, gaz, energia elektryczna, leki, podatek rolny, wizyty prywatne u lekarza) wynoszą około [...] zł. Kwoty te ustalono na podstawie twierdzeń skarżącej. Należy podkreślić, że sytuacja skarżącej została uznana za na tyle trudną, że organ I instancji zwolnił skarżącą z ponoszenia kosztów w połowie, a spłatę pozostałej kwoty zaproponował w ratach. Trafnie jednak organy uznały, że w sprawie nie zachodzi niewątpliwa niemożność poniesienia przez stronę kosztów postępowania administracyjnego pozwalająca na całkowite zwolnienie od kosztów. Organy bowiem ustaliły, a skarżąca prawidłowości tych ustaleń faktycznych nie zakwestionowała, że: - w 2023 r. otrzymała ona wsparcie z ARiMR w wysokości [...] zł, w 2024 r. w wysokości [...] zł, a w 2025 r. sprawa o przyznanie płatności była rozpatrywana, - jest właścicielem gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 3,3200 ha fizycznych, a szacunkowy dochód z gospodarstwa wynosi [...] zł, - wnioskodawczyni jest uprawniona do wypłacanego od 2019 r. dodatkowego świadczenie tzw. "trzynastej emerytury", które wypłacane jest w wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku i wypłacane było w wysokości brutto: [...] zł (2023 r.), [...] zł (2024 r.), [...] zł (2025 r.), - od 2021 r. emerytom i rencistom wypłacono tzw. czternastą emeryturę, świadczenie było wypłacane w wysokości najniższej emerytury i wynosiło [...] zł netto w latach 2021-2022, a w kolejnych latach świadczenie to również było wypłacane, dla osób których świadczenie podstawowe nie przekraczało progu [...] zł brutto, a kwota była pomniejszana proporcjonalnie przy wyższych świadczeniach, świadczenie to planowane jest również do wypłaty w 2026 r. Należy zgodzić się z organami, że przedstawiona wyżej sytuacja majątkowa wskazuje, że wnioskodawczyni ma realne możliwości do zabezpieczenia odpowiednich środków pieniężnych w celu uregulowania należności związanych z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł. Słusznie w tej kwestii organy zaznaczyły, że skarżąca ma możliwość uzyskiwania dochodów poprzez wydzierżawienie części lub całości gruntów rolnych. Dodać też trzeba, że to, że skarżąca utrzymuje ze swojej emerytury bezrobotnego syna, a z akt sprawy nie wynika, aby syn nie mógł podjąć pracy, nie może przemawiać za całkowitym zwolnieniem jej z ponoszenia przedmiotowych kosztów. Stanowiłoby to bowiem nieuzasadnione przenoszenie ponoszenia prywatnych należności skarżącej na pozostałych podatników. Reasumując, w ocenie Sądu, w świetle wykazanych przez stronę okoliczności, a także okoliczności ustalonych w trakcie postępowania, organy prawidłowo uznały, że skarżąca nie wykazała, że w sytuacji w jakiej się znajduje zachodzi niewątpliwa niemożność poniesienia w połowie przypadających na nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zaznaczyć również trzeba, że koszty postępowania rozgraniczeniowego nie były wydatkiem koniecznym do pokrycia w krótkim okresie czasu. Koszty te zostały bowiem ustalone przez organ postanowieniem z 20 lutego 2024 r., a wyrok WSA w Kielcach w tej sprawie zapadł 13 lutego 2025 r. Z kolei postępowanie w przedmiocie zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego skarżąca zainicjowała wnioskiem z 3 września 2024 r. (data wpływu). Tak więc skarżąca już od 2024 r., mogła przewidzieć, że zostanie obciążona kosztami postępowania i mogła poczynić stosowne oszczędności, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów tego postępowania. Odnosząc się do treści skargi podnieść należy, że subiektywne przekonanie skarżącej o istnieniu podstaw do jej całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania rozgraniczeniowego nie jest wystarczające do uzyskania zwolnienia. Brzmienie art. 267 K.p.a. wskazuje, że ustawodawca ogranicza możliwość udzielenia wnioskowanej ulgi do przypadków wyjątkowych, sytuacji nadzwyczajnych, które mogłyby przesądzić o jej zastosowaniu. Do sytuacji takich można zaliczyć np. znaczne obniżenie zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym jak powódź, pożar lub inne zdarzenia uznane za wyjątkowe (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., IV SA/Wa 2513/18). W niniejszym przypadku do tego rodzaju sytuacji nadzwyczajnych nie doszło. Należy również zauważyć, że prawidłowość ustalenia kosztów rozgraniczenia została prawomocnie rozstrzygnięta przez tut. Sąd wyrokiem z 13 maja 2025 r., II SA/Ke 580/24. Dlatego też kwestie podnoszone w skardze w zakresie postępowania rozgraniczeniowego pozostają poza przedmiotem rozpoznawanej sprawy. W tych okolicznościach Sąd uznał, że dokonana ocena sytuacji majątkowej skarżącej jako niedającej podstawy do całkowitego zwolnienia od kosztów na podstawie art. 267 K.p.a. jest prawidłowa co uzasadniało oddalenie skargi, zgodnie z art. 151 p.p.s.a.